‘Lòng trần còn tơ vương khanh tướng’

Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông thời trong quân ngũ. (Hình: SBTN)

Sổ Tay Phóng Viên

Ngọc Lan/Người Việt

WESTMINSTER, California (NV) – Tôi không là người thuộc thế hệ chiến tranh, tao loạn. Nhưng lại cũng không xa lạ với “Sắc Hoa Màu Nhớ,” với “Phiên Gác Đêm Xuân,” đặc biệt là “Chiều Mưa Biên Giới” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông. Lứa chúng tôi, khi vào tuổi mới lớn, đã được nghe các bản nhạc này từ những băng đĩa đầu tiên của Thúy Nga-Paris By Night do ai đó “chuyển lậu” về nước cuối thập niên 80.

Nghe, nhớ, thuộc và day dứt với những nỗi niềm mơ hồ của một thế hệ…

Để rồi, trong những ngày này, lại lần tìm, nghe lại và miệng khe khẽ hát, không phải chỉ tôi, cả những đồng nghiệp xung quanh, những câu hát của người nhạc sĩ – cũng là một người lính – vừa nằm xuống, như một cách tưởng niệm lẫn tri ơn ông.

Và, thêm một lần nữa, sau những bâng khuâng, bồng bềnh trong hình ảnh “Lòng trần còn tơ vương khanh tướng/ thì đường trần mưa bay gió cuốn…” tôi lại cảm thấy quá bất ngờ khi biết rằng tác giả của “Phiên Gác Đêm Xuân” cũng là người viết nên “Đoạn Tuyệt” với những câu tê tái “Nào ai lấy thước đo tấc lòng/ Tình như mây khói trên làn sóng…”

Có quá nhiều người đã nói về sự ra đời của “Chiều Mưa Biên Giới” – một trong những bài hát viết về đời lính hay nhất xưa nay, theo tôi – nhưng trong thời khắc tiễn ông, chắc cũng không quá thừa khi điểm lại đôi dòng về tuyệt tác này.

Trong một bài trả lời phỏng vấn ký giả Trường Kỳ trước đây, nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông từng cho biết ông viết “Chiều Mưa Biên Giới” vào năm 1956, khi đang là trung úy trưởng phòng hành quân của chiến khu Đồng Tháp Mười.

“Lần đó tôi dẫn đầu một nhóm biệt kích bí mật đi điều nghiên chiến trường dọc theo biên giới Miên-Việt và Đồng Tháp Mười. Trên đường về, anh em chúng tôi lâm vào cảnh trời chiều gió lộng, mưa gào như vuốt mặt. Giữa cánh đồng hoang vắng tiêu sơ, lối vào tiền đồn thì xa xôi, thoáng ẩn hiện những nóc tháp canh mờ nhạt ở cuối chân trời. Và từng chập gió buốt kéo về như muối xát vào thịt da. Từ trong cảnh ấy, tận đáy lòng mình đã nghe nẩy lên những cung bậc rung cảm, những trường canh đầu tiên buồn bã cho bài Chiều Mưa Biên Giới anh đi về đâu…”

Lời tự sự của ông về hoàn cảnh ra đời của bài hát đã giúp người nghe cảm nhận rõ hơn những câu chữ xuất hiện trong “Chiều Mưa Biên Giới,” cảm nhận được đến tận cùng sự khắc nghiệt của chiến tranh – không phải là chết chóc, không phải là chia lìa, không bom rơi, súng nổ – mà là nỗi cô đơn, nỗi nhớ thương đến thắt lòng về một chốn nao.

Vốn dĩ những gì chạm đến trái tim thì tự khắc nó lan tỏa. “Chiều Mưa Biên Giới” cũng vậy. Nhất là khi nghệ sĩ Trần Văn Trạch, vào năm 1961, đã thu âm bài hát này trên đài Europe No.1 và Ðài Truyền Hình Pháp. Để từ đó, tiếng vang nơi trời Âu lại dội ngược về quê hương, “khiến chỉ trong vòng ba tháng, nhà xuất bản Tinh Hoa Miền Nam của nhạc sĩ Lê Mộng Bảo, đã bán hết 60,000 bản nhạc lẻ, phá kỷ lục số ấn bản lớn nhất từ xưa, ở thời điểm đó. Âm vang của ca khúc ‘Chiều Mưa Biên Giới’ lại được khuếch tán thêm nữa, khi cũng trong năm 1961, nghệ sĩ Trần Văn Trạch, lần đầu tiên, trình bày ca khúc ấy tại ‘Ðại nhạc hội Trăm Hoa Miền Nam’ với dàn nhạc của Ðài Truyền Hình Pháp, thu “play back.” (Theo Du Tử Lê trong “Nguyễn Văn Ðông và, điểm đứng chông chênh giữa hai đầu tả, hữu”).

