Thiện Lê/Người Việt
SANTA ANA, California (NV) – Viện bảo tàng Lyon Air Museum tổ chức chương trình “The Fall of Saigon: 50 Years Later” (Sài Gòn Thất Thủ – 50 Năm Sau) hôm Thứ Bảy, 26 Tháng Tư, vừa có triển lãm vừa có hội thảo có chiều sâu về Chiến Tranh Việt Nam.
Bên trong viện bảo tàng, nằm sát phi trường John Wayne, là nơi triển lãm nhiều máy bay được sử dụng trong Chiến Tranh Việt Nam cùng nhiều vũ khí, quân trang và quân dụng, thậm chí còn có kỷ vật thời VNCH.
Vì là bảo tàng hàng không, thứ thu hút nhiều người nhất là những máy bay được sử dụng trong Chiến Tranh Việt Nam, trong đó có máy bay Douglas C-47 còn được gọi là “Skytrain” (xe lửa biết bay), có mục đích vận chuyển các binh sĩ, vũ khí và đạn dược từ thời Đệ Nhị Thế Chiến, sau đó được sử dụng ở hai cuộc chiến Triều Tiên và Việt Nam.
Không chỉ có máy bay bên trong bảo tàng, phi trường bên ngoài còn trưng bày một số chiến đấu cơ khác, trong đó là máy bay Douglas A-26B từng phục vụ tại cả hai chiến trường Âu Châu và Thái Bình Dương thời Đệ Nhị Thế Chiến, sau đó được sử dụng ở Triều Tiên và Việt Nam. Đó là máy bay thả bom từ thời Đệ Nhị Thế Chiến được sử dụng lâu nhất, hoạt động đến 26 năm.
Ngoài ra, trong bảo tàng còn có một góc triển lãm của hội Mỹ Việt Heritage với nhiều kỷ vật liên quan đến Không Quân VNCH và Quân Lực VNCH, cùng nhiều hình ảnh tươi đẹp của miền Nam trước năm 1975 thu hút được nhiều quan khách cả gốc Việt và người Mỹ.
Bảo tàng mở cửa cho công chúng vào lúc 10 giờ sáng, và đến 11 giờ rưỡi sáng là cuộc hội thảo về Chiến Tranh Việt Nam mà ai cũng nóng lòng muốn nghe. Cuộc hội thảo có năm diễn giả với nhiều câu chuyện và kinh nghiệm về cuộc chiến để chia sẻ:
1- Ông John Rhodes, trung tướng TQLC Mỹ hồi hưu, từng là phi công máy bay CH-46 Sea Knight, tham gia chiến dịch “Operation Eagle Pull” và chiến dịch “Operation Frequent Wind,” cựu phó tư lệnh lực lượng TQLC Mỹ vùng Atlantic.
2- Ông Tony Marshall, trung tá Không Quân Mỹ hồi hưu, từng là sĩ quan điện tử phi cơ F-4E Phantom, tù nhân chiến tranh ở miền Bắc Việt Nam sau khi bị bắn rơi vào Tháng Bảy, 1972, và từng là phi công của United Airlines.
3-Ông Ron Allen, cựu sĩ quan, từng là phi công máy bay CV-2B Caribou và máy bay O-1 Bird Dog và từng là phi công của Delta Airlines. Ông hiện là tranh tra an toàn của FAA Safety và là huấn luyện viên phi công có bằng chứng nhận.
4- Ông Henry Lê, cựu trung tá Không Quân VNCH và Hải Quân Mỹ, từng là phi công A-37 Dragonfly của VNCH và phi công A-6 Intruder và S-3 Viking của Hải Quân Mỹ, và từng là phi công máy bay dân sự.
5- Ông Nguyễn Tấn Lạc, cựu trung úy QLVNCH, cựu sĩ quan kế hoạch và huấn luyện Văn Phòng Thủ Tướng VNCH.
Người điều hợp buổi hội thảo là ông Dan Heller, sử gia của bảo tàng Lyon Air Museum, và còn là người từng xuất bản nhiều bài báo, là tác giả của sách về Chiến Tranh Việt Nam. Bên cạnh đó là những câu chuyện từ các hướng dẫn viên của bảo tàng Lyon Air Museum.
Trước khi buổi hội thảo bắt đầu, ông Heller nhấn mạnh mục đích là để nói về những yếu tố con người của Chiến Tranh Việt Nam, chứ không nói về chính trị hay tình hình của cuộc chiến.
Buổi thảo luận đáng lẽ có diễn giả thứ sáu là bà Karen Mai Mudgway, người tị nạn thoát khỏi Sài Gòn ngay sau khi Cộng Sản Bắc Việt tiến vào, nhưng không có mặt được vì bị chấn thương. Vì vậy, chồng bà là ông Ross Mudgway, một hướng dẫn viên của bảo tàng, chia sẻ những gì mình thấy được từ vợ và cha vợ.
