Hà Tường Cát/Người Việt (tổng hợp)
Giá xăng cao thấp ở mỗi thời điểm là vì nhiều yếu tố của thị trường thế giới, không chỉ vì tình hình cung cấp dầu thô từ các quốc gia xuất cảng dầu lửa và hoàn toàn không do số lượng dầu thô khai thác trong nội địa Hoa Kỳ hay do quyết định của bất cứ ai ở nước Mỹ.
Một người lái xe bơm xăng tại một cây xăng ở Mount Lebanon, Pennsylvania, hôm Thứ Hai đầu tuần này. (Hình: AP/Gene J. Puskar)
Ðó là những kết luận căn cứ trên các dữ kiện cụ thể và qua lịch sử, do hãng thông tấn AP nêu lên trong bản tin “FACT CHECK: More US Drilling Didn’t Drop Gas Price” ngày Thứ Tư, 21 Tháng Ba.
Giá xăng trung bình hiện nay đang ở mức trên dưới $4 một gallon và là mối quan tâm của mọi người dân tại quốc gia sử dụng xe hơi nhiều nhất trên thế giới. Trong lịch sử, giá xăng đã nhiều lần là đề tài trong các cuộc tranh cử và năm nay đúng vào năm bầu cử tổng thống, tất cả ứng cử viên đều không thể bỏ qua chuyện này.
Phân tích dựa trên những dữ kiện thống kê được trình bày trong bản tin của AP về giá xăng, đã được điều chỉnh theo mức lạm phát, từ 36 năm qua, cho thấy không có sự tương quan giữa sản lượng dầu nội địa với giá cả tại các trạm xăng. Nếu quả thật khai thác thêm dầu nội địa làm giá xăng hạ xuống thì hiện nay mỗi gallon xăng phải là $2 mới đúng.
Hứa hẹn của các ứng cử viên
Luận điệu mang tính cách chính trị về giá xăng và khả năng tác động tới nó, dù là do phía Cộng Hòa hiện nay đang rêu rao hay phía Dân Chủ tố giác bốn năm trước đây, đều không chứng minh được bằng số liệu cụ thể.
Cuốn sách xuất bản năm 2008 của ông Newt Gingrich, mang tựa đề “Drill Here, Drill Now, Pay Less,” cũng như tuyên bố gần đây của ứng cử viên này là nếu ông đắc cử tổng thống, ông sẽ đẩy giá xăng xuống còn $2.50 một gallon bằng cách khoan thêm dầu nội địa, là hoàn toàn mâu thuẫn với các số liệu thống kê.
Ðầu tháng này, ông Mitt Romney, ứng cử viên Cộng Hòa đang dẫn đầu, tuyên bố giải pháp của ông đối với giá xăng đắt là: “Tôi có thể chấm dứt tình trạng vô lý ấy, chỉ cần nói, ‘Thưa tổng thống, hãy cho phép khoan dầu ở ANWR (Khu Bảo Vệ Thiên Nhiên Bắc Cực), ở thềm lục địa, ở North Dakota, Oklahoma và Texas.’”
Nhưng chính ông Barack Obama trong thời kỳ tranh cử tổng thống năm 2008 cũng đã từng nói: “Ở tiểu bang Ohio này, quý vị đang phải trả gần $3.70 một gallon xăng, đắt gấp hai lần rưỡi khi Tổng Thống George Bush mới nhậm chức.” Bây giờ, từ khi ông Obama vào Tòa Bạch Ốc, mỗi gallon xăng đắt hơn 73 cents – và có thể còn lên hơn nữa. Ông giải thích ở trường đại học Miami và ở Maryland, cũng như trong bài nói chuyện truyền thanh toàn quốc mỗi Thứ Bảy cuối tuần, rằng: “Sự thật là giá xăng tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố thường khi vượt ngoài tầm kiểm soát của chúng ta. Bất ổn ở Trung Ðông có thể siết chặt cung ứng dầu lửa toàn cầu. Những quốc gia phát triển như Trung Quốc và Ấn Ðộ ngày càng có thêm xe hơi và tăng nhu cầu xăng. Chỉ có một điều mà chúng ta có thể kiểm soát, đó là gian lận và đầu cơ làm cho giá cả tăng cao thêm nữa.”
Xa hơn nữa, khi ông George W. Bush và ông Dick Cheney tranh cử năm 2000, hai người đã lập luận rằng từng là giám đốc các công ty dầu khí, họ biết cách làm xăng xuống giá. Ông Bush nói: “Tôi có thể làm việc với các bạn ở OPEC (Tổ Chức Các Quốc Gia Xuất Cảng Dầu Lửa) để thuyết phục họ mở nút chặn, gia tăng cung cấp.” Trong mấy tháng cuối nhiệm kỳ thứ nhì của Tổng Thống Bush năm 2008, giá xăng có lúc đã lên tới kỷ lục $4.27 một gallon.
Giá xăng không hoàn toàn theo giá dầu thô
Ðáng chú ý là có khi giá xăng vẫn lên trong khi Hoa Kỳ sản xuất thêm nhiều dầu thô. Ðó là trường hợp của ba năm gần đây. Kể từ Tháng Hai, 2009, dầu nội địa Hoa Kỳ gia tăng 15%, trong cùng thời gian giá xăng từ $2.07 một gallon lên $3.58 một gallon. Như thế có nghĩa là khoan dầu thêm thì giá xăng cũng tăng thêm.
