WASHINGTON, DC (NV) – Một số thượng nghị sĩ Cộng Hòa và đồng minh bảo thủ của Tổng Thống Donald Trump công khai phản đối thỏa thuận Mỹ-Iran, cho rằng ông nhượng bộ quá nhiều về tài chính khi đồng ý dỡ trừng phạt dầu của Iran và mở đường cho một quỹ tái thiết, phát triển kinh tế trị giá ít nhất $300 tỷ, theo Washington Post loan tin hôm Thứ Sáu, 19 Tháng Sáu.
Sự phản đối này gây chú ý vì nhiều người chỉ trích không phải là đối thủ thường xuyên của Tổng Thống Trump. Họ là đồng minh của ông Trump, gồm những nhân vật chủ chốt trong chính sách an ninh quốc gia của Cộng Hòa, như Thượng Nghị Sĩ Tom Cotton (Arkansas), chủ tịch Ủy Ban Tình Báo Thượng Viện, và Thượng Nghị Sĩ Roger Wicker (Mississippi), chủ tịch Ủy Ban Quân Vụ Thượng Viện.
Theo Washington Post, bản ghi nhớ MOU giữa Mỹ và Iran mở ra thời hạn 60 ngày để hai bên đàm phán một thỏa thuận cuối cùng về chương trình hạt nhân Iran. Nhưng ngay trong giai đoạn tạm thời, văn kiện đã cho Iran những lợi ích kinh tế đáng kể từ việc dỡ trừng phạt đối với xuất cảng dầu, mở lại eo biển Hormuz, và lập kế hoạch cho quỹ $300 tỷ nhằm tái thiết, phát triển kinh tế Iran.
Đối với phe Cộng Hòa diều hâu, vấn đề không chỉ là số tiền. Vấn đề là Iran có thể dùng dòng tiền mới để phục hồi năng lực quân sự sau chiến tranh.
Thượng Nghị Sĩ Cotton nói ông lo ngại “một số khía cạnh của thỏa thuận này là bước đi sai hướng.” Ông đặc biệt chỉ trích việc dỡ trừng phạt đối với xuất cảng dầu Iran, ước tính có thể giúp Tehran thu từ $4.5 tỷ đến $6 tỷ mỗi tháng.
“Đó là rất nhiều tiền,” ông Cotton nói trên Fox News. “Và chúng ta biết chế độ cách mạng khủng bố này sẽ không dùng số tiền đó cho nhà trẻ hay bệnh viện. Họ sẽ dùng nó để tái lập kho drone, kho hỏa tiễn, tài trợ Hamas và tài trợ Hezbollah.”
Đây là lập luận trung tâm của phe phản đối rằng tiền vào Iran không nằm yên trong trường học, bệnh viện hay cầu đường. Trong mắt họ, bất kỳ nguồn thu lớn nào của Tehran cũng có thể bị chuyển sang quân sự, hỏa tiễn, drone, Vệ Binh Cách Mạng hoặc các nhóm vũ trang thân Iran trong khu vực.
Thượng Nghị Sĩ Wicker cũng chỉ trích gay gắt quỹ $300 tỷ. Dù chính quyền Trump nói quỹ này sẽ do các quốc gia khác trong khu vực tài trợ, không phải từ người đóng thuế Mỹ, ông Wicker cho rằng quy mô như thế khiến khoản Iran nhận được trong thỏa thuận năm 2015 của Tổng Thống Barack Obama “trông như một khoản tiền tí hon khi so sánh.”
Điểm so sánh này có sức ảnh hưởng chính trị nặng nề bởi vì trong nhiều năm, ông Trump và Cộng Hòa từng chỉ trích hiệp ước mà ông Obama thiết lập vì khoản $1.7 tỷ được chuyển cho Iran, mô tả đó như tiền mặt, tiền chuộc hoặc nhượng bộ nguy hiểm. Nhưng nay, thỏa thuận của Trump lại mở đường cho một cơ chế kinh tế trị giá ít nhất $300 tỷ, tức lớn hơn khoảng 176 lần so với $1.7 tỷ thời Obama.
