SHANGRI-LA, Singapore (NV) – Bộ Trưởng Quốc Phòng Pete Hegseth tại diễn đàn quốc phòng Shangri-La Dialogue ở Singapore gửi đi một tín hiệu ngoại giao rất đáng chú ý đó là Washington vẫn xem Trung Quốc là thách thức an ninh lớn tại Pacific, nhưng giọng điệu công khai đã mềm hơn rõ rệt sau cuộc gặp giữa Tổng Thống Donald Trump và Chủ Tịch Tập Cận Bình tại Bắc Kinh.
Theo nhật báo South Trung Quốc Morning Post (SCMP) nhận định hôm Thứ Bảy, 30 Tháng Năm, khác với bài phát biểu năm trước, ông Hegseth năm nay không trực tiếp gọi Bắc Kinh là “mối đe dọa,” không nhắc Đài Loan trong bài phát biểu chính, và cũng không đề cập Biển Đông . Thay vào đó, ông nói Mỹ không tiếp cận thách thức này bằng “đối đầu không cần thiết,” mà bằng “sức mạnh có đo lường và có chủ ý.”
Điểm này rất quan trọng vì năm trước, Bộ Trưởng Hegseth từng nói “mối đe dọa Trung Quốc đặt ra là có thật,” và nhắc đến việc ông Tập Cận Bình yêu cầu Quân Đội Trung Quốc phải có khả năng tấn công Đài Loan trước năm 2027. Nhưng năm nay, chỉ hai tuần sau hội nghị Trump-Tập, bộ trưởng quốc phòng Mỹ tránh lặp lại ngôn ngữ cứng rắn đó.
Đây không phải là một sự quên hay bỏ sót mà là một lựa chọn chính trị và ngoại giao.
Dấu ấn Trump-Tập trong bài phát biểu của Hegseth
Sau chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump, chính sách Mỹ tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương dường như chuyển sang một trạng thái mới là vẫn cạnh tranh với Trung Quốc, nhưng cố giảm va chạm công khai. Ông Hegseth vẫn nói Mỹ và các quốc gia trong khu vực có cùng nhận định rằng một Thái Bình Dương bị bất kỳ bá quyền nào thống trị sẽ phá vỡ cán cân quyền lực khu vực. Ông Hegseth nói chiến lược của Mỹ tập trung vào ‘răn đe bằng phủ nhận’ (Deterrence by denial) tại “chuỗi đảo thứ nhất,” nghĩa là xây dựng một hệ thống phòng thủ đủ mạnh để khiến Trung Quốc hiểu rằng họ không thể dễ dàng dùng vũ lực thay đổi hiện trạng tại Đài Loan, Biển Đông hoặc khu vực Thái Bình Dương.
Nói cách khác, nội dung chiến lược chưa đổi là Mỹ vẫn muốn răn đe Trung Quốc. Nhưng ngôn ngữ chính trị đổi khi tránh gọi tên các điểm nóng như Đài Loan và Biển Đông .
Đây là dấu ấn rõ nhất của Tổng Thống Trump. Với nhà lãnh đạo Toà Bạch Ốc, quan hệ với Chủ Tịch Tập không chỉ là cạnh tranh chiến lược dài hạn, mà còn là một quan hệ lãnh tụ-với-lãnh tụ, nơi các hồ sơ như thương mại, Iran, Đài Loan, vũ khí, và ổn định khu vực có thể bị kéo vào một bàn mặc cả lớn hơn. Vì vậy, ông Hegseth tại Singapore không nói như một Bộ Trưởng Quốc Phòng Mỹ tự do phát tín hiệu cứng rắn tối đa mà nói như một thành viên nội các đang phải giữ đường dây ngoại giao mà ông Trump vừa thiết lập với ông Tập.
Né Đài Loan, đồng minh nghe thấy điều gì?
Theo SCMP, ông Trump vẫn chưa phê chuẩn gói vũ khí trị giá $14 tỷ cho Đài Loan vì đây là điểm nhạy cảm nhất trong mối quan hệ với ông Tập.
Khi được hỏi, Bộ Trưởng Hegseth không xác nhận thương vụ có đi tiếp hay không mà nói quyết định đó “thuộc về” ông Trump. Ông Hegseth cũng nói không có thay đổi trong lập trường của Mỹ, nhưng chưa đưa ra cam kết cụ thể về thời điểm hoặc số phận gói vũ khí.
Với Đài Loan, câu trả lời này không đủ trấn an, họ không chỉ cần nghe Mỹ nói “không có gì thay đổi.” Đài Bắc cần biết vũ khí có đến đúng lúc hay không. Trong răn đe quân sự, chậm trễ cũng là một tín hiệu. Nếu Bắc Kinh thấy Washington tránh nhắc Đài Loan trong diễn văn, để gói vũ khí nằm chờ Trump quyết định, và giảm giọng sau cuộc gặp Trump-Tập, Trung Quốc có thể hiểu rằng Đài Loan đang trở thành một con bài khó lường trong quan hệ Mỹ-Trung.
