Hà Dương Cự
Bây giờ chiến tranh diễn ra khác trước rất nhiều, có nhiều vũ khí mới làm đảo lộn những sự suy nghĩ về chiến thuật và chiến lược. Một trong những vũ khí mới là máy bay không người lái, tiếng Anh là drone. Tiếng chuyên môn quân sự gọi drone là UAV (Unmanned Aerial Vehicle) hay là RPAS (Remotely Piloted Aerial System). Vì chưa có tiếng Việt dịch chữ drone cho thỏa đáng, chúng tôi xin tạm cứ dùng chữ drone.
Vì drone dùng cho chiến tranh đã và đang được nói nhiều trên báo chí nên người ta tưởng chỉ có drone dùng để đánh nhau. Thật ra có rất nhiều loại drone dùng như đồ chơi hay dùng cho kỹ nghệ cũng như thương mại. Trong bài này chúng tôi nói về drone, cách hoạt động, các loại drone và các vấn đề gây ra bởi drone.
Thành phần và hoạt động của drone
Drone có hai loại, một loại tự động không cần ai điều khiển và một loại được điều khiển từ xa. Drone thường làm bằng hợp chất nhẹ nhưng rất cứng. Ngoài những động cơ và cánh quạt cần thiết để bay drone có thể có những hệ thống sau đây:
- Hệ thống định vị toàn cầu (GPS) – hệ thống này giúp cho drone biết mình đang ở đâu.
- Bộ thu nhận (receiver) – bộ phận này nhận lệnh của người điều khiển và chuyển qua cho bộ điều khiển bay (flight controller).
- Bộ điều khiển bay – đây là bộ não của drone. Bộ phận này đo sự thi hành của drone qua nhiều bộ phận cảm nhận (sensor), rồi ra lệnh cho những động cơ quay nhanh hay chậm, lên cao xuống thấp, qua trái qua phải.
- Máy ảnh – có thể là máy quay phim hay máy ảnh hồng ngoại (infrared camera) để dò xét đất đai. Yếu tố quan trọng là nhẹ và có thể chụp từ xa.
Drone hoặc bay tự động hoặc cần có bộ phận điều khiển từ dưới đất. Ðó là máy truyền lệnh (transmitter). Người dùng máy này để truyền lệnh cho drone bay nhanh hay chậm, bay về hướng nào, lên cao hay xuống thấp bằng cách dùng những cần gạt. Bây giờ cũng có thể dùng những áp (app) trên máy tính hay máy tính bảng (tablet) làm máy truyền lệnh.
Thường người ta chia drone làm hai loại: dân sự và quân sự. Loại dân sự thì lại có thể chia làm hai: cá nhân và kỹ nghệ thương mại.
Drone cá nhân
Hiện nay drone cá nhân dùng làm đồ chơi cho trẻ con hay dùng như một thú vui riêng (hobby) cho người lớn rất thịnh hành. Drone đồ chơi được bán khắp nơi như Walmart, Target, hay Amazon. Ðây là một drone được bán tại ToysRUs.
Ðã có những cuộc thi drone rất là ngoạn mục như là đua xe hơi. Quý vị vào YouTube.com và tìm “drone racing” thì sẽ thấy có rất nhiều video về đua drone. Xem nhiều khi chóng mặt luôn. Tháng Mười vừa qua có cuộc thi drone quốc tế lần đầu tiên World Drone Racing Chamionships tổ chức tại Hawaii và có trên 30 quốc gia tham dự.
Trang mạng của ông Raffaello D’Andrea có nhiều tiết mục biểu diễn drone. D’Andrea là giáo sư trong ngành Dynamics Systems and Control ở Ðại Học Swiss Federal Institute of Technology bên Thụy Sĩ. (Ðộc giả có thể vào trang www.ted.com).
Drone cho kỹ nghệ và thương mại
Có rất nhiều áp dụng của drone cho kỹ nghệ và thương mại.
- Nông nghiệp – drone được dùng để khảo sát đất đai, để có được một cái nhìn toàn diện, giúp cho nhà nông biết nông trại của mình có vấn đề gì không, thí dụ như bị thiếu nước hay bị nấm.
- Ðiện ảnh – vì drone bay trên cao, có thể quay được nhiều cảnh mà người đứng dưới đất không làm được nên drone được sử dụng rất nhiều trong ngành điện ảnh, nhất là những phim tài liệu (documentary film).