Vợ chồng Nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông chụp tại tư gia của ông năm 2014 cùng các ca sĩ Giao Linh, Phương Hồng Quế, Trang Thanh Lan, Phương Hồng Ngọc, Kim Anh , Michael, nhạc sĩ Trần Quốc Bảo (Hình: nhạc sĩ Trần Quốc Bảo cung cấp)

Thế nhưng…

Cuộc đời luôn có chữ “Nhưng” để tránh mọi sự hoàn hảo, khỏi làm Ông Trời nổi cơn ghen tức.

Sức lan tỏa của “thứ cảm xúc” kiểu “Tình anh theo đám mây trôi chiều hoang” hay “Về đâu anh hỡi mưa rơi chiều nay” đã khiến cho Bộ Thông Tin Sài Gòn ra quyết định cấm phổ biến bài hát với lý do: “Nội dung ‘phản chiến!’ Có thể đưa tới sự sa sút tinh thần của những người lính trấn đóng ở những vùng hẻo lánh, núi non, biên giới…”

Quân lệnh như sơn! Nhưng. Lại “Nhưng.” Lòng người như thác lũ, có thể cuốn luôn núi non thành quách. “Chiều Mưa Biên Giới” vẫn sống, bởi, đằng sau nỗi buồn tơi tả của lòng người trong “rừng chiều âm u rét mướt” vẫn còn đó cái ngạo nghễ kiêu hùng của người trai thời loạn, dẫu mang dáng dấp của một… kiếm khách “Lòng trần còn tơ vương khanh tướng/ thì đường trần mưa bay gió cuốn/ Còn nhiều anh ơi…”

Tôi nghĩ, không có được hình ảnh này, “Chiều Mưa Biên Giới” đã không là bài hát mà nhiều người đều có thể cùng bật ra trong lúc này.

Mặc dù, trong “Hồi Ký Nguyễn Văn Đông,” người nhạc sĩ này tự nhận “tôi mang cấp bậc Trung úy khi mới 24 tuổi đời, còn bạch diện thư sinh. Tuy hồn vẫn còn xanh nhưng tâm tình đã nung trong lửa chín ở quân trường,” nhưng bên cạnh những ca khúc chứa đầy hình ảnh người lính nơi tiền đồn, thì ông lại có những bản tình ca rất đời. Và “Đoạn Tuyệt” mà tôi nhắc ở trên chính là một trong những bài hát nằm trong số này.

“Một mai em có đi lấy chồng. /Vòng tay ân ái thay hình bóng. /Xác pháo tươi hồng như trái tim, /Êm ái trao lòng tôi vết thương. /Em biết không em?”

Hình như không có bất kỳ bài báo nào viết về “tình trường” của nhạc sĩ Nguyễn Văn Đông. Ngay cả khi tôi có dịp nói chuyện với nhạc sĩ Trần Quốc Bảo, chủ nhiệm tập san Thế Giới Nghệ Sĩ, người mà tôi nghĩ cũng khá thân với tác giả “Sắc Hoa Màu Nhớ”, thì anh cũng chỉ nói cho tôi biết rằng, “Chưa bao giờ nghe ai nói gì đến con của thầy. Còn vợ thì chỉ biết cô Nguyệt Thu là người đã chăm sóc thầy trong thời gian thầy đi tù cải tạo và sau khi ra tù, cho đến tận ngày ông qua đời.”

Hoàn toàn là chủ quan, nhưng “Đoạn Tuyệt” của ông, tự dưng khiến tôi nghĩ rằng ông là người chung tình.

“Một mai đôi ngã xa cách rồi. /Người say duyên mới quên thề ước. /Xin chiếc khăn nồng hương cố nhân, /Đôi mắt em màu xanh ái ân để nhớ muôn đời.”

