Hà Dương Cự
Nhu cầu trao đổi thông tin đã có từ ngàn đời. Người xưa đã dùng đủ mọi phương tiện để gửi tin tức qua lại, như dùng sức người, ngựa, lừa, chim bồ câu, tàu, khói, hay tiếng trống… Nói chung là cái gì có thể đem hay truyền đi một khoảng xa đều được dùng để đưa tin.
Có một người đưa thư nước Hy Lạp đã chạy khoảng 25 miles (40 cây số) từ thành phố Marathon tới thành phố Athens để đưa tin chiến thắng. Chạy đến nơi thì ông ta ngất xỉu và chết. Thế giới đã tưởng niệm chuyến đưa tin hy hữu này bằng những cuộc chạy đua marathon. Tuy nhiên nếu ông ta sống thời bây giờ thì đâu phải chạy như vậy, chỉ cần gửi một điện thư (email), hay nhắn tin (texting) là xong ngay.
Theo thống kê và nghiên cứu của The Radicati Group, hãng chuyên về nghiên cứu thị trường công nghệ, thì trong năm 2015, trung bình mỗi ngày có trên 205 tỷ email được gửi hay nhận. Con số này sẽ tăng lên tới trên 246 tỷ vào năm 2019. Cũng theo thống kê của hãng này thì vào năm 2015 trên thế giới có khoảng 4,353 triệu trương mục email (email account) và khoảng 2,586 triệu người dùng email.
Lịch sử email
Email dịch từ chữ electronic mail. Vì lịch sử email là biến đổi từ từ nên khó có một mốc thời gian chính xác email có từ lúc nào. Nếu định nghĩa của email là chuyển đổi tin tức qua môi trường điện thì hồi xưa đã có điện tín, mã móc (morse code) cũng như những máy tê-lếch (telex). Nhưng email qua máy tính như chúng ta biết bây giờ thì mới bắt đầu trong thập niên 60.
Vào thập niên 60 những người dùng cùng một máy tính lớn (mainframe) có thể gửi thông tin (message) cho nhau. Những thông tin như vậy chỉ giới hạn cho mỗi một máy tính lớn thôi. Khi các máy tính lớn bắt đầu liên kết với nhau qua mạng thông tin thì các nhà nghiên cứu mới nghĩ đến việc gửi thông tin từ máy này đến máy khác.
Ông Ray Tomlinson là người được cho là đã phát minh ra email vào năm 1972. Ông Tomlinson làm việc cho công ty Bolt Beranek and Newman như là một người thầu (contractor) cho ARPANET. Ông ta đã chọn ký hiệu @ trên bàn phím của máy tính để gửi một email từ máy này qua máy khác với dạng thức tên-người-dùng@tên-máy-tính (username@hostname). Cho đến bây giờ dạng thức đơn giản này vẫn được dùng. Nhưng tên-máy-tính được mở rộng và bao gồm các tên miền (domain name).
Ông Tomlinson là người đầu tiên gửi email từ máy tính này tới một máy tính khác. Theo ông ta kể lại thì những email đầu tiên không có gì quan trọng mà chỉ là những thông tin thử nghiệm (test messages).
ARPANET là tiền thân của Internet, là viết tắt của chữ Advanced Research Projects Agency Network. Ðó là mạng lưới thông tin của Bộ Quốc Phòng Hoa Kỳ chuyên về nghiên cứu và phát triển. Lúc đầu email chỉ dùng trong ARPANET. Sau này ARPANET biến thành Internet thì email trở thành phổ thông.
Trong tiếng Anh, tên chính thức của ký hiệu @ là “commercial-a” hay “commercial-at”, nhưng mọi người đều đọc là “at sign” hay chỉ đơn giản là “at,” tiếng Việt gọi là… “a còng.” Nhiều nước gọi ký hiệu @ bằng những tên ngộ nghĩnh, thí dụ:
Dalphaengi – Tiếng Ðại Hàn, có nghĩa là con ốc sên.
Malpa – Tiếng Ba Lan, có nghĩa là con khỉ.
Sobachka – Tiếng Nga, có nghĩa là con chó nhỏ.
