WASHINGTON, DC (NV) – Tổng Thống Joe Biden tin rằng ông có quyền hợp pháp để dùng Tu Chánh Án Thứ 14 của Hiến Pháp nhằm nâng trần nợ liên bang, nhưng lại không có thời gian để thực hiện điều này, theo Reuters hôm Chủ Nhật, 21 Tháng Năm.
Mặc dù đây là một lý thuyết về pháp lý chưa được kiểm chứng, một số thành viên đảng Dân Chủ thúc giục ông sử dụng chiến lược này để có thể vượt qua thách thức của Hạ Viện, vốn đảng Cộng Hòa đang nắm giữ, để nâng trần nợ cho chính quyền liên bang.
Tu Chánh Án Thứ 14 là gì?
Phần Bốn của Tu Chính Án Thứ 14, được thông qua sau Nội Chiến 1861-1865, viết rằng chính phủ “không được thoái thác các khoản nợ công liên bang.”
Các nhà sử học cho biết điều khoản này được đưa ra nhằm mục đích khẳng định rằng chính phủ không được phủ nhận các khoản nợ liên bang. Tuy nhiên đây là việc chưa có tiền lệ, hầu như hệ thống tư pháp chưa hề đả động đến điều khoản này.
Còn các chuyên gia pháp lý không đồng ý về việc liệu điều khoản này có ràng buộc tổng thống hoặc Quốc Hội phải làm điều gì đó hay không.
Một số người, chẳng hạn ông Michael Dorf, giáo sư ngành luật trường Cornell University, cho rằng lựa chọn “ít vi hiến” nhất là ông Biden nên tự quyết định để áp dụng tu chính án này để bảo vệ tính vẹn toàn các khoản nợ quốc gia. Hay nói cách khác, ông Biden phải đi vay tiền để trả nợ trong lúc Hạ Viện giam việc cấp ngân sách hoạt động của chính quyền liên bang.
Chắc chắn rằng bất cứ hành động nào từ phía ông Biden đều sẽ dẫn đến một vụ kiện.
Ai có thể khởi kiện?
Không rõ liệu ai có thể khởi kiện.
Rất khó để nguyên đơn có thể chứng minh chính họ bị tổn hại từ việc áp dụng Tu Chính Án 14 để nâng trần nợ.
Năm 1997, Tối Cao Pháp Viện từng đưa ra phán quyết rằng cá nhân các nhà lập pháp không có tư cách nộp những đơn kiện như vậy, nhưng Quốc Hội có thể bỏ phiếu để tuyên bố bị tổn hại tập thể.
Tối Cao Pháp Viện cũng có thể chọn cách xét xử một phiên kháng án (hear a challenge) nhằm giải quyết nhanh chóng vấn đề này, như cách họ từng làm trong đợt ông Biden xóa $430 tỷ nợ sinh viên.
Tuy nhiên chưa có một án lệ cho ở cả hai trường hợp nêu trên.
Tối Cao Pháp Viện chỉ mới đưa ra phán quyết một lần duy nhất về nợ công. Đó là vụ kiện năm 1935 chống lại quyết định của Tổng Thống Franklin Roosevelt về việc đưa Mỹ ra khỏi chế độ bản vị vàng. Lúc đó tòa án phán quyết rằng phía nguyên đơn, một chủ sở hữu công trái phiếu, không có tư cách đứng ra nộp đơn kiện.
Trong khi đó, ông Biden và Quốc Hội sẽ phải chịu áp lực rất lớn vì phải giải quyết vấn đề nợ trần một cách nhanh chóng. Tức là bất kỳ vụ kiện nào cũng có thể được xem là không liên quan, trước khi được đưa ra tòa án.
Quan điểm Tòa Bạch Ốc như thế nào về Tu Chính Án Thứ 14?
Lần gần đây nhất Tu Chính Án Thứ 14 trở thành vấn đề nóng bỏng ở Washington là vào năm 2011 và 2013, các thành viên đảng Dân Chủ nổi tiếng như cựu Tổng Thống Bill Clinton thúc giục ông Barack Obama, tổng thống khi đó, viện dẫn Tu Chính Án Thứ 14. Tuy nhiên các phụ tá Tòa Bạch Ốc lúc đó cho rằng họ không có thẩm quyền hợp pháp để làm như vậy.
Trong khi đó hôm Chủ Nhật, 21 Tháng Năm, ông Biden tin rằng mình có thể làm như vậy, nhưng không đủ thời gian cho đến ngày 1 Tháng Sáu, mốc mà Bộ Tài Chính cảnh báo chính phủ sẽ không còn khả năng thanh toán các hóa đơn của mình.
Thị trường sẽ ra sao nếu ông Biden sử dụng Tu Chính Án Thứ 14?
Giới chức và các nhà kinh tế cho rằng việc vỡ nợ có thể làm rung chuyển hệ thống tài chính thế giới và đẩy Mỹ vào bờ vực suy thoái. Thảm họa này sẽ không diễn ra nếu ông Biden dùng Tu Chánh Án Thứ 14.
Giới đầu tư vẫn có thể hoảng sợ trước các diễn tiến liên quan và yêu cầu tăng lãi suất để đề phòng các rủi ro trong lúc chờ đợi các kết quả pháp lý. (MPL) [kn]
