NEW YORK, NY (NV) – Có lẽ không công ty nào hiểu rõ nước Mỹ hiện đại hơn Amazon — biểu tượng của tốc độ, của sự tiện lợi, và của việc con người đang dần bị thay thế bởi thuật toán.
Nhưng giờ đây, đế chế khổng lồ ấy đang chuẩn bị cho một bước đi mang tính lịch sử — và tàn nhẫn: thay thế hơn nửa triệu việc làm của người Mỹ bằng robot, theo các tài liệu nội bộ mà The New York Times vừa công bố hôm Thứ Ba, 21 Tháng Mười.
Đúng vậy. Nửa triệu người, công nhân kho bãi, tài xế giao hàng, nhân viên đóng gói, những con người đã giúp Amazon trở thành “xương sống của thương mại Mỹ.”
Và đến lúc, họ chỉ còn là những con số thống kê.
“Hiệu quả” – từ khóa che giấu làn sóng sa thải quy mô
Amazon dự tính tự động hóa tới 75% hoạt động trong thập niên tới. Ở Shreveport, Louisiana, công ty đã xây dựng “kho hàng tương lai” – nơi 1,000 robot làm việc liên tục, giảm 50% nhu cầu nhân công.
Giờ đây, kế hoạch là nhân bản mô hình này tại 40 cơ sở khác trên khắp nước Mỹ.
Trên giấy tờ, điều đó nghe như “đổi mới.”
Nhưng thực tế, đó là một kế hoạch sa thải được bọc trong ngôn ngữ khoa học công nghệ.
Amazon thậm chí đã có hướng dẫn nội bộ về “ngôn ngữ truyền thông mềm,” tránh dùng từ robot hay tự động hóa, thay bằng “công nghệ tiên tiến” hoặc “cobot.”
Họ còn chuẩn bị các hoạt động cộng đồng, tham gia diễu hành, phát quà từ thiện — như thể sự tử tế có thể che khuất nỗi lo mất việc của nửa triệu gia đình Mỹ.
Một cuộc cách mạng không có công nhân
Jeff Bezos từng nói: “Hãy mơ lớn.”
Và Amazon đã làm đúng thế- mơ về một thế giới nơi hàng triệu kiện hàng được đóng gói mà không cần bàn tay con người.
Nhưng điều mà công ty không nói ra là: Ai sẽ trả giá cho “hiệu quả” ấy?
Là những công nhân ở Ohio, Kentucky, Texas — những người từng tin rằng họ có việc làm ổn định nhờ “nền kinh tế Amazon.”
Là những cộng đồng phụ thuộc vào nhà kho Amazon để sống sót, nay có thể trở thành những thị trấn ma vì kỹ thuật số.
Như Khôi Nguyên Nobel Daron Acemoglu, giáo sư kinh tế trường đại học Massachusetts Institute of Technology, cảnh báo: “Nếu kế hoạch này thành công, một trong những nhà tuyển dụng lớn nhất nước Mỹ sẽ trở thành kẻ hủy diệt việc làm lớn nhất.”
Lợi nhuận tính bằng từng cent
Amazon ước tính việc tự động hóa này giúp tiết kiệm 30 cent mỗi món hàng.
Ba mươi xu.
Đó là cái giá của một công việc mất đi.
Cái giá của một bữa ăn không còn được đặt lên bàn gia đình các công nhận.
Cái giá của “hiệu quả” mà cổ đông ca ngợi, để rồi người lao động phải gánh chịu.
Amazon phản hồi rằng các tài liệu được New York Times trích dẫn “không đại diện cho toàn bộ chiến lược nhân sự” và nhấn mạnh công ty vẫn dự định tuyển 250, 000 nhân viên cho mùa mua sắm cuối năm 2025, dù không nói rõ bao nhiêu người trong số đó là vị trí lâu dài.
Từ công nhân kho hàng đến tài xế giao hàng, Amazon đã từng định hình lại thị trường lao động Mỹ.
Giờ đây, khi họ tiên phong thay thế con người bằng máy móc, công ty này có thể một lần nữa thay đổi tương lai việc làm của cả một thế hệ. (MPL)
