Luật Sư tại California và Washington. Luật Sư LyLy Nguyễn chuyên về Luật Khánh
Tận Chương 7, 13 cho cá nhân và cơ sở thương mại, xóa hết các loại nợ, tranh tụng
trước Tòa Khánh Tận và khai phá sản hủy bỏ nợ thuế. Về Hoạch Định Tài Sản, Luật Sư
LyLy chuyên thảo Di Chúc và Tín Mục (trust), ủy quyền điều hành tất cả tài sản, dặn dò
săn sóc y tế khi bất lực và hoạch định kế nghiệp. Về Luật Thuế, Luật Sư LyLy đại diện
cho thân chủ trường hợp bị kiểm thuế, xin ngưng tịch thâu tài sản vì thiếu thuế, đại diện
biện hộ trước Tòa Án Thuế và điều đình xin giảm nợ thuế. Về Luật Thương Mại, Luật
Sư LyLy giúp thành lập công ty và tổ hợp hùn hạp. Ngoài ra, Luật Sư LyLy còn rất giàu
kinh nghiệm về thuế lợi tức cá nhân, thuế trả nhân công, thuế mua bán và thuế tài sản ở
hai cấp liên bang và tiểu bang. Nếu cần tham khảo riêng xin liên lạc với Luật Sư LyLy
Nguyễn tại văn phòng ở 17151 Newhope Street, Suite 113, Fountain Valley, California
92708. Ðiện thoại: (714) 531-7080. website: www.lylylaw.com
Luật Sư LyLy Nguyễn
Như đã đề cập trước đây, tiểu thương có nghĩa giản dị là nghiệp vụ nhỏ (closely held
business hay small business) do một cá nhân hoặc một nhóm ít người đứng làm chủ.
Luật Tiểu Thương chi phối toàn diện loại kinh doanh này trong suốt thời kỳ hoạt động
từ lúc thành lập cho đến lúc thanh toán ra khỏi thương trường.
Kỳ trước chúng tôi đã trình bày giai đoạn đầu tiên với sáu hình thức tổ chức tiểu nghiệp
vụ điển hình gồm có kinh doanh độc lập, hùn hạp, tiểu công ty, công ty chuyên nghiệp,
công ty trách nhiệm hữu hạn, và đại lý. Bài này có mục đích tìm hiểu luật lệ áp dụng
trong việc mua bán hay sang chuyển cơ sở tiểu thương và quyền kế vị khi người sở hữu
chủ qua đời hay rút lui không kinh doanh nữa.
1-Mua hay bán nghiệp vụ nhỏ
Mua bán một nghiệp vụ, xí nghiệp, hay công ty cũng tương tự như mua bán mọi thứ
ngoài đời, duy chỉ khác một điều là rắc rối phức tạp hơn. Đối với nhiều tiểu nghiệp vụ,
nếu có gia đình dính líu vào thì có thể gây ảnh hưởng lớn đến các quyết định hoạt động
và nhiều khi còn chi phối trực tiếp việc điều hành thương mại. Động lực đưa đẩy đến
việc mua bán tiểu nghiệp vụ có thể vì ý thích của chủ nhân không muốn kinh doanh
thương mại nữa để đeo đuổi sự nghiệp khác, nhưng thông thường do hậu quả của một
biến cố quan trọng nào đó xảy ra trong cuộc đời người ấy thí dụ như bệnh tật, chết
chóc, ly dị, hoặc có tranh chấp bất hòa giữa các cộng sự viên khiến thương vụ bế tắc
không hoạt động hữu hiệu phải giải tán đi.
Hiển nhiên, vấn đề tình cảm cá nhân có thể tác động tới các phán đoán quan trọng trong
nghiệp vụ, do đó trước khi có ý định mua bán một cửa hàng hay xí nghiệp nên tham
khảo với luật sư chuyên môn để được hướng dẫn tường tận mọi điều hơn thiệt, lợi hại.
Tính chất sang nhượng – Sang nhượng chủ quyền một tiểu nghiệp vụ dễ hay khó tùy
thuộc vào hình thức tổ chức của cơ sở. Đối với thương vụ kinh doanh độc lập thì rất dễ
chuyển, chủ nhân chỉ cần bán tất cả tài sản thương mại liên hệ cho một cá nhân khác.
