WASHINGTON, DC (NV) – Toàn bộ 22 thành viên của Hội Đồng Khoa Học Quốc Gia (NSB) chuyên giám sát Quỹ Khoa Học Quốc Gia (NSF), cơ quan tài trợ hàng đầu cho các nghiên cứu khoa học công, đã bị sa thải vào ngày Thứ Sáu, 24 Tháng Tư, mà không kèm theo bất kỳ lời giải thích nào. Theo tin từ The New York Times (NYTimes) cho biết.
Các vụ sa thải này là diễn biến mới nhất trong cuộc đối đầu giữa Tổng Thống Trump và các tổ chức nghiên cứu khoa học, trong bối cảnh chính quyền của ông cắt giảm ngân sách xuống mức thấp nhất trong nhiều thập niên.
Theo các hình chụp email do tờ Washington Post có được, mỗi thành viên của NSB nhận được một email từ Tòa Bạch Ốc. Trong đó ghi rằng “thay mặt Tổng thống Donald J. Trump, tôi viết thư này để thông báo rằng chức vụ thành viên NSB của quý vị chính thức chấm dứt, có hiệu lực ngay lập tức.”
“Tôi vô cùng thất vọng, mặc dù tôi không thể nói rằng mình ngạc nhiên,” ông Willie E. May, một thành viên hội đồng quản trị, đồng thời là phó hiệu trưởng tại đại học Morgan State University, chia sẻ trong một email.
“Tôi đã chứng kiến chính phủ này phá bỏ có hệ thống đối với cơ sở hạ tầng tư vấn khoa học trong sự lo ngại ngày càng tăng, và NSF đơn giản chỉ là một nạn nhân mới nhất.”
Thành viên hội đồng quản trị Marvi Matos Rodriguez chia sẻ với Washington Post rằng bà đang xem xét một báo cáo dài 80 trang phục vụ cho công việc tại hội đồng trong tuần này, thì nhận được tin mình đã bị chấm dứt công tác. Bà bắt đầu đảm nhiệm vai trò này từ năm 2022.
“Mục đích của nhiệm kỳ kéo dài sáu năm là để chúng ta có thể thực hiện những điều thực sự ý nghĩa, tạo được sức ảnh hưởng và vượt lên trên những vấn đề hành chính hay sự thay đổi của các chính quyền,” bà Rodriguez nói với Washington Post.
Dân Biểu Zoe Lofgren (Đảng Dân Chủ, California), thành viên cấp cao của Ủy Ban Khoa Học, Không Gián và Công Nghệ Hạ Viện, gọi việc sa thải các thành viên này là “hành động ngu ngốc mới nhất của một tổng thống không ngừng gây hại cho khoa học và sự đổi mới của Mỹ.”
Trong tuyên bố đưa ra hôm Thứ Bảy, Dân Biểu Lofgren cho biết:
“Hội Đồng Cố Vấn Khoa Học Quốc Gia (NSB) là phi chính trị, có chức năng tư vấn cho tổng thống về tương lai của NSF. Thật không may, không có gì đáng ngạc nhiên khi một tổng thống đã tấn công NSF ngay từ ngày đầu tiên lại tìm cách phá hủy hội đồng giúp định hướng hoạt động của tổ chức này. Liệu tổng thống có bổ nhiệm những người trung thành với MAGA vào NSB, những người sẽ không dám chống lại ông ta khi ông ta trao quyền lãnh đạo khoa học của chúng ta cho kẻ thù? Một hành động thực sự ngu xuẩn.”
Vai trò của NSB, NSF trong nền khoa học Mỹ
NSF – được thành lập vào năm 1950 và tài trợ cho các nghiên cứu khoa học trải dài từ điện toán lượng tử đến vi sinh vật học – đã phải chịu nhiều áp lực kể từ khi Tổng Thống Trump trở lại nắm quyền nhiệm kỳ hai. Ông Trump đã hủy bỏ hoặc đình chỉ gần 1,400 khoản tài trợ của cơ quan này, với lý do các ưu tiên chính sách đã thay đổi.
