LOS ANGELES, California (NV) – Một tòa kháng án của tiểu bang California vừa ra phán quyết nói rằng hệ thống đại học University of California (UC) không cung cấp lý do pháp lý đầy đủ trong việc cấm sinh viên không có giấy tờ di trú hợp pháp làm việc trong khuôn viên trường.
Theo nhật báo Los Angeles Times hôm Thứ Tư, 6 Tháng Tám, phán quyết này là một chiến thắng quan trọng cho các tổ chức bảo vệ quyền của người nhập cư.
Một cựu sinh viên UCLA và một giảng viên đệ đơn kiện vào Tháng Mười năm ngoái, cho rằng chính sách tuyển dụng của hệ thống UC vi phạm luật tiểu bang vì phân biệt đối xử với sinh viên dựa trên tình trạng di trú của họ.
Các nguyên đơn cho biết việc không được tiếp cận với các công việc trong khuôn viên trường khiến nhiều sinh viên không có giấy tờ di trú gặp khó khăn trong việc chi trả học phí, và các nhu cầu cơ bản như nhà ở và thực phẩm.
Những sinh viên này thường buộc phải làm việc trong nền “kinh tế ngầm” và bỏ lỡ các cơ hội phát triển nghề nghiệp như vị trí trợ lý nghiên cứu.
Các luật sư đại diện cho hệ thống UC lập luận rằng chính sách của họ là hợp lý vì việc tuyển dụng sinh viên không có giấy tờ di trú hợp lệ có thể vi phạm luật liên bang, theo đó, cấm tuyển dụng người không có tình trạng di trú hợp lệ, và có thể bị chính phủ liên bang trả đũa.
Tuy nhiên, một hội đồng gồm ba chánh án đưa ra phán quyết rằng chính sách của hệ thống này vi phạm Đạo Luật Việc Làm Công Bằng và Nhà Ở của California, và nỗi lo sợ bị chính phủ liên bang kiện không phải là lý do hợp pháp để duy trì chính sách đó.
“UC không khẳng định rằng họ đã dựa vào yêu cầu của một đạo luật, hoặc quy định liên bang, khi quyết định không sửa đổi chính sách của mình – mà chỉ dựa vào các rủi ro liên quan đến việc áp dụng một chính sách mà chính phủ liên bang có thể xem là bất hợp pháp,” phán quyết nêu rõ.
“Do đó, chúng tôi kết luận rằng UC đã lạm dụng quyền hạn khi dựa vào một lý do không hợp lệ để tiếp tục thực thi chính sách mang tính phân biệt đối xử một cách rõ ràng,” vẫn theo phán quyết.
Ba vị chánh án không ra lệnh buộc hệ thống UC phải hủy bỏ chính sách đó, mà chỉ yêu cầu họ xem xét lại chính sách dựa trên các tiêu chí pháp lý đúng đắn.
Các luật sư đại diện cho nguyên đơn xem phán quyết này là một chiến thắng và kêu gọi UC mở rộng cơ hội việc làm cho sinh viên không có giấy tờ di trú hợp pháp.
“Phán quyết mạnh mẽ của tòa bác bỏ nỗ lực của UC nhằm biện minh cho chính sách phân biệt đối xử với sinh viên không có giấy tờ. Cấm đoán những sinh viên tài năng nhất của tiểu bang chúng ta tiếp cận các cơ hội việc làm giáo dục quan trọng chỉ vì tình trạng di trú là sai, cả về đạo đức lẫn pháp lý,” ông Ahilan Arulanantham, đồng giám đốc Trung Tâm Luật và Chính Sách Di Trú của đại học UCLA, phát biểu.
“Chúng tôi kêu gọi UC tuân thủ luật tiểu bang và đối xử công bằng với tất cả sinh viên, bất kể tình trạng di trú của họ,” ông thêm.
Hệ thống UC cho biết đang xem xét phán quyết của tòa, nhưng chưa đưa ra bình luận về chuyện liệu họ có thay đổi chính sách tuyển dụng hay không.
“Trong phạm vi phù hợp với luật pháp, UC vẫn tin rằng sinh viên không có giấy tờ xứng đáng có được những cơ hội giống như các sinh viên khác,” ông Stett Holbrook, phát ngôn viên của UC, cho biết.