Mức sản xuất nội địa từ 2009 đã trở lại bằng mức của Tháng Ba, 2003, sau một giai đoạn giảm sút, và lúc đó giá xăng là $2.10 một gallon, không phải giá hiện nay.
Tuy nhiên, không phải bao giờ sản lượng dầu nội địa và giá xăng cũng đi trái chiều hay cùng chiều, tùy thuộc từng thời điểm, và không thể tìm ra mối tương quan giữa hai sự kiện.
Như vậy, vì dầu lửa là một nhu yếu phẩm toàn cầu, sản lượng dầu nội địa Hoa Kỳ chỉ có một ảnh hưởng rất nhỏ đối với tình trạng cung cấp. Những tác động vượt trên sự kiểm soát của một quốc gia hay một tổng thống có sức quyết định tới giá cả.
Từ năm 1976 đến nay, giá xăng trung bình hàng tháng – tính theo số điều chỉnh với lạm phát – dưới thời các tổng thống Dân Chủ là $2.25, dưới thời các tổng thống Cộng Hòa là $2.34. Thời Tổng Thống Bill Clinton rẻ nhất, $1.68 một gallon; thời Tổng Thống Obama đắt nhất, $3.05 một gallon.
Sau nhiều tháng tạm ngưng cấp phép cho làm ống dẫn dầu từ Canada đến Texas vì những chống đối liên quan đến vấn đề môi trường, và phía Cộng Hòa lợi dụng việc này để công kích, Tổng Thống Obama hôm Thứ Tư nói chuyện ở Nevada cho biết sẽ sớm cho tái tục dự án. Tuy nhiên, như đã trình bày ở trên, đây chỉ là một quyết định mang tính cách chính trị hơn là một giải pháp có tác động đến giá cả xăng dầu. Mặc dầu vậy, Crossroad GPS, một siêu ủy ban chính trị độc lập (Super PAC) ủng hộ các ứng cử viên Cộng Hòa, vẫn đưa ra một quảng cáo truyền hình tố cáo việc hạn chế khai thác dầu, cho là “chính sách năng lượng kém cỏi làm chúng ta phải chịu một giá cả không chịu đựng được.”
Sản lượng dầu nội địa Hoa Kỳ giảm từ 1986 đến 2009 mới hồi phục lại. Nhưng từ Tháng Ba, 1986, giá xăng xuống dưới $2 một gallon và giá này tiếp tục tồn tại qua hai thập kỷ 1980 và 1990 trong lúc sản lượng dầu thô giảm 1/3 cho đến năm 1999.
Nhận định của các chuyên gia
Những phân tích của AP căn cứ trên dữ kiện của Bộ Năng Lượng Hoa Kỳ từ Tháng Giêng, 1976, là năm mà bộ này lưu giữ các hồ sơ tài liệu thống kê. Các chuyên viên bao gồm Phil Hanser, kinh tế gia và nhà thống kê thuộc công ty tư vấn năng lượng The Battle Group; các giáo sư môn thống kê John Grego của trường Ðại Học South Carolina, Edward Melnick của Ðại Học New York, David Peterson thuộc Ðại Học Duke giúp nghiên cứu, tính toán để đưa ra những kết luận.
Giáo Sư Melnick nhận định: “Khi sản lượng dầu lửa Hoa Kỳ tăng lên, giá xăng chắc chắn không giảm xuống.” Giáo Sư Peterson nói rằng: “Sản lượng dầu lửa và nhu cầu ở Hoa Kỳ ít có liên quan đến giá xăng.” Ông cũng nhận xét là giá xăng tại Hoa Kỳ lên xuống cùng với Âu Châu chứ không tùy thuộc vào tình trạng khoan dầu nội địa.
Vấn đề chính, theo các chuyên gia này, là thị trường thế giới.
Hoa Kỳ tự cung ứng được 90% nhu cầu khí đốt với những nguồn khai thác dồi dào ở Texas, New York, Oklahoma, Colorado, North Dakota. Nhưng khác với khí đốt và điện lực, Hoa Kỳ không có quyền năng làm thay đổi tình hình cung cầu dầu lửa trên thị trường thế giới, theo nhận định của giáo sư năng lượng và kinh tế Christopher Knittel của Ðại Học MIT. Sản lượng dầu thô của Hoa Kỳ chiếm khoảng 11% toàn thế giới, do đó nếu tăng lên tới 50% thì cũng chỉ làm cho giá xăng giảm xuống 10 cent mỗi gallon là nhiều nhất.
Giáo Sư Knittel nói: “Không có nhiều thị trường mà Hoa Kỳ có thể tác động theo ý muốn. Dân chúng Mỹ khó hiểu được là không dễ dàng để cho các chính trị gia làm được điều ấy.” Nếu việc khoan dầu gia tăng trên toàn thế giới và tồn tại được trong một thời gian đủ dài thì giá xăng có thể xuống vì thị trường được cung cấp thêm, nhưng Hoa Kỳ không thể đơn phương thực hiện việc này. (HC)