Năm ngoái, quỹ NSF đã chấm dứt hàng trăm khoản tài trợ nghiên cứu đang có hiệu lực, đồng thời cấp các khoản tài trợ mới với tốc độ chậm nhất trong ít nhất 35 năm qua. Quỹ đã mất khoảng 1/3 số nhân viên do sa thải hoặc buộc phải nghỉ hưu, và vị giám đốc, người được ông Trump bổ nhiệm, cũng đã từ chức.
Năm ngoái, chính quyền ông Trump đã đề nghị cắt giảm hơn một nửa ngân sách gần $9 tỷ của NSF. Các thành viên hội đồng cho biết, một phần nhờ vào nỗ lực vận động hành lang của họ, Quốc Hội đã duy trì mức tài trợ cho nghiên cứu khoa học ở mức tương đương. Giờ đây, ông Trump lại một lần nữa kêu gọi Quốc Hội cắt giảm mạnh ngân sách của NSF, theo NYTimes.
Vẫn theo NYTimes, các thành viên của NSB lo ngại việc họ bị bãi nhiệm cùng với nguy cơ cắt giảm ngân sách có thể gây ra những hệ quả sâu rộng trên phạm vi toàn quốc. Theo thông lệ, hội đồng này bao gồm 25 thành viên đại diện cho đa dạng các lĩnh vực khoa học. Các thành viên được tổng thống bổ nhiệm với nhiệm kỳ kéo dài sáu năm.
“Chính khoa học cơ bản là yếu tố định hướng cho phần lớn các khám phá, từ đó dẫn tới sự đổi mới sáng tạo và tạo ra những sản phẩm được đưa ra thị trường,” ông Roger N. Beachy – giáo sư danh dự ngành Sinh Học tại đại học Washington Univesrity ở St. Louis, người cũng vừa bị chấm dứt tư cách thành viên hội đồng, cho biết.
Theo tờ Forbes, sự vượt trội về khoa học của Mỹ thường được ghi nhận như là sản phẩm của tài năng hay nguồn tài trợ. Nhưng trên thực tế, đó là sản phẩm của các thể chế, của cấu trúc không hào nhoáng gồm các hội đồng, điều lệ, nhiệm kỳ, đánh giá ngang hàng và tính độc lập theo luật định mà thế hệ hậu chiến đã xây dựng một cách có chủ đích.
Cấu trúc này bắt nguồn từ báo cáo “Khoa Học, Biên Giới Vô Tận” năm 1945 của nhà khoa học, nhà phát minh và quản trị viên người Mỹ Vannevar Bush. Trong đó, ông Bush lập luận rằng, khoa học liên bang cần một cơ chế quản trị được tách biệt khỏi áp lực chính trị và sự ổn định về hỗ trợ vượt ra ngoài bất kỳ chu kỳ ngân sách nào. Cuộc đấu tranh kéo dài năm năm để biến tầm nhìn của nhà khoa học Bush thành luật chủ yếu xoay quanh các vấn đề về tính độc lập và trách nhiệm giải trình, và nhiệm kỳ sáu năm luân phiên là một phần của sự thỏa hiệp đạt được.
Vào ngày 5 Tháng Năm này, NSB dự kiến sẽ họp. Tuy nhiên, hiện không có chương trình nghị sự nào được đưa ra, và vào thời điểm này, cũng chẳng có hội đồng nào tồn tại. Sự vắng mặt đó mới chính là điều đáng lưu tâm, vượt xa những tin tức về bất kỳ vụ sa thải cụ thể nào. Vấn đề ở đây không phải là ai sẽ là thành viên mới ngồi vào ghế của hội đồng. Vấn đề cốt lõi là liệu kiểu hội đồng khoa học mà đạo luật của năm 1950 từng xây dựng có còn tồn tại trên thực tế hay không? Và nền khoa học Mỹ sẽ ra sao nếu nó không còn nữa? (K.L)
