Từ xưa cho tới gần đây khi con người muốn có một cây trái hay ngũ cốc tốt hơn thì người ta phải tháp cây này với cây kia. Thí dụ như lúa, do sự kết hợp của nhiều giống lúa, hiện tại có nhiều giống lúa có năng suất cao, kháng sâu bệnh và chịu hạn hán tốt hơn những giống lúa trước rất nhiều. Nhưng thế vẫn chưa đủ, theo Viện Nghiên Cứu Lúa Gạo Quốc Tế (International Rice Research Institute) thì có thể tăng năng suất lúa từ 30% tới 50% trong vòng 10 đến 15 năm nếu nhờ vào loại giống lúa được thay đổi gien (genetically modified).
Genetically modified organism xin tạm dịch là sinh vật có gien thay đổi là một đề tài được nhiều người bàn tán. Người ủng hộ cũng có mà người phản đối cũng nhiều. Có nhiều quốc gia trên thế giới cấm hay giới hạn những sản phẩm có GMO. Nhưng ở Hoa Kỳ thì những sản phẩm có GMO được bán tự do. Thế thì GMO là gì? Tại sao lại bị cấm ở một chỗ và được bán ở chỗ khác? Trong bài này chúng tôi xin giải thích về GMO và trình bày những lý do của cả hai bên thuận và chống.
GMO là gì?
GMO có thể được định nghĩa là sinh vật (cây cối, súc vật, vi sinh vật) mà vật liệu di truyền (genetic material) đã được thay đổi một cách không tự nhiên, có nghĩa là có bàn tay người nhúng vào trong việc thay đổi. Kỹ thuật thay đổi này còn được gọi là “kỹ thuật gien,” “kỹ nghệ gien” hay “kỹ thuật tái kết hợp DNA.” Kỹ thuật này chuyển đổi một số gien chọn lọc từ một sinh vật này qua một sinh vật khác. Có khi hai sinh vật không cùng một giống. Trong bài này để cho tiện chúng tôi gọi thực phẩm có sinh vật đã được thay đổi gien là thực phẩm GM (genetically modified).
Quá trình biến đổi gien của một hạt giống mất rất nhiều thời gian, nhiều khi mất cả chục năm. Chúng tôi xin trình bày một thí dụ về bắp GM.
Bắp GM
Phần lớn bắp trồng ở Hoa Kỳ là đều có thay đổi gien. Vì bắp được dùng nhiều trong những thực phẩm đã chế biến, nên nếu ở Hoa Kỳ quý vị có thể không trực tiếp ăn bắp, nhưng chắc chắn là có ăn bắp GM qua những thực phẩm đã chế biến khác.
Đây là một sơ đồ chỉ dẫn quá trình thay đổi gien bắp (nguồn: schoolworkhelper.net)
Đầu tiên DNA (DeoxyriboNucleic Acid, chất liệu căn bản về di truyền) của vi khuẩn Bt (Bacillus thuringiensis) được rút ra.
DNA có nhiều gien khác của Bt nên các nhà khoa học phải dùng kỹ thuật sao chép gien (gene cloning) để tách gien muốn có ra khỏi các gien khác.
Sau khi gien đã được sao chép ra nhiều thì bước thứ ba được thực hành. Bước này có mục đích để gien có thể hoạt động trong một sinh vật khác.
Bước thứ tư là gài gien vào tế bào của một sinh vật khác. Có nhiều phương pháp để thi hành bước này. Điều chính là làm sao đưa được một gien mới vào nhân (nucleus) của một tế bào mà không làm nó chết.
Tế bào có gien mới được gọi là tế bào chuyển gien (transgenic). Những tế bào này được phát triển để trở thành một cây trọn vẹn với mọi tế bào là tế bào chuyển gien. Những cây này được nuôi cho lớn trong nhà kiếng. Hạt giống từ những cây này đều có gien mới. Những hạt giống này được thu thập và đem ra ngoài trồng và như vậy là ta đã có bắp GM.
Lý do thực phẩm GM được phát triển
Thực phẩm GM được phát triển là vì lợi ích của nhà sản xuất và cũng có lợi cho người tiêu thụ. Cái đó thường có nghĩa là sản phẩm có giá rẻ hơn, có thể để được lâu hơn và có thể ngon hơn.
Một trong những mục đích để phát triển cây lương thực GM là để bảo vệ mùa màng tốt hơn bằng cách tăng sức đề kháng của cây lương thực đối với sâu và bệnh hay tăng sức chịu đựng đối với các hóa chất diệt trừ cỏ dại.