Người mua đương nhiên trở thành một nhà kinh doanh độc lập mới và cơ sở đó tiếp tục
hoạt động như thường lệ.
Ngược lại, đối với kinh doanh hùn hạp thì việc sang chuyển cho người khác không dễ
dàng như vậy. Trừ phi thỏa thuận trước, trong một doanh nghiệp hùn hạp không người
ngoài nào được thu nhận vào hùn chung nếu không có sự đồng ý của mọi thành viên đã
góp phần trong cơ sở đó. Nếu một thành viên bán phần hùn của mình cho một người
khác mà trước đó không có chân trong cơ sở thì người mua sẽ không được nhìn nhận
làm thành viên mới và chỉ được hưởng phần lợi tức y như người hùn cũ đang hưởng mà
thôi.
Để tránh tình trạng khó xử này, phần nhiều các giao kèo hùn hạp đều minh định trước
tình trạng nghiệp vụ sẽ ra sao khi có thành viên chuyển phần hùn cho người khác. Đôi
khi, các bạn hùn lập thỏa hiệp mua bán (buy-sell agreement) riêng với nhau có đặt điều
kiện bắt buộc hay tùy ý. “Bắt buộc” có nghĩa là người còn lại phải lãnh mua trọn cơ sở
trong trường hợp người kia thôi không hùn nữa và “tùy ý,” có nghĩa là người ấy có
quyền tiên quyết từ chối không nhận phần của người muốn rút chân ra và cho phép
nhường người khác. Đối với tiểu công ty trách nhiệm hữu hạn, các thành viên có quyền
bán phần lời hay lỗ của mình trong công ty đó trừ phi quy định cách khác. Cũng giống
tổ chức hùn hạp, trong tiểu công ty hội viên không được bán đi quyền tham dự giải
quyết nội tình cơ sở nếu không có sự tán thành của toàn thể các hội viên.
Cổ phần xí nghiệp công ty (corporation) thì rất dễ sang nhượng bởi vì theo định nghĩa
căn bản một xí nghiệp được tạo thành do cổ phiếu và các người nắm giữ các cổ phiếu
đó có thể bán hay chuyển quyền sở hữu cho người khác. Tuy nhiên, với trường hợp của
tiểu công ty vì cổ phiếu không lưu hành rộng rãi trong công chúng nên chưa chắc đã
bán được trên thị trường cổ phiếu. Hơn nữa, nội quy của công ty thường hạn chế
nghiêm ngặt thời hạn phải giữ cổ phiếu bao lâu rồi mới được bán ra.
Thỏa hiệp không cạnh tranh – Thông thường người mua bao giờ cũng muốn người bán
đừng cạnh tranh với mình vì chính là nghiệp vụ họ vừa mới bán xong. Thỏa hiệp không
cạnh tranh trong phạm vi này nói chung được luật pháp bảo vệ suốt thời kỳ người mua
đồng ý tiếp tục hoạt động cùng nghiệp vụ hay tương tự. Thỏa hiệp không cạnh tranh đặc
biệt rất quan trọng nhất là với thương vụ đã được khách hàng tín nhiệm hay nổi tiếng và
đó là những điều có giá trị nhất đối với người mua. Nếu không có một thỏa hiệp hữu
hiệu, thì người bán không bị cấm lập nghiệp vụ khác và sẽ cạnh tranh trực tiếp với cơ sở
vừa mới sang rồi tìm cách kéo đi hết khách quen biết từ trước. Ngoài ra, để hoàn toàn
tránh khỏi bị cạnh tranh, người mua cũng còn phải đạt được sự đồng ý của tất cả mọi
nhân vật từng cộng tác thân cận với người chủ cũ.