Thượng Nghị Sĩ Wicker nói ông phản đối việc Mỹ dỡ bỏ trừng phạt hoặc giải tỏa tiền của Iran chỉ để đổi lấy việc Tehran đồng ý đàm phán thêm 60 ngày. Ông nói chế độ Iran chưa từ bỏ mục tiêu tối hậu “tiêu diệt Mỹ, tiêu diệt Israel” và sẽ dùng từng đồng nhận được để thúc đẩy mục tiêu đó.
Còn Thượng Nghị Sĩ Ted Cruz (Cộng Hòa – Texas), một người ủng hộ mạnh mẽ cuộc chiến Iran, cũng cảnh báo rằng lịch sử cho thấy “đưa hàng tỷ đô la cho những kẻ thần quyền điên rồ muốn giết quý vị là một ý tưởng đặc biệt tệ.” Ông Cruz nói ông hy vọng Mỹ sẽ không làm điều đó.
Thượng Nghị Sĩ John Thune (South Dakota), lãnh đạo phe đa số Cộng Hòa tại Thượng Viện, và Thượng Nghị Sĩ Mike Rounds (Cộng Hoà – South Dakota) cũng đòi thêm chi tiết về các điều khoản tài chính. Ông Rounds nói hiện nay “rất nhiều tiền sẽ chảy vào Iran,” và Thượng Viện muốn biết rõ cách các ưu đãi tài chính sẽ được giám sát, cũng như cách bảo đảm tiền không được dùng cho khủng bố.
Một số tiếng nói bảo thủ ngoài Quốc Hội còn gay gắt hơn. Người dẫn chương trình phát thanh Mark Levin đề nghị Mỹ nên kéo dài thời gian, xây dựng lại kho đạn, tăng dự trữ dầu, hạ giá xăng, vượt qua bầu cử giữa nhiệm kỳ rồi mới “đánh gục” Iran. Ông chỉ trích chính quyền Trump đang vội vàng đạt thỏa thuận, giúp tái dựng ngành dầu của Iran và đồng ý để các chính phủ chuyển hàng tỷ đô la cho Tehran.
Bà Laura Loomer, một nhân vật mạng xã hội cánh hữu lâu nay ủng hộ Trump, đặt câu hỏi ai đang đưa cho tổng thống “tin tình báo bị nhiễm độc, thân Hồi Giáo.” Cựu Phó Tổng Thống Mike Pence nói thỏa thuận này “có mùi của kiểu nhượng bộ” và kết luận: “Tôi không tin người Iran.”
Sự mỉa mai chính trị nằm ở chỗ, phe Cộng Hòa từng nhiều năm chạy theo lập luận của ông Trump tấn công cựu Tổng Thống Obama vì điều khoản $1.7 tỷ, dù khoản tiền đó được giải thích là dàn xếp tranh chấp tài chính từ trước năm 1979, không phải viện trợ mới. Nay, ông Trump đứng trước một thỏa thuận mở ra dòng lợi ích kinh tế cho Iran có quy mô ít nhất $300 tỷ, và chính phe Cộng Hòa phải dùng lại những câu hỏi cũ của họ như dòng tiền này sẽ đi đâu, ai kiểm soát, và Iran có dùng nó cho chiến tranh hay không?
Thỏa thuận Iran đặt Cộng Hòa vào thế khó vì nếu bảo vệ ông Trump, họ phải nuốt một cơ chế tài chính lớn hơn khoản họ từng tố ông Obama đến hơn 176 lần. Nếu phản đối, họ phải thừa nhận Trump đang làm điều họ từng gọi là nhượng bộ nguy hiểm với Iran. Chính vì vậy, cuộc tranh cãi $300 tỷ không chỉ là tranh cãi về tiền mà là bài kiểm tra đạo đức chính trị của đảng Cộng Hòa rằng họ chống Iran thật, hay chỉ chống Obama? (MPL)