Không một chữ bóng bẩy. Không một câu trau chuốt. Chỉ là những câu từ như mình vẫn thường dùng để nói với nhau hằng ngày đó thôi. Nhưng sao mà nó thấm, nó đau, nó buồn đến tưởng như có giọt nước mắt nào đó âm thầm chảy ra từ trong tim, không lau được. Phải chăng từ cách chọn cung nhạc?

“Nào ai lấy thước đo tấc lòng. /Tình như mây khói trên làn sóng. /Anh sẽ đi tìm trong lãng quên, /Nhưng cố quên lại càng nhớ thêm. /Vì trót yêu rồi.”

Tôi nhớ trong đoạn cuối Hồi Ký của mình, ông có viết “tôi nghiệm rằng những gì có giá trị nghệ thuật, dù bị vùi dập vì sự ganh tỵ hay hiểu lầm, sẽ có ngày được mang trả lại vị trí đích thực của nó. Tôi chỉ tiếc đời người ngắn ngủi mà tôi đã phí phạm quãng thời gian dài 30 năm. Thật lấy làm tiếc!”

Tôi thì lại không thấy tiếc. Bởi, cả quá trình sáng tác, chỉ cần bấy nhiêu câu ca nằm mãi trong lòng người, qua bao năm tháng, là đã xứng đáng cho một đời.

Tiễn biệt ông. Trời Cali cũng “mưa bay gió cuốn”. (Ngọc Lan)


Liên lạc tác giả: [email protected]

Mời độc giả xem chương trình “Con Yêu” với đề tài “Điều khó diễn đạt của vết thương lòng nơi trẻ em”(Phần 1)


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

  • Trịnh Đình Thắng

    Bài viết rất hay .bác rất thích. Từ lúc bà Quỳnh Giao mất, bác it được đọc bình luận hay về âm nhạc trên báo NV
    .
    Bác Trịnh Đình Thắng.

  • Tú Nớp

    Đúng là, “Trên cả tuyệt vời!” Cô Ngọc Lan đã làm một bài thơ dài tuyệt tác bằng văn xuôi. Một chữ: TÀI! Xin mời quý vị nghe 2 bản nhạc, ” Chiều mưa biên giới” và “Đoạn tuyệt.”

    https://www.youtube.com/watch?v=WQGGGMEOcu8

    https://www.youtube.com/watch?v=PXvTVvL1Ypc

    • Cám ơn ông Tú Nớp ,nhạc hay quá

  • …cảo thơm lần giở trước đèn
    phong tình cổ lục còn truyền sử xanh ..

    người xưa viết cung bậc nốt ….nhạc..
    quả .. .thâm sâu…ý nghĩa ..xúc tích..
    lời nhạc ý nhị ..hài hòa .sâu sắc…. …
    … để lại những âm hưởng tuyêt vời .
    ..cảm xúc vô cùng tận ..

    ui những thứ đó …bi giờ ..
    thời đại ….của đất nước kia..
    kiễm mãi ..đỏ cả mắt..
    .chả có mấy người …bì kịp??

    thời nay …nhạc xến ..
    .đầy ….trả thiếu …
    ca sỡi …cứ thế mà….gào …thét lăn lộn …
    khoe …..
    cả những thứ vô cùng phàm phu….thô tục
    bẩn cả mắt…..cháy chập cả lỗ nhĩ …

    rõ thiệc…trán cái mớ đời ….

  • Nguyen Me

    Người đi mang cả trời thương nhớ
    Ðể lại sau lưng một thoáng buồn !

    Vĩnh biệt một tài năng âm nhạc vừa giã từ chốn vô thường để bước vào cõi thiên thu.

  • Tú Nớp

    Dzậy còn, “Đường trường xa, muôn vó câu bay chập chùng” thì sao, hở ông bạn Hai Lúa? Riêng đối với Tía Tú Nớp tui thì đó là 1 kỹ niệm vui buồn lẫn lộn. Nho lại, năm 1962 khi còn “ắc ê” tại Quân Trường Sĩ Quan Trừ Bị Thủ Đức, thì bài “Lục Quân Hành Khúc” là bài trên cửa miệng hàng ngày. Tuy nhiên, đó là chuyện bình thường, còn những ngày đi bải tập về mà thấy cái bảng đỏ với hai chữ đáng ghét ” CẤM TRẠI ” là phe ta bèn nỗi máu “ba-gai” rống lên, “Đường trường xa, Đại Tá không cho về nhà.” (Đại Tá Lam Sơn Phan Đình Thứ). Dzậy là, “Súng cầm tay, 10 vòng Vũ Đình Trường!” https://www.youtube.com/watch?v=3EBXU9Qa9_0

  • Em Te

    Bao chi Viet Nam co dang bai ve su ra di cua nhac si Nguyen Van Dong nhung khong thay de cap den chuyen ong da tung la si quan Quan luc Viet Nam Cong Hoa cung nhu viec ong bi di cai tao muoi nam rong?

