NEW YORK, NY (NV) – Một tòa kháng án liên bang Mỹ hôm Thứ Ba, 12 Tháng Năm, tạm dừng hiệu lực phán quyết của tòa cấp dưới chống lại mức thuế quan toàn cầu 10% của chính quyền Tổng Thống Donald Trump, giúp liên bang tiếp tục thu khoản thuế này đối với ba nguyên đơn từng thắng kiện hồi tuần trước, trong lúc một tiến trình pháp lý khác đang buộc chính quyền hoàn trả hơn $35 tỷ tiền thuế quan cũ cho các nhà nhập cảng.
Theo Reuters, Tòa Kháng Án Khu Vực Liên Bang ban hành một lệnh tạm thời, gọi là administrative stay, để tạm “đóng băng” phán quyết của Tòa Thương Mại Mỹ. Phán quyết của tòa cấp dưới trước đó nói rằng mức thuế quan toàn cầu 10% của Trump, áp theo Điều Khoản 122 của Đạo Luật Thương Mại 1974, là bất hợp pháp đối với các nguyên đơn trong vụ kiện. Tuy nhiên, vì tòa kháng án đã tạm dừng phán quyết đó, khoản thuế 10% hiện vẫn tiếp tục được áp dụng trong lúc tòa xem xét có nên cho chính quyền ông Trump một lệnh tạm dừng dài hơn hay không.
Điểm quan trọng nhất là phán quyết của tòa cấp dưới không xóa bỏ mức thuế 10% trên toàn quốc. Tòa Thương Mại chỉ đem lại sự miễn trừ cho các nguyên đơn trong vụ kiện, gồm hai doanh nghiệp nhỏ và tiểu bang Washington. Nhưng sau lệnh tạm dừng của tòa kháng án, ngay cả sự miễn trừ hẹp đó cũng bị đình lại. Nói cách khác, ba nguyên đơn từng thắng ở tòa dưới bây giờ vẫn phải chịu thuế 10% trong lúc vụ kiện tiếp tục. Các nguyên đơn hiện có bảy ngày để phản đối yêu cầu của chính quyền liên bang về việc kéo dài lệnh tạm dừng phán quyết có lợi cho họ.
Mức thuế quan toàn cầu 10% này được Tổng Thống Trump áp đặt hồi Tháng Hai, sau khi Tối Cao Pháp Viện Mỹ bác bỏ phần lớn các khoản thuế quan mà ông áp đặt trong năm 2025. Những khoản thuế cũ dựa trên Kinh Tế Khẩn Cấp (IEEPA), một đạo luật ban hành năm 1977. Tối Cao Pháp Viện phán quyết rằng ông Trump vượt quá thẩm quyền khi dùng đạo luật này để áp thuế quan lên hàng hóa nhập vào Mỹ.
Sau thất bại ở Tối Cao Pháp Viện, chính quyền ông Trump chuyển sang căn cứ pháp lý mới bằng việc dùng Điều Khoản 122 của Đạo Luật Thương Mại 1974,. Đây là điều khoản cho phép tổng thống áp một số biện pháp hạn chế nhập cảng trong những hoàn cảnh kinh tế quốc tế đặc biệt, nhưng quyền này có giới hạn thời gian và thường đòi hỏi vai trò của Quốc Hội nếu muốn kéo dài. Reuters cho biết mức thuế quan 10% này dự trù hết hạn vào Tháng Bảy, trừ khi Quốc Hội gia hạn.
Song song với cuộc chiến pháp lý về thuế 10%, chính phủ Mỹ đang phải tiến hành một chương trình hoàn trả thuế quan quy mô rất lớn. Theo một hồ sơ tòa án được Reuters tường thuật, Sở Quan Thuế Và Bảo Vệ Biên Giới Mỹ, CBP, giải quyết các khoản hoàn trả, bao gồm cả tiền lãi, trị giá $35.46 tỷ tính đến ngày 11 Tháng Năm, đối với các khoản thuế quan do Trump áp đặt năm ngoái nhưng sau đó bị xác định là bất hợp pháp.
Tính đến 7 giờ sáng giờ miền Đông ngày 11 Tháng Năm, CBP đã nhận 126,237 đơn xin hoàn thuế, bao gồm một số lượng lô hàng hoặc hồ sơ nhập cảng không được công bố. Cơ quan này đã xác nhận 86,874 đơn, bao gồm 15.1 triệu hồ sơ nhập cảng đủ điều kiện được hoàn thuế. Trong tổng số đó, 8.3 triệu lô hàng được hoàn tất thủ tục, và số tiền hoàn trả dự kiến, có tính cả tiền lãi, đạt $35.46 tỷ, theo tuyên bố của ông Brandon Lord, một giới chức CBP, nộp tại Tòa Thương Mại Quốc Tế Mỹ ở New York.
Về kinh tế, các khoản hoàn thuế có thể trở thành một nguồn lợi bất ngờ cho nhiều doanh nghiệp nhập cảng. Reuters cho biết các nhà nhập cảng lớn, từ các hãng xe hơi đến công ty thời trang thể thao Under Armour, kỳ vọng lợi nhuận sẽ được hỗ trợ nhờ các khoản hoàn thuế quan.
Về pháp lý, sự việc cho thấy chính sách thuế quan của Tổng Thống Trump đang bước vào giai đoạn tranh chấp gay gắt giữa quyền hành pháp và thẩm quyền của Quốc Hội. Tối Cao Pháp Viện giới hạn việc dùng IEEPA để áp thuế quan. Chính quyền sau đó chuyển sang Section 122, nhưng căn cứ mới này cũng lập tức bị kiện. Lệnh của tòa kháng án hôm Thứ Ba chỉ giúp ông Trump thắng tạm thời về mặt thủ tục nhưng chưa giải quyết câu hỏi cốt lõi là tổng thống có thể đơn phương áp thuế quan toàn cầu trong phạm vi nào, và trong bao lâu, khi không có sự gia hạn hoặc chuẩn thuận rõ ràng của Quốc Hội?
Về chính trị, đây là một tình thế hai mặt đối với Tổng Thống Trump. Một mặt, tòa kháng án giúp ông giữ được mức thuế 10% trong ngắn hạn, tránh một thất bại tức thì trong lúc chính quyền đang bảo vệ chính sách thương mại cứng rắn. Mặt khác, việc chính phủ phải hoàn trả hơn $35 tỷ tiền thuế cũ làm suy yếu hình ảnh “thuế quan là vũ khí kinh tế” mà chính ông Trump từng dùng để khẳng định sức mạnh với đối tác thương mại. Khi một chính sách được quảng bá như biểu tượng quyền lực lại dẫn đến hoàn trả hàng chục tỷ đô la, vấn đề không còn chỉ là thương mại, mà là năng lực điều hành và giới hạn pháp quyền.(MPL) [kn]