Trước đó, các giới chức UC từng bày tỏ lo ngại rằng việc thay đổi chính sách tuyển dụng có thể bị phạt dân sự, truy tố hình sự, và có thể mất hàng tỷ đô tài trợ từ chính phủ liên bang.
Tuần trước, chính quyền Trump tuyên bố đóng băng hàng trăm triệu đô la tài trợ nghiên cứu liên bang cho UCLA, với lý do lo ngại về chủ nghĩa bài Do Thái và cách đại học này giải quyết các cuộc biểu tình ủng hộ Palestine.
Phán quyết của tòa kháng án được đưa ra sau nhiều năm vận động mở rộng cơ hội việc làm trong khuôn viên trường cho sinh viên không có giấy tờ.
Cuộc tranh luận về tính hợp pháp của chính sách xoay quanh Đạo Luật Cải Tổ và Kiểm Soát Di Trú (IRCA) năm 1986, vốn cấm tuyển dụng người không có tình trạng di trú hợp lệ.
Nguyên đơn lập luận rằng luật liên bang này không áp dụng cho các cơ quan chính phủ như hệ thống UC. Các luật sư đại diện UC không tranh cãi liệu IRCA áp dụng cho các trường đại học công lập hay không, nhưng cho rằng chính phủ liên bang có thể tin như vậy.
Trong phán quyết hôm Thứ Ba, ba vị chánh án lưu ý rằng UC hoàn toàn có thể đệ đơn kiện chính phủ liên bang để yêu cầu tòa ra phán quyết là liệu hệ thống đại học này có bị IRCA ràng buộc hay không.
Theo chính sách DACA (Deferred Action for Childhood Arrivals) dưới thời cựu Tổng Thống Barack Obama, những người trẻ không có giấy tờ di trú hợp pháp, nhưng được đưa đến Mỹ từ nhỏ, có thể xin giấy phép làm việc. Hệ thống UC cho phép tuyển dụng sinh viên không có giấy tờ nếu họ có giấy phép làm việc.
Tuy nhiên, Tổng Thống Trump chấm dứt chương trình DACA vào năm 2017, và dù tòa có thách thức quyết định đó, chương trình hiện không còn nhận hồ sơ mới.
Hiện có khoảng 64,300 sinh viên đại học không có giấy tờ tại California không đủ điều kiện tham gia DACA, do đó, không thể xin giấy phép làm việc hoặc nhận các công việc trong khuôn viên trường.
“Là một người từng không có giấy tờ và là giảng viên của UC, tôi hiểu rõ sức mạnh thay đổi cuộc đời mà cơ hội làm việc trong trường tạo ra,” cô Iliana G. Perez, một trong những nguyên đơn, phát biểu.
“UC giờ đây phải hành động khẩn trương để bỏ các chính sách loại trừ và bảo đảm rằng tất cả sinh viên, bất kể tình trạng di trú, đều có thể tham gia đầy đủ vào việc học, đóng góp cho trường và định hình tương lai của California,” cô tiếp.
Sinh viên và giảng viên bắt đầu vận động để UC mở rộng việc làm cho tất cả sinh viên, bất kể tình trạng di trú, từ năm 2022.
Hồi năm 2023, Hội Đồng Quản Trị UC có thành lập một nhóm công tác để xem xét thay đổi chính sách tuyển dụng, nhưng nhóm này đã ngừng hoạt động vì lo ngại rằng thay đổi chính sách có thể vi phạm IRCA.
Một năm sau đó, Quốc Hội California thông qua Dự Luật Cơ Hội Cho Tất Cả (Opportunity for All Act), yêu cầu các trường đại học công lập mở rộng tuyển dụng cho tất cả sinh viên, nhưng bị Thống Đốc Gavin Newsom phủ quyết, viện dẫn lo ngại pháp lý liên quan đến IRCA.
Điều đó thúc đẩy các nguyên đơn đệ đơn kiện vào Tháng Mười, yêu cầu tòa ra lệnh buộc hệ thống UC xem xét tuyển dụng sinh viên không có giấy tờ cho các công việc trong khuôn viên trường.
Ban đầu, một tòa thượng thẩm từ chối xử vụ này, nhưng nguyên đơn kháng cáo lên Tối Cao Pháp Viện California. Sau đó, tòa án cao nhất California yêu cầu Tòa Kháng Án xét xử vụ này. Tòa nghe tranh luận vào Tháng Năm và ra phán quyết vào Thứ Ba vừa rồi. (T.Nhiên) [đ.d.]