Affenschwanz – Tiếng Ðức, có nghĩa là đuôi con khỉ
Kissanhnta – Tiếng Phần Lan, có nghĩa là đuôi con mèo
Lúc đầu thì email chỉ dùng chuẩn ASCII (American Standard Code for Information Interchange) được thôi, tức là chỉ dùng được những chữ cái của tiếng Anh như là “a” chứ không thể viết “ă” hay “â.” nên không thể viết tiếng Việt có dấu được. Về sau chuẩn Unicode được áp dụng và chúng ta có thể viết tiếng Việt một cách đúng đắn trong email.
Email hoạt động ra sao
Muốn dùng email thì trước hết phải có một địa chỉ email.
Trong máy tính của quý vị thường có gài sẵn một chương trình phần mềm gọi là email khách (email client). Khi quý vị gửi một email đi từ máy tính thì chương trình này sẽ truyền email qua đường dây điện thoại hay dây cáp hay không dây (wireless) tới một máy tính gọi là máy email chủ (email server) của người gửi. Từ máy này email được chuyển đi qua nhiều chặng trên Internet và tới máy email chủ của người nhận. Máy này sẽ chuyển email tới máy của người nhận.
Chương trình email khách (Email client)
Nhiệm vụ chính của email khách là gửi email từ máy tính tới máy email chủ và nhận những email chuyển qua máy email chủ. Email khách còn có những dịch vụ phụ như là lưu trữ những email cũ, những địa chỉ email, và tìm kiếm những từ trong email.
Có nhiều chương trình email khách. Những người có bộ phần mềm Microsoft Office thì thường dùng Outlook. Chương trình này rất tốt nhưng phải trả tiền. Có những chương trình email khách miễn phí cũng rất tốt, thí dụ như Mozilla Thunderbird hay Opera Mail.
Một cách khác để dùng email là qua mạng. Thí dụ nếu quý vị có trương mục email (email account) với Google thì quý vị mở trình duyệt mạng (web browser) và đánh vào danh mạng mail.google.com lúc đó quý vị có thể đọc và gửi email. Cách này thì tiện ở chỗ là có thể truy cập email bất cứ ở đâu, miễn là có máy tính hay điện thoại thông minh (smart phone) và mạng thông tin. Tuy nhiên dùng mạng thì không có nhiều chức năng, thí dụ như tìm những email cũ hay địa chỉ email cũ đã được lưu trữ trên máy tính cá nhân và vấn đề an ninh không được bảo đảm.
Các nhà cung cấp dịch vụ email (email provider)
Máy email chủ là những máy tính của các nhà cung cấp dịch vụ email. Máy này là những máy tính có nhiệm vụ nhận, lưu trữ, và gửi đi những email từ người dùng. Ða số những công ty lớn đều có địa chỉ tên máy chủ riêng cho mình, thí dụ @nguoiviet.com hay @att.com và máy email chủ riêng. Dùng những địa chỉ email của những công ty tư thì rất bất tiện. Thứ nhất là nhiều công ty không cho phép dùng email của công ty cho việc riêng. Nếu có cho phép thì cũng không tốt khi đọc email riêng trong khi làm việc. Hơn nữa khi nghỉ việc thì địa chỉ email đó không còn dùng được nữa. Nhiều người vì thế có thể có hai hay hơn hai địa chỉ email, một của công ty nơi mình làm việc và một địa chỉ ở nhà dùng cho việc riêng.
Tương lai của email
Email là hình thức thông tin và giao dịch càng ngày càng được nhiều người dùng vì rẻ tiền, nhanh chóng và tiện lợi. Theo nghiên cứu của công ty Radicati thì năm 2019 sẽ có tới 2.9 tỷ người dùng email. Tuy nhiên giới trẻ bây giờ thích nhắn tin (text) hơn và cũng liên lạc với nhau qua những mạng xã hội, như là facebook. Người dùng email hiện đang chuyển từ dùng máy tính xách tay (laptop) tới dùng điện thoại thông minh (smart phone) hay máy tính bảng (tablet) vì điện thoại thông minh luôn có trong mình và máy tính bảng cũng dễ mang theo hơn máy tính xách tay.
Tài liệu tham khảo:
Danh mạng Net History: www.nethistory.info
The Radicati Group: www.radicati.com
Danh mạng Webopedia: www.webopedia.com