- Môi trường – hiện tại có nhiều loại dã thú đang bị nguy cơ tuyệt chủng và cần có dự theo dõi chặt chẽ. Không có gì tốt hơn là dùng drone để theo dõi những loại thú này.
- An ninh – có rất nhiều cách dùng drone về việc bảo vệ an ninh. Thí dụ drone có thể kiểm soát hàng rào xem có bị phá không hay được dùng để canh chừng tù nhân.
- Giao hàng – Amazon và Google đang thử nghiệm drone để giao hàng. Tuy nhiên drone để giao hàng chưa được áp dụng tại Hoa Kỳ.
Những vấn đề phức tạp của drone
Mời độc giả xem Điểm tin buổi sáng Thứ Năm, ngày 1 tháng 12 năm 2016
Vì drone rẻ tiền, bay cao và được bán khắp nơi nên gây ra nhiều vấn đề cho các chính quyền trên thế giới.
- An toàn trên không – drone có thể bay cao như vậy có thể đụng với máy bay thường và gây ra tai nạn. Theo cơ quan FAA (Federal Aviation Administration) thì có tới 582 báo cáo về những sự việc bất thường xảy ra có liên quan tới drone.
- Vấn đề an ninh quốc gia – người ta có thể điều khiển drone bay đến những nơi bí mật quốc phòng để thám thính hay đánh bom. Vào Tháng Giêng 2015 đã có một drone đồ chơi rơi trên sân cỏ của Tòa Bạch Ốc. Chuyện này làm cho cơ quan mật vụ Hoa Kỳ điên đầu.
- Riêng tư cá nhân – người ta có thể bay drone ngoài cửa sổ nhà quý vị và thấy hết những gì đang xảy ra trong nhà.
Tại Hoa Kỳ, FAA đã ra một số luật lệ về drone. Drone cho thương mại phải dưới 55 cân Anh (pound), phải được điều khiển bởi một phi công đã đậu phần thi viết và phải trên 16 tuổi. Drone chỉ được bay ban ngày, dưới 400 feet và cách phi trường 5 dặm. FAA vẫn còn nghiên cứu về nhiều vấn đề của drone chưa được giải quyết, như điều kiện để drone có thể bay đêm.
Drone quân sự
Quân đội Hoa Kỳ đã và đang sử dụng drone ở những chiến trường bên Afghanistan, Pakistan và những nơi khác. Hai drone thuộc cỡ trung bình đang được quân đội Hoa Kỳ sử dụng nhiều là MQ-9 Reaper và MQ-1B Predator.
MQ-9 Reaper có tầm hoạt động 1150 dặm và tốc độ 230 mph. Drone này chủ yếu là dùng để tấn công các mục tiêu địch. Nhưng cũng có thể dùng trong việc thám thính, kiểm soát và phối hợp.
MQ-1B Predator nhỏ hơn MQ-9 Reaper, có tầm hoạt động 770 dặm và có tốc độ 84 mph. Chủ yếu của drone này là thu thập tin tức tình báo, nhưng cũng có khả năng tấn công chính xác (precision strike) và hỗ trợ trên không (air support).
Một điểm đáng chú ý là cả hai drone trên được điều khiển từ xa (remotely operated) bởi các phi công ngồi ở trung tâm điều khiển bên Lục Ðịa Hoa Kỳ. Các drone này được phóng lên gần chiến trường, rồi được điều khiển từ bên Hoa Kỳ, các tín hiệu đều truyền qua vệ tinh và các hình ảnh được truyền xuống cho quân lính tại trận.
Trong khi người Hoa Kỳ bận rộn dùng drone cho các cuộc chiến thì người Trung Quốc cũng không ngồi yên. Họ cũng phát triển drone. Tuy nhiên, drone CH-4B của Trung Quốc rất giống drone MQ-9 Reaper của Hoa Kỳ. Chắc là có sự “mượn đỡ” những kỹ thuật của Hoa Kỳ.
Kết luận
Kỹ thuật về máy bay không người lái đã có từ lâu, nhưng với những sự phát triển về hệ thống định vị, hệ thống kiểm soát và khả năng của máy tính đã khiến ngành máy bay không người lái phát triển mạnh mẽ cả về quân sự lẫn dân sự. Trong tương lai gần chắc chắn sẽ có những sự phát triển không ngờ trong ngành này.
Nguồn tài liệu:
www.dronezon.com
Terry Kilby & Belinda Kilby, Make: Getting Started with Drones, Maker Media, 2016.
www.military.com
www.faa.org
