WASHINGTON, DC (NV) – Mỹ và Iran phát tín hiệu rằng có thể gần hoàn tất thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến tranh, dù hai bên dường như vẫn mang cách hiểu rất khác nhau về nội dung đang thương lượng, theo Reuters loan tin hôm Thứ Sáu, 12 Tháng Sáu.
Pakistan, quốc gia đã tìm cách làm trung gian trong nhiều tuần qua, cho biết văn bản cuối cùng của thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran được hoàn tất. Tuy nhiên, Reuters cho biết hiện vẫn chưa có xác nhận từ Washington hoặc Tehran.
Ông Shehbaz Sharif, thủ tướng Pakistan, viết trên X rằng Pakistan hiện đang làm việc chặt chẽ với cả hai bên để hoàn tất các bước kế tiếp.
Các điều khoản bị rò rỉ từ bản ghi nhớ, theo những nguồn tin từ phương Tây, Pakistan và Iran, dường như có lợi cho Tehran. Điều này khiến Tổng Thống Donald Trump phản ứng mạnh, gọi các bản tin về điều kiện thỏa thuận là không chính xác.
Trump viết trên Truth Social rằng những điều khoản do Iran tiết lộ cho “Fake News” không liên quan gì đến những điều khoản được đồng ý bằng văn bản. Ông gọi giới chức Iran là những người “rất thiếu danh dự” để đối phó.
Tuy nhiên, chỉ ít lâu sau đó, Trump lại đăng lại một bài viết của ông Abbas Araqchi, ngoại trưởng Iran, trong đó nói rằng một bản ghi nhớ nhằm chấm dứt chiến tranh chưa bao giờ gần đạt được như hiện nay, đồng thời cảnh báo không nên suy đoán về nội dung trước khi văn bản được hoàn tất.
Theo Reuters, một nguồn tin phương Tây, một nguồn tin Iran và một nguồn tin ở Vùng Vịnh cho biết vấn đề lớn còn lại là ngôn ngữ liên quan đến việc chấm dứt giao tranh tại Lebanon. Iran muốn Israel chấm dứt các cuộc hành quân nhắm vào các đồng minh của Tehran, trong đó có lực lượng Hezbollah.
Theo các nguồn tin mô tả với Reuters, bản thỏa thuận được đề nghị sẽ cho phép Mỹ bắt đầu giải tỏa hàng tỷ đô la tài sản của Iran bị đóng băng, đồng thời miễn trừng phạt đối với dầu xuất cảng của Iran, đổi lại Iran mở lại eo biển Hormuz.
Eo biển này là tuyến hàng hải có vai trò sống còn đối với dầu và khí đốt toàn cầu. Iran đã đóng tuyến đường này sau khi Mỹ và Israel mở các cuộc tấn công vào Tháng Hai.
Một điểm đáng chú ý là thảo luận về chương trình hạt nhân của Iran sẽ được tạm gác trong 60 ngày, để hai bên tiếp tục đàm phán về một thỏa thuận sau cùng. Các nguồn tin cũng nói văn bản có thể bao gồm việc thảo luận bồi thường chiến tranh cho Tehran và tạm bỏ yêu cầu lâu nay của Washington về việc hạn chế chương trình hỏa tiễn của Iran.
Trước đây, Washington yêu cầu Iran từ bỏ kho được tinh luyện. Nhưng theo các phiên bản văn bản mà Reuters xem xét, không có bản nào nhắc đến kho uranium này, và các nguồn tin nói yêu cầu đó bị loại khỏi giai đoạn hiện tại.
Một giới chức cao cấp Mỹ lại mô tả khác, nói rằng kho uranium của Iran “sẽ bị phá hủy và đưa ra khỏi Iran,” và chương trình hạt nhân của Tehran sẽ bị tháo dỡ. Giới chức này nói Iran sẽ không nhận tiền cho đến khi thực hiện nghĩa vụ, eo biển Hormuz sẽ được mở, và Iran sẽ không được tài trợ cho các nhóm khủng bố.
Phó Tổng Thống JD Vance cũng viết trên X rằng Iran không nhận tiền mặt và không có khoản tiền nào được giải tỏa chỉ vì ký thỏa thuận hoặc tham dự một cuộc họp. Ông nói các lợi ích kinh tế chỉ đến với Iran nếu Tehran thực hiện cam kết.
