WESTMINSTER (NV) – Giáo Sư Trần Ngọc Ninh, nguyên Tổng trưởng Văn Hóa Xã Hội, đặc trách Giáo Dục trong chính phủ Việt Nam Cộng Hòa (1966-1967), đến thăm tòa soạn Nhật Báo Người Việt ngày 26 tháng Tám, 2013, một ngày sau khi ông cho ra mắt tác phẩm tái bản “Ðức Phật Giữa Chúng Ta,” do môn sinh và Viện Việt Học tổ chức.
Giáo Sư Trần Ngọc Ninh (trái) và Chủ Nhiệm Nhật Báo Người Việt, Phan Huy Ðạt, tại tòa soạn ngày 26 tháng Tám, 2013. (Hình: Uyên Nguyên/Người Việt)
Sinh năm 1923 tại Hà Nội, Ông theo học Y khoa tại Hà Nội, rồi sang Pháp tiếp tục học, đỗ Thạc Sĩ Y Khoa tại Pháp (1961), có nhiều công trình nghiên cứu Y khoa giá trị. Về nước, ông thành lập hai khoa giải phẫu xương và phẫu nhi (Pediatric Surgery) và phẫu khoa trực nhi (Orthopedic Surgery)] đầu tiên tại Việt Nam, được xem là “khúc xương sống” của Y khoa miền Nam. Vừa giảng dạy, vừa hành nghề, Giáo sư Trần Ngọc Ninh đào tạo nhiều môn sinh có khả năng thay ông tiếp tục phát triển hai khoa này ở quê nhà.
Thập niên 1960, ông giảng dạy bộ môn Văn hóa và Văn minh Ðại cương tại Ðại học Vạn Hạnh, Sài Gòn. Bên cạnh công việc chuyên môn và giảng dạy về Y khoa, ông còn có nhiều công trình khảo cứu thuộc văn hóa, văn minh, ngôn ngữ và văn chương, như Những Vấn Ðề Văn Hóa, Giáo Dục, Xã Hội (1966), Văn Hóa Dân Tộc Trước Những Nhu Cầu Của Ðất Nước (1969), Ðức Phật và Sự Cải Tạo Xã Hội (1971), Ðức Phật Giữa Chúng Ta (1972).
Năm 1974, ông in xong quyển thứ ba của bộ Cơ Cấu Việt Ngữ đồ sộ (dự trù 8 quyển) thì miền Nam sụp đổ. Bộ sách này khảo cứu ngữ pháp Việt ngữ bằng “cơ cấu pháp” (structuralism), lúc ấy hãy còn là một trào lưu mới mẻ đối với ngữ lí học (linguistics)Việt Nam. Trong lãnh vực này, ông là người đi tiên phong. Cho đến nay, cả trong lẫn ngoài nước, vẫn chưa có một công trình về ngữ pháp Việt Nam thứ hai dựa trên cơ cấu pháp, ít nhất với tầm vóc tương xứng với bộ Cơ Cấu Việt Ngữ. Năm 1978, ông cùng gia đình vượt biên sang tị nạn tại Hoa Kỳ.
Ở xứ người, tuy vẫn tiếp tục hành nghề y sĩ, ông tiếp tục khảo cứu về văn hóa, có những bài viết đăng rải rác trên các tạp chí ở hải ngoại. Năm 2002, ông xuất bản quyển Tuyết Xưa – viết về văn hóa. Ngoài ra, ông tiếp tục viết về một đề tài mà ông gọi là một món nợ với Nguyễn Du, Tố Như và Ðoạn Trường Tân Thanh (Khởi Hành, 2002). Trong sách này, ông đưa ra những lí thuyết mới mẻ về cuộc đời Nguyễn Du và Ðoạn Trường Tân Thanh, cũng như mối liên hệ giữa Nguyễn Du và Hồ Xuân Hương.
Năm 2000, ông tham gia Ban Cố Vấn Viện Việt Học (Westminster, CA) do giáo sư Nguyễn Ðình Hòa thành lập. Từ 03/2003 đến 1/2008, ông đảm nhiệm chức vụ Viện Trưởng.
Hiện nay, ở tuổi 90, giáo sư vẫn hàng tuần đến Viện Việt Học, giảng dạy lớp Ngữ Pháp Việt Ngữ cho một số sinh viên tha thiết với văn hóa và ngôn ngữ mẹ đẻ, soạn Từ Vựng Tiếng Việt đầu tiên cho trẻ em với hình ảnh minh họa, soạn sách Dạy Ðọc Dạy Viết (giáo trình dạy tiếng Việt dành cho các thầy cô và phụ huynh), và viết lại bộ Cơ Cấu Việt Ngữ (4 quyển) dưới ánh sáng của những lý thuyết tân thời. Ngoài ra, ông còn cố gắng tiếp tục hoàn tất những công trình khảo cứu dang dở như nguồn gốc tiếng Việt, huyền thoại học (mythology) và nhân học (anthropology), theo trường phái Lévi-Strauss (nhà nhân-học theo cơ-cấu-luận).