  • Phuoc Vinh

    Nếu tôi nhớ không lầm thì “Về Mái Nhà Xưa” và “Hải Ngoại Thương Ca” cũng của Nguyễn Văn Đông? Cảm tạ tác giả

Biệt thự của giám đốc công an Đà Nẵng bằng ‘277 năm lương cán bộ’

Trong lúc vụ “biệt thự triệu đô” của Đại Tá Lê Văn Tam, giám đốc Công An thành phố Đà Nẵng chưa lắng xuống, báo Tuổi Trẻ dẫn lời Tiến Sĩ Nguyễn Hoàng Chương: “Xây nhà cửa tử tế thì không có gì phải xấu hổ.

Hải Quân CSVN tham dự tập trận lớn nhất thế giới do Mỹ tổ chức

Việt Nam sẽ tham dự cuộc tập trận hải quân lớn nhất thế giới RIMPAC 2018 do Hoa Kỳ tổ chức dự trù sẽ diễn vào khoảng Tháng Sáu tới Tháng Bảy năm nay tại Hawaii và Nam California.

Hai con gái của chủ nhân Korean Air Lines gây nhiều tai tiếng, bị cha đuổi việc

Chủ tịch công ty Korean Air Lines Co Ltd, ông Cho Yang-ho, ngỏ lời xin lỗi về cách cư xử thô lỗ của hai con gái mình, cho hay rằng hai người này sẽ ngay lập tức phải rời khỏi chức vụ trong công ty.

Hội thảo giới tính: 22% tội thù ghét là nhắm vào người LGBT

Hàng chục phụ huynh người gốc Việt và con cái đến Fountain Valley để dự hội thảo giới tính liên quan người LGBT.

Tennessee: Truy lùng hung thủ bắn chết 4 người trong tiệm Waffle House

Một người đàn ông chỉ mặc trên người chiếc áo khoác màu xanh, tay cầm khẩu súng loại tấn công, xăm xăm bước vào một nhà hàng Waffle House rồi nổ súng, khiến bốn người chết lúc trước rạng đông Chủ Nhật, theo tin cảnh sát.

Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương 2018 tại Đền Hùng Hải Ngoại

Sáng Thứ Bảy 21 Tháng Tư, tại Đền Hùng Hải Ngoại trên đường Bolsa, ngay trung tâm Little Saigon, hàng trăm đồng hương người Việt đã tập trung về cùng nhau cử hành Lễ Giỗ Tổ Hùng Vương năm thứ 4897 Việt lịch.

Tài xế xe buýt thắt bím cho học sinh có mẹ bị chết

Tài xế xe buýt thắt bím cho học sinh có mẹ bị chếtvideo
Bộ Trưởng Sessions dọa nghỉ nếu Thứ Trưởng Rostenstein bị đuổi

CDC cảnh báo không nên ăn rau xà lách ‘romaine’

Các giới chức y tế Hoa Kỳ hôm Thứ Sáu kêu gọi mọi người quăng vào thùng rác bất cứ rau xà lách “romaine” nào mua ở chợ về mà còn để trong nhà và cảnh báo các nhà hàng không nên sử dụng loại rau này.

Chủ doanh nghiệp ‘hé lộ chuyện Thành Ủy Sài Gòn mua bán đất’

Văn Phòng Thành Ủy Sài Gòn cho biết “việc ký chuyển nhượng này đã không được báo cáo cho tập thể Thường Trực Thành Ủy.”

Học Khu Garden Grove mời cộng đồng xem trước sách giáo khoa dạy tiếng Việt

Từ nay đến Thứ Hai, 14 Tháng Năm, Học Khu Garden Grove trưng bày sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy sinh ngữ Việt, Pháp, và Tây Ban Nha, để công chúng xem trước.