Bác Sĩ Đặng Trần Hào
Trong cơ thể con người, lục phủ ngũ tạng tuy hoạt động theo quy định của nó, nhưng không đơn độc, luôn phối hợp với các tạng phụ khác để điều hòa nhịp nhàng, đôi khi còn tương sinh, tương khắc, tương thừa, tương vũ… để quân bình lại.
Thận là tạng điều hòa trung tâm của cơ thể, rất nhiều bệnh cấp tính và mãn tính liên quan tới thận. Do đó tại sao thận được coi như nguyên nhân gây ra nhiều bệnh tật khác nhau. Sau đây là những bệnh thông thường liên quan tới ngũ hành trong tạng phủ chúng ta thường gặp.
Sự liên quan giữa gan và tì (lá lách)
Những bệnh của gan thường liên quan tới tì, chẳng hạn như loét bao tử và tá tràng, hay sự mất quân bình của gan thường gây ra viêm đại tràng. Mặc dù triệu chứng chỉ là mất quân bình hệ thống tiêu hóa, thuộc về tì vị, tuy nhiên chữa trị lại đi thẳng vào gan, những vị thuốc sau đây thường dùng: Sài hồ, bạch thược, hương phụ, chỉ xác, đại phúc bì.
Sự liên hệ giữa gan và thận
Vì thận chủ về âm điều hành các tạng phủ, khi thận bị suy thường do gan âm suy gây ra. Vì vậy bệnh nhân do thận suy thường hay bị đau ở đỉnh và hai bên đầu, chóng mặt. Nếu thời gian gan âm suy kéo dài thường ảnh hưởng tới thận tạo nên thận và gan đều suy. Khi thận và gan âm đều suy thường sự chữa trị không những gan âm mà còn phải bổ cả thận âm mới có kết quả như mong muốn.
Những vị thuốc thường dùng vào thận: Sơn thù du, mẫu đơn bì, thục địa, hoài sơn.
Những vị thuốc thường dùng vào gan: Bồ công anh, sài hồ, bạch thược, hương phụ.
Sự liên hệ tới tì và thận
Thận dương điều hòa các khí trong cơ thể. Khi thận dương suy thường gây ra ra tì khí suy và phân thường hơi lỏng. Nếu thời gian kéo dài sẽ gây ra thận khí suy. Khí thận khí và tì khí đều suy chữa trị cần phải bổ cả tì và thận khí.
Thí dụ, khi đi tiểu không kiểm soát được, hay nước tiêu có ít máu. Điều này không thể chữa trị tì khí mà hết được mà phải bổ cả tì khí lẫn thận khí thì kết quả rất thần kỳ.
Bổ tì khí thường dùng: Đảng sâm, hoàng kỳ, mộc hương, bạch truật, cam thảo.
Những vị thuốc sau đây thường dùng để bổ thận dương và thận khí suy: Thỏ chi tử, bổ cốt chỉ, bá kích thiên, dâm dương hoắc.
Sự liên hệ giữa phế và thận
Phế kiểm soát hơi thở, trong khi thận là nạp khí. Tất cả những bệnh liên quan tới hô hấp phế thường liên quan tới thận khí. Không những vậy chức năng của thận là nạp phế khí còn quan trọng hơn cả phế. Cho nên khi chữa trị tất cả những bệnh về phế cần phải quan tâm tới bổ thận cùng một lúc.
Thí dụ, trong khi chữa suyễn thường trực tiếp chữa phế, tuy bình phục thường phải bổ cả thận khí mới có kết qua mỹ mãn và lâu dài. Nhờ vậy mới đề phòng được bệnh không có cơ hội trở lại. Chữa phổi là do triệu chứng nhưng chữa thận là do nguyên nhân gây bệnh, là như vậy.
Những vị thuốc sau đây thường chữa những bệnh liên quan tới phế và thận khí: Đảng sâm, hoàng kỳ, ngũ vị tử, cát cánh.
Thường chữa bệnh mãn tính ho chứ không phải lạnh từ bên ngoài xâm nhập vào phế hay bi sưng phổi. Những vị thuốc vào thận: Nhân sâm, đỗ trọng, bổ cốt chỉ, ngũ vị tử, bá kích thiên, cẩu tích.
Bổ thận khí để thận có thể nạp được phế khí là điều kiện tiên quyết để chữa ho, hay suyễn.
Người xưa thường nói “Một con ngựa đau cả tàu bỏ cỏ,” huống chi những tạng phủ trong cơ thể con người còn có liên quan mật thiết với nhau về cả tinh thần lẫn vật chất, về khí huyết, âm dương và nhất là ngũ hành. Do đó, chữa bệnh cần phải biết rõ nguyên nhân chính, phụ, cũng như hậu quả mới mong giúp bệnh nhân chóng hồi phục, trở lại nguyên bản lúc Trời sinh ra. [qd]
