Lê Quốc Tuấn/Người Việt
TORONTO (NV) – Những ngày tháng này, cả thế giới đang quan sát cuộc di tản 25,000 người tị nạn Syria khi Canada đang nỗ lực lập lại lòng nhân đạo như đã từng mở ra đối với 60,000 thuyền nhân Việt Nam trong những năm 1979-1980.
Hàng ngàn người tị nạn Syria đang chờ đợi được chính phủ Canada đón nhận. (Hình: Getty Images)
Nỗ lực tái định cư 25,000 người tị nạn Syria của Canada từ Trung Đông là chủ đề đang thu hút sự chú ý của cả thế giới. Đại sứ Canada tại Jordan cho biết, các nhà ngoại giao phương Tây đang nhìn xem liệu nỗ lực này có thành công và có đáng lập lại hay không.
Và, mặc dù cuộc tranh luận về việc nên hay không nên tiếp nhận 25,000 người tị nạn Syria vào Canada nổi lên trong suốt nhiều tuần qua sau cuộc tấn công ở Paris, với tỉ lệ hơn quá bán người dân không đồng ý, kế hoạch tiếp nhận vẫn âm ỉ chưa dứt trong dư luận.
Đầu tuần này, chính phủ liên bang Canada vẫn chính thức bắt đầu đưa những người tị nạn Syria từ các trại tập trung ở Trung Đông đi Canada.
Trong những ngày này, hai câu chuyện lịch sử về di tản luôn được nhắc đến:
Câu chuyện đầu tiên là quá khứ lịch sử đáng buồn và hổ thẹn của chính quyền Canada khi khước từ 907 người tị nạn Do Thái vào năm 1939. Sau đó, 254 người trong số này đã phải chết trong các trại tập trung của Đức Quốc Xã.
Câu chuyện thứ hai là cuộc di tản đầy lòng nhân đạo của cả chính phủ và các tầng lớp dân Canada, cứu vớt gần 60,000 thuyền nhân Việt Nam ra khỏi các trại tị nạn chung quanh khu vực Đông Nam Á.
Bên cạnh đó là những câu chuyện khác về chính sách nhập cư đầy sai lầm của Canada trong lịch sử.
Mặc dù là một quốc gia xây dựng bởi những di dân, nhưng trải qua lịch sử, phần lớn các chính sách về tị nạn của Canada đều có tính chọn lọc gay gắt và có lúc còn kỳ thị, trắng trợn với những sắc tộc khác. Bởi vì, dù có sự thúc đẩy của lòng nhân đạo, nhưng các chính sách nhập cư của Canada luôn luôn bị ảnh hưởng bởi những xung đột mạnh mẽ và hẹp hòi hơn của một mong muốn lựa lọc những ai tốt nhất cho tương lai phát triển kinh tế và xã hội của đất nước.
Hậu quả là, trong một thời gian, thậm chí ngay cả trong thời kỳ mở cửa nhất của Canada, những dân nhập cư mới, bao gồm cả những người tị nạn, không có nguồn từ các sắc dân da trắng được ưa chuộng như từ Anh, Scotland và Bắc Âu, đã phải chịu sự phân biệt đối xử, không được mời đón.
Ngay từ những năm 1850, các nạn nhân Công Giáo Ái Nhĩ Lan của nạn đói khoai tây đã phải chịu thành kiến và phân biệt đối xử bởi phần lớn người Anglo, không tin vào Công Giáo và rập khuôn tất cả những người nhập cư Ái Nhĩ Lan như những kẻ nghèo khổ nát rượu.
Một thứ khuôn mẫu phân biệt như thế thực sự hiện diện trong lịch sử Canada. Người nhập cư Trung Quốc phải chịu một loại thuế đầu người đầy phân biệt đối xử từ 1885 đến 1923, khi một Đạo Luật Di Trú thậm chí còn phân biệt đối xử hơn được đưa ra để ngăn cấm gần như tất cả người nhập cư Trung Quốc đến Canada trong hai thập kỷ tiếp theo.
Chẳng những phân biệt đối xử, chính sách nhập cư của Canada còn mang nặng thành kiến. Như Canada từng ngăn cản những người đạo Sikh, đạo Hindu và người nhập cư Hồi Giáo, đi tìm cuộc sống mới tại British Columbia khi họ đến Vancouver trên chiếc tàu hơi nước Komagata Maru vào năm 1914.
