WASHINGTON, DC (NV) – Mỹ bắt đầu áp thuế 50% lên khoảng $20 tỷ hàng hóa Canada từ 12 giờ 01 phút sáng Thứ Bảy, 22 Tháng Tám, sau khi cuộc thương lượng vào phút chót giữa hai nước thất bại. Đây là mức thuế Tổng Thống Donald Trump công bố từ Tháng Bảy nhưng đã tạm hoãn ba ngày để Washington và Ottawa tìm kiếm thỏa thuận. Các cuộc nói chuyện tiếp tục đến tối Thứ Sáu nhưng cuối cùng đổ vỡ, và hiện chưa có cuộc họp mới nào được lên lịch, theo Washington Post.
Thuế mới áp lên khoảng 5% trong tổng số $382 tỷ hàng Canada mà Mỹ nhập cảng năm 2025. Danh sách gồm bia, phô mai, rượu, gậy hockey và nhiều mặt hàng khác, đồng thời không dành ngoại lệ cho hàng đáp ứng quy tắc xuất xứ của USMCA (Thoả Thuận Thương Mại Mỹ-Mexico-Canada) như nhiều đợt thuế trước. Vì vậy, những ngành bị nhắm trực tiếp có thể chịu tác động mạnh dù quy mô chung của đợt thuế này tương đối nhỏ so với toàn bộ thương mại hai nước.
Phía Mỹ và Canada đổ lỗi cho nhau về việc thương lượng thất bại. Ông Jamieson Greer, đại diện thương mại Mỹ nói Canada bỏ lỡ cơ hội đạt thỏa thuận và cho rằng đề nghị của Washington dành cho Canada mức đối xử tốt nhất trong số các nước xuất cảng lớn vào thị trường Mỹ.
Tuy nhiên về phía Canada, Thủ Tướng Mark Carney lại nói phía Mỹ đưa ra những thay đổi vào phút chót “không công bằng, không có lợi về kinh tế” và khiến Ottawa phải đặt câu hỏi về độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận nào.
Ông Carney tuyên bố đình chỉ thương lượng và triệu hồi đoàn đàm phán Canada trở về Ottawa. Ông nói Canada sẽ đáp trả tương xứng “từng đồng đô la,” nghĩa là áp thuế lên lượng hàng Mỹ có giá trị tương đương khoảng 28 tỷ đô la Canada, đồng thời chuẩn bị thêm biện pháp hỗ trợ cho doanh nghiệp và công nhân bị ảnh hưởng. Chính phủ Canada cho biết Ottawa cung cấp gần 25 tỷ Canada hỗ trợ trong 18 tháng qua.
Trước khi đàm phán đổ vỡ, hai bên đã thảo luận thuế đối với thép, nhôm, xe hơi và gỗ mềm, những lĩnh vực Canada muốn Mỹ nhượng bộ thêm. Washington cho rằng Canada đối xử bất lợi với hàng Mỹ trong rượu, sản phẩm sữa và xe hơi, trong khi Ottawa muốn bảo vệ khả năng tiếp cận thị trường Mỹ mà không chấp nhận những điều khoản thay đổi vào giờ chót.
Cuộc tranh chấp có ý nghĩa lớn hơn giá trị $20 tỷ hàng hóa đang chịu thuế vì hai nền kinh tế phụ thuộc chặt vào nhau trong sản xuất và chuỗi cung ứng.
Năm 2025, khoảng 71.7% hàng hóa Canada xuất cảng đi sang Mỹ, cho thấy Ottawa chịu sức ép lớn hơn nếu xung đột kéo dài. Nhưng mức độ hội nhập đó cũng có nghĩa thuế trả đũa của Canada có thể làm tăng chi phí cho doanh nghiệp Mỹ và đặt thêm dấu hỏi về tương lai của USMCA.
Về kinh tế, mức thuế 50% tạo ấn tượng rất lớn nhưng phạm vi trực tiếp hiện chỉ khoảng 5% hàng Canada bán sang Mỹ, nên chưa đủ gây cú sốc toàn diện cho nền kinh tế Canada. Tuy nhiên, với doanh nghiệp nằm đúng trong danh sách, mức thuế này có thể làm sản phẩm mất khả năng cạnh tranh gần như ngay lập tức. Nhà nhập cảng Mỹ phải trả thuế khi hàng vào Mỹ rồi chọn giữa giảm lợi nhuận, ép nhà cung cấp Canada giảm giá, chuyển nguồn cung hoặc đẩy một phần chi phí sang người mua Mỹ.
Điểm nguy hiểm hơn là vòng trả đũa. Canada cam kết trả đũa “đến từng đô la” còn chính quyền Mỹ cho biết Tổng Thống Trump sẽ có lựa chọn đáp trả nếu Ottawa hành động.
Nếu hai bên mở rộng danh sách thuế sang thép, nhôm, xe hơi, nông nghiệp hoặc năng lượng, tranh chấp có thể nhanh chóng vượt khỏi quy mô $20 tỷ ban đầu.
Ông Trump có lợi thế vì Canada phụ thuộc vào thị trường Mỹ nhiều hơn chiều ngược lại, nhưng dùng lợi thế đó quá mức có thể làm suy yếu mục tiêu đưa sản xuất về Bắc Mỹ.
Rủi ro lớn nhất vì thế không phải mức thuế 50% hôm nay, mà là việc một trong những quan hệ kinh tế ổn định nhất thế giới đang trở nên khó dự đoán hơn. (MPL)