Một nguồn tin Western nói nếu đạt được ngôn ngữ cuối cùng, bản ghi nhớ có thể được ký sớm nhất vào Chủ Nhật, và Geneva hiện được xem là địa điểm nhiều khả năng gặp gỡ nhất. Người ký có thể là ông Vance và ông Mohammad Baqer Qalibaf, chủ tịch Quốc Hội Iran.
Israel, dù cùng Mỹ phát động chiến tranh với Iran, đến nay không tham gia đàm phán. Thủ Tướng Benjamin Netanyahu nói Israel không là một bên trong bản ghi nhớ này.
Trong những tuần gần đây, thủ tướng Israel nhiều lần bất đồng với phía Mỹ vì Washington muốn Israel hạn chế hành động quân sự tại Lebanon để Mỹ đạt thỏa thuận với Tehran. Bộ trưởng quốc phòng Israel tuyên bố không rút khỏi lãnh thổ tại Lebanon, trong khi một giới chức cao cấp Israel nói bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải duy trì lệnh ngừng bắn Lebanon hiện tại và bảo đảm Israel được tự do hành động trước các mối đe dọa.
Dấu hiệu hòa bình khiến thị trường chứng khoán toàn cầu tăng và giá dầu giảm. Giá dầu Brent giảm hơn 3%, xuống mức thấp nhất trong gần hai tháng.
Cuộc chiến Iran trở thành gánh nặng chính trị cho Tổng Thống Trump. Các cuộc thăm dò cho thấy tỷ lệ ủng hộ ông giảm trong lúc cử tri bất mãn vì giá xăng cao. Một số thành viên Cộng Hòa lo ngại cuộc chiến không được lòng dân có thể khiến đảng mất quyền kiểm soát Quốc Hội trong bầu cử giữa nhiệm kỳ vào Tháng Mười Một.
Tuy nhiên, nhiều thành viên Cộng Hòa vẫn giữ lập trường cứng rắn với Iran, khiến họ khó ủng hộ một thỏa thuận bị xem là nhượng bộ Tehran.
Iran lâu nay khẳng định chương trình hạt nhân của họ mang mục đích hòa bình. Năm 2015, Tehran từng chấp nhận các giới hạn nghiêm ngặt đối với chương trình này để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt dưới thời Tổng Thống Barack Obama. Ông Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận đó trong nhiệm kỳ đầu năm 2018, sau đó Iran tăng tốc làm giàu uranium.
Nếu những điều khoản được Reuters ghi nhận là chính xác, Tổng Thống Trump đang đứng trước một nghịch lý chính trị lớn. Ông từng rút khỏi thỏa thuận hạt nhân 2015 vì cho rằng đó là một thỏa thuận tồi, nhưng nay có thể phải chấp nhận một bản ghi nhớ mà Iran giành được nhiều điều kiện quan trọng tài sản được giải tỏa, dầu được xuất cảng trở lại, chương trình hạt nhân được tạm gác 60 ngày, và chương trình hỏa tiễn không bị đặt làm điều kiện ngay lập tức.
Với ông Trump, điều cần nhất lúc này có thể không phải là một chiến thắng toàn diện trên bàn đàm phán, mà là một lối thoát chính trị khỏi cuộc chiến đang làm giá xăng tăng, làm cử tri bất mãn và làm Cộng Hòa lo mất Quốc Hội. Vì vậy, ông vừa bác bỏ tin rò rỉ là “fake news,” vừa tiếp tục phát tín hiệu rằng thỏa thuận đang gần kề.
Nói cách khác, đây có thể là một thỏa thuận mà ông Trump phải bán cho cử tri như chiến thắng, dù nội dung thực tế còn nhiều điểm khiến phe diều hâu khó chấp nhận. Nếu eo biển Hormuz mở lại và giá dầu giảm, ông Trump có thể tuyên bố mình cứu nguy kinh tế Mỹ. Nhưng nếu Iran giữ được nhiều lợi thế, thỏa thuận này cũng có thể trở thành bằng chứng rằng chiến tranh tạo ra cái giá quá lớn để rồi cuối cùng Washington vẫn phải quay lại bàn đàm phán. (MPL)