Nhưng chỉ một thập kỷ sau Thế Chiến Thứ Hai, Canada dần thay đổi, chính phủ liên bang đã chào đón nhiều tị nạn Hungary hơn, những người bị ảnh hưởng bởi cuộc xâm lược của Liên Xô vào năm 1956. Và năm 1969, dưới thời của Thủ Tướng Pierre Trudeau, cha của Đương Kim Thủ Tướng Justin Trudeau, Canada chính thức ký Công Ước Liên Hợp Quốc liên quan đến tình trạng của người tị nạn.
Đó là những cách giải quyết nhân đạo, mà ngày nay đang được xem như phẩm chất của Canada. Cách giải quyết này được tiếp tục trong năm 1960 và những năm 70, với cao điểm của hai năm 1979, 1980 qua cuộc bảo trợ gần 60,000 tị nạn “thuyền nhân” Việt Nam. Cả chính phủ và các tổ chức tư nhân cùng phối hợp để tạo ra một kế hoạch tái định cư người tị nạn lớn chưa từng có trong lịch sử.
Và bây giờ, Canada đang tiếp tục khẳng định phẩm chất của mình bằng nỗ lực muốn lập lại kỷ lục tiếp nhận tị nan như đã đón nhận thuyền nhân người Việt trong hơn 35 năm trước.
Người Canada thường nhắc đến sự tương đồng giữa cuộc khủng hoảng Syria hiện nay và những năm1979-1980 với thuyền nhân từ Việt Nam, khi Canada đón hơn 60,000 người tị nạn. Nhớ lại các chương trình tài trợ tư nhân nổi bật lên trong cách giải quyết cuộc khủng hoảng tị nạn Việt Nam: gần 60 % các thuyền nhân đã đến được Canada qua các chương trình bảo trợ tư nhân.
Cuộc khủng hoảng tị nạn Syrian hôm nay không khác những gì từng xảy ra với người Việt trong năm 1979: Cuộc thử thách không phải là với vài chục ngàn mà là hàng chục triệu. Ở Việt Nam, khoảng hai triệu người đã trở thành người tị nạn trong một số năm. Ngày nay, chỉ riêng ở Syria đã có hơn 12 triệu người buộc phải rời khỏi đất nước của họ. Trong đó, có hơn bốn triệu người tị nạn chính thức và tám triệu người khác phải rời khỏi mái nhà của mình nhưng không được coi xem là người tị nạn vì vẫn còn ở trong Syria.
Tuần này, chủ tọa một diễn đàn gồm các nhà lãnh đạo chính trị của liên bang, tỉnh, thành phố cùng các tổ chức kinh doanh và các nhóm cứu trợ đang cố gắng phối hợp tốt hơn để đối phó với lượng di tản 25,000 người tị nạn vào cuối tháng 2, Thống Đốc David Johnston kêu gọi người dân Canada chuẩn bị đón nhận những nạn nhân chạy trốn cuộc xung đột ở Syria và gọi hành động đáp trả cuộc khủng hoảng này của của Canada là một “thời khắc quyết định” cho đất nước,
“Đây là thời điểm quyết định cho Canada, cho tất cả chúng ta,” Johnston nói trước hội nghị.
“Thậm chí còn hơn cả như thế. Đây còn là một cơ hội… để nhìn lại cách chúng ta chăm sóc những con người bị thiệt thòi và tổn thương nhất chung quanh mình.”
Bộ Trưởng Di Trú McCallum thông báo con số tị nạn nhập cư từ Syria có thể từ 35,000 đến 50,000, cao hơn nhiều so với dự kiến.
Từ đầu tháng 11, hơn 270 người tị nạn Syria đã đến Canada, 1,015 người khác đã được cấp visa thường trú. Phần lớn trong 271 người tị nạn đến trong tháng qua là do tư nhân tài trợ. Những ngày tới, 305 người tị nạn nữa sẽ đến Canada trong các chuyến bay thương mại. 15,000 người tị nạn Syria dự kiến sẽ đến vào đầu năm 2016.
Hàng chục cộng đồng khác nhau trên cả nước trong số có nhiều cá nhân, tổ chức người Canada gốc Việt, những gia đình thuyền nhân đến Canada trong những năm 79,80 đang chuẩn bị tài chính, nhà cửa… để chào đón người tị nạn Syria qua hình thức bảo trợ tư nhân.
Cùng với chính phủ, đa số người dân Canada vốn đến đất nước này từ mọi ngõ ngách khác nhau của hành tinh, qua những di dời khổ đau, đang nỗ lực tái tạo hành động lịch sử của những năm 79, 80 lập lại kỷ lục tiếp nhận tị nạn sau đợt thuyền nhân Việt Nam, tiếp tục xây dựng và duy trì hình ảnh nhân đạo của Canada.