Để tăng sức đề kháng với côn trùng thì một gien từ vi khuẩn Bacillus thuringiensis được gài vào cây lương thực. Để tăng sức đề kháng với vi rút thì gien từ một vi rút đã gây bệnh cho cây được dùng. Để tăng sức chịu đựng thuốc trừ cỏ dại thì một gien từ một vi khuẩn đã có sức chịu đựng thuốc trừ cỏ dại được dùng.
Thực phẩm GM có hại cho sức khỏe không?
Câu hỏi này không có một câu trả lời đúng vì có hai trường phái, một phái thì nói là có hại còn phái kia thì nói là không hại. Phái nào cũng có những tên tuổi lớn và những nghiên cứu sâu rộng hỗ trợ cho lập trường của mình. Tác giả bài này chỉ xin trình bày cả hai quan điểm để độc giả tùy nghi phán xét theo quan niệm riêng của mình.
Thực phẩm GM có hại
Theo danh mạng gmo-awareness.com thì GMO có nhiều điều có hại như sau:
-Quá trình thay đổi gien không tự nhiên, hậu quả không lường được – Hồi trước người ta muốn cải tiến một cây lương thực nào đó thì chỉ có cách là tháp hay lai giống những cây có họ gần giống nhau. Bây giờ kỹ thuật thay đổi gien đã làm một điều từ trước đến nay chưa từng xảy ra, đó là kết hợp gien của hai sinh vật hoàn toàn khác nhau. Như là gài gien của vi khuẩn Bt vào tế bào của bắp ở thí dụ trên. Những hậu quả dài hạn của GMO chưa được nghiên cứu kỹ lưỡng.
-Hậu quả dự liệu của GMO – các công ty sản xuất các thực phẩm GM luôn luôn nói rằng GMO sẽ nuôi thế giới đang đói với sự tăng thu hoạch của các vụ mùa , cây lương thực chống hạn hán, và nâng cao phần dinh dưỡng. Sự thật thì hầu như 100% của các thay đổi gien là để tăng việc dùng thuốc sát trùng và thuốc diệt trừ cỏ dại.
-Vậy thì động lực thật là gì? – Tóm lại là vì lợi nhuận. Hạt giống GM có thể được cấp bằng sáng chế và được coi như là một sở hữu trí tuệ (intellectual property) của công ty sáng chế. Như vậy những công ty này sẽ có quyền lợi rất lớn trong kỹ nghệ cung cấp thực phẩm.
-Công ty đứng hàng đầu về cây lương thực GM cũng là công ty sản xuất thuốc diệt trừ cỏ dại Roundup, đó là công ty Monsanto.
Thực phẩm GM không có hại
Sau đây là một vài điều “vạch trần sự thật” về thực phẩm GM trên báo Popular Science.
-Thực phẩm GM đã có trên thị trường từ năm 1994. Đã có hơn 1700 nghiên cứu về ảnh hưởng tới sức khỏe con người và môi trường. Nhận thức chung là thực phẩm GM hiện tại cũng có những rủi ro như thực phẩm thường, không hơn không kém.
-Chỉ riêng thực phẩm GM thì không giải quyết được vấn nạn về thực phẩm trên thế giới, nhưng nó giúp rất nhiều trên phương diện tăng cường sự thu hoạch của các vụ mùa.
-Mới đây các nhà khảo cứu tại đại học University of Perugia ở Ý đã duyệt lại 1783 thử nghiệm về sự an toàn của GMO, trong đó có 770 thử nghiệm về vấn đề ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Họ không thấy bằng chứng nào nói là GMO là nguy hiểm.
Thực phẩm nào có GMO
Theo tờ nguyệt san Consumer Reports thì phần lớn bắp, đậu nành, Canola (một cây lương thực cùng họ với cây mù tạc, dùng làm dầu Canola) và củ cải đường trồng ở Hoa Kỳ đều là GM. Hơn nữa những sản phẩm đó được dùng vào nhiều thực phẩm biến chế, nên khó mà tránh khỏi thực phẩm có GMO.
Muốn tránh thực phẩm GM thì hoặc là mua thực phẩm hữu cơ (organic) có con dấu của USDA (United States Department of Agriculture) hoặc có con dấu Non-GMO.
Nguồn tài liệu
www.popsci.com
gmo-awareness.com
nongmoproject.org
schoolworkhelper.net