Ông Yang Nien-dzu, cựu bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Đài Loan, nói ông Hegseth “cố ý tránh” nhắc đến Đài Loan vì chỉ ông Trump mới có thể quyết định chuyện bán vũ khí. Ông Yang không lo thương vụ bị hủy, nhưng thừa nhận có thể bị trì hoãn.
Đó là cách nói ngoại giao. Nhưng đằng sau đó là một nỗi lo thật sự là Đài Loan có thể vẫn nhận được vũ khí, nhưng trong lúc chờ đợi, Bắc Kinh có thêm thời gian, còn các đồng minh Mỹ có thêm lý do để nghi ngờ sự nhất quán của Washington.
Né Biển Đông, thông điệp đáng chú ý cho cử tri Việt Nam
Điểm đáng nói nhất đối với người Việt, đặc biệt là những ai ủng hộ Trump vì tin ông “cứng với Trung Quốc,” là Bộ Trưởng Hegseth không nhắc Biển Đông trong bài phát biểu năm nay.
Năm trước, ông cáo buộc Trung Quốc đe dọa các quốc gia láng giềng và nói bất kỳ nỗ lực nào nhằm thay đổi hiện trạng ở Biển Đông hoặc chuỗi đảo thứ nhất đều không thể chấp nhận. Năm nay, theo SCMP, ông hoàn toàn không nhắc đến Biển Đông .
Đối với cộng đồng Việt Nam, đây là chi tiết không thể bỏ qua. Biển Đông là nơi Trung Quốc đã xây đảo nhân tạo, quân sự hóa các thực thể tranh chấp, đe dọa ngư dân, gây áp lực lên Việt Nam, Philippines và các nước Đông Nam Á.
Nếu một bộ trưởng Bộ Quốc Phòng Mỹ đứng tại diễn đàn an ninh lớn nhất Asia mà không nhắc Biển Đông, trong lúc vừa diễn ra cuộc gặp Trump-Tập, thì câu hỏi phải đặt ra là phải chăng Washington đang sợ làm Bắc Kinh phật ý?
Đối với cử tri Việt Nam ủng hộ Trump, sự việc này tạo ra một nghịch lý. Nhiều người ủng hộ Tổng Thống Trump vì tin ông đối đầu mạnh với Trung Quốc. Nhưng trong thực tế chính sách, khi cần giữ quan hệ với Tập, chính quyền Trump có thể giảm giọng về những vấn đề sống còn đối với Việt Nam như Biển Đông và Đài Loan.
Chống Trung Quốc bằng khẩu hiệu là một hành động tranh cử, còn thực tế né tránh nhắc đến Biển Đông trước mặt các bộ trưởng quốc phòng Asia là chuyện khác.
Bài phát biểu của Bộ Trưởng Hegseth tại Shangri-La cho thấy chính sách Mỹ sau chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump đang đi theo hướng “dịu giọng.” Mỹ có thể chưa bỏ chiến lược răn đe Trung Quốc, nhưng đang tránh ngôn ngữ đối đầu trực tiếp để không phá vỡ không khí “bạn bè tốt” giữa hai nhà lãnh đạo Washington và Bắc Kinh.
Về mặt chiến thuật, điều này có thể giúp giảm căng thẳng ngắn hạn. Nhưng về mặt chiến lược có thể làm đồng minh lo ngại. Đài Loan nghe thấy sự lưng chừng. Philippines nghe thấy sự im lặng về Biển Đông. Nhật và Nam Hàn nghe thấy lời khen gia tăng chi phí quốc phòng nhưng cũng hiểu rằng mỗi cam kết của Mỹ dưới thời Trump đều có thể bị cân đo theo lợi ích chính trị của tổng thống.
Đối với cử tri Việt Nam, đây là bài học cần nhìn thẳng vào thực chất, chính quyền ông Trump có thể nói rất cứng về Trung Quốc trong tranh cử, nhưng khi vào bàn cờ quyền lực với Chủ Tịch Tập, Biển Đông có thể bị đẩy xuống hàng thứ yếu.
Nếu người Việt quan tâm đến chủ quyền, an ninh hàng hải và sức ép của Trung Quốc tại Đông Nam Á, thì không nên chỉ nghe khẩu hiệu “cứng với Trung Quốc.” Phải nhìn xem trong những diễn đàn quan trọng nhất, Mỹ có dám nhắc đến Biển Đông hay không.
Lần này, Bộ Trưởng “Chiến Tranh” Hegseth không nhắc. Và sự im lặng đó nói rất nhiều các khẩu hiệu tranh cử. (MPL)