Thỏa hiệp giúp ý kiến – Trong bản hợp đồng mua bán một tiểu thương nghiệp còn có
một yếu tố quan trọng nữa là “thỏa hiệp giúp ý kiến” (consulting agreement). Thường
thường ý kiến của chủ nghiệp vụ cũ bao giờ cũng là tài sản quý giá cho chủ mới nhất là
trong thời kỳ chuyển tiếp. Chủ nhân cũ có thể chỉ dẫn cách thức làm ăn trong nghề sao
cho thành công, nên cất giữ vật liệu ở đâu tốt nhất, sử dụng máy móc thế nào, cách làm
việc hiệu quả với những nguồn cung cấp hàng hóa và nói chung mách bảo những bí
quyết làm vừa lòng khách hàng.
Người bán có thể khám phá ra một vài lợi điểm trong việc khai thuế, thí dụ như phân
loại các khoản chi phí nghiệp vụ hoặc du di một phần tiền mua vật liệu trả vào lệ phí
tham vấn. Trong thỏa hiệp, phải ấn định rõ ràng người bán sẽ giúp ý kiến trong thời hạn
bao lâu. Do đó, việc nhờ luật sư soạn thảo các văn bản thỏa hiệp là điều rất cần thiết
không thể thiếu sót.
2-Kế vị một tiểu nghiệp vụ
Việc kế vị kinh doanh trong ngành tiểu thương có tính cách rắc rối hơn đối với các xí
nghiệp công ty. Làm cách nào để sang chuyển một nghiệp vụ sau cái chết hoặc sự rút
lui của người sáng lập hoàn toàn tùy thuộc vào hình thức tổ chức của nghiệp vụ này ra
sao.
Nếu là kinh doanh độc lập thì nghiệp vụ ngưng hoạt động không còn tồn tại nữa ngay
lúc người sở hữu chủ qua đời. Nếu là hùn hạp tổng quát thì nghiệp vụ vẫn có thể tiếp
tục hoạt động sau khi một người chết đi, nhưng người còn lại phải trả cho thừa kế kẻ
quá cố nửa phần hùn tính theo trị giá thị trường hiện hành. Nếu hùn hạp theo kiểu hữu
hạn, thì phần hùn của người chết có thể truyền lại cho thừa kế tiếp tục kế vị với cùng
quyền hạn và trách nhiệm cũ của người đã khuất.
Nếu là một tiểu công ty trách nhiệm hữu hạn thì nghiệp vụ sẽ giải tán trừ phi có hợp
đồng qui định trước cho tiếp tục hoạt động trong trường hợp có người chết hay rút lui.
Đồng thời nếu số thành viên còn sống trong tiểu công ty đó nhiều hơn một người trở
lên và cùng đồng lòng tiếp tục duy trì hoạt động thì họ được quyền làm như vậy.
Trên phương diện pháp lý công ty là một thực thể độc lập tách rời hẳn ra khỏi mọi sở
hữu chủ, do đó cái chết của một cá nhân không ảnh hưởng gì tới hoạt động kinh doanh.
Tuy nhiên nhiều tiểu công ty thường mua bảo hiểm nhân thọ trên sinh mạng của vài
nhân vật nắm chức vụ then chốt, thí dụ như chủ tịch sáng lập, hay tổng giám đốc điều
hành. Các cổ phần do các vị này nắm giữ sẽ được chuyển cho thừa kế của họ hoặc nếu
có qui định trước thì sẽ giao cho nhân vật trọng yếu còn lại.
Vì lý do tài sản trong mọi loại tiểu thương không mấy dễ dàng thanh toán được ngay và
khó ước lượng nên khi chủ nhân chết đi thường gặp nhiều khó khăn. Do đó để tránh
những trở ngại này nên lập kế hoạch dự trù tài sản cho chủ nhân các tiểu nghiệp vụ khi
còn sống. Chi tiết về những hoạch định này đã được trình bày trước đây trong loạt bài
viết về “dự trù tài sản.”
Cũng như thường lệ, người viết xin xác nhận nội dung của những loạt bài tìm hiểu luật
pháp này chỉ có mục đích sử dụng với tính cách thông tin (information) giúp quý độc
giả một vài kiến thức tổng quát về luật pháp Hoa Kỳ mà thôi và không thể coi như liên
hệ của luật sư với thân chủ (attorney-client relationship). Do đó, nếu có vấn đề liên
quan đến luật, quý độc giả vẫn cần thảo luận với một luật sư chuyên môn về trường hợp
của quý vị.