Ông kể cha vợ từng là một thợ máy cho Không Quân VNCH, làm việc ở phi trường Tân Sơn Nhất. Trong những ngày cuối của chiến tranh, ông cùng 40 đến 50 binh sĩ của VNCH phải đối đầu với 2,000 lính Bắc Việt tại phi trường Tân Sơn Nhất.
Sau đó, người cha vợ của ông Mudgway chạy đi đón người con gái và con trai nhỏ tuổi, rồi ba cha con đi xe gắn máy đến vùng ven biển, lên thuyền đánh cá để bỏ chạy, cuối cùng may mắn trôi dạt vào Malaysia.
Bà Karen Mai Mudgway lúc đó nhớ được địa chỉ của người chị họ đang sống ở Hoa Kỳ sau khi kết hôn với một quân nhân vào thập niên 1960, rồi được Hồng Thập Tự giúp vào Hoa Kỳ, sống ở Inglewood, California rồi gặp chồng ở đó. Hai người đã kết hôn được 42 năm và có ba người con đang thành đạt trong cuộc sống.
Ông Mudgway chuyển lời của vợ, kêu gọi những người có mặt tại bảo tàng nhớ đến những binh sĩ bị lãng quên hay những người bị bỏ lại Việt Nam, cùng những quân nhân đã chiến đấu đến phút cuối.
Khi được ông Heller hỏi về những áp lực khi sống miền Nam trong thời chiến, ông Henry Lê cho hay nếu không có Hồ Chí Minh mang tư tưởng của Cộng Sản về thì người dân Việt Nam không phải bắn giết nhau.
Sau đó, ông kể lại những cuộc thả bom Hà Nội vào năm 1972, khiến Cộng Sản Bắc Việt phải gửi thư cho ông Henry Kissinger để đàm phán hòa bình, nhưng Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu không muốn ký hiệp ước.
Ông còn vén màn một bí mật là vào Tháng Bảy, 1973, Quốc Hội Mỹ viện trợ đạn dược $400 triệu lên hai con tàu cho VNCH, nhưng sau đó ông Kissinger quyết định đưa hai con tàu đó đến viện trợ cho Israel và hoàn toàn không cho ai biết.
Theo ông Henry, trong khi đó, Quân Lực VNCH tiếp tục chiến đấu và suy nghĩ đồng minh sẽ tiếp tục giúp đỡ nhưng bị phản bội, làm hàng ngàn sĩ quan chết trong trại cải tạo và đến nửa triệu thuyền nhân mất mạng trên biển cả.
Ông Ron Allen thì chia sẻ về những gì mình thấy ở Việt Nam sau khi được huấn luyện, cho biết ông từng nghe nhiều điều rất khác và tích cực hơn nhiều so với thực tế, nhưng được huấn luyện rất kỹ. Khi đến Việt Nam, ông mới nhận thấy không có một sự lãnh đạo đồng nhất, làm ông cảm thấy thất vọng, và điều đó làm ông cũng như nhiều quân nhân khác mất nhiều huynh đệ trên chiến trường.
Ông John Rhodes cũng từng trải qua cảnh ngộ tương tự, được huấn luyện tốt nhưng không biết phải làm gì ở Việt Nam. Ông kể từng bị kẹt phi trường Phú Bài và Quảng Trị, nhưng từng làm việc với nhiều người Việt Nam ở đó, cho hay họ là những con người cần cù, dễ mến và sùng đạo, rồi đến cuối thập niên 1980 gặp lại được những phi công Việt Nam mà ông từng gắn kết.
Một phi công khác là ông Tony Marshall thì nói lúc đó ai cũng nghĩ có thể kết thúc được cuộc chiến vì tấn công được miền Bắc, nhưng không ngờ kết cuộc lại như vậy.
Ông Nguyễn Tấn Lạc thì được hỏi có sự bất mãn với chính phủ VNCH về việc không ngăn chặn được Bắc Việt tiến vào bằng đường mòn Hồ Chí Minh hay không. Ông cho biết tuy đã ký hiệp ước vào năm 1973, nhưng Bắc Việt vẫn tiếp tục tấn công và vẫn tiếp tục viện trợ bằng đường mòn Hồ Chí Minh, còn có sự viện trợ của Liên Xô và Trung Quốc để “giải phóng” miền Nam.
Ông nói lúc đó chính phủ Hoa Kỳ không ra sức ngăn chặn trong khi chính quyền VNCH liên tục kêu gọi giúp đỡ, và không thể nào chiến đấu nỗi nếu không có viện trợ.
Sau đó, ông Allen cũng nói về đường mòn Hồ Chí Minh, cho hay Cộng Sản Bắc Việt rất kiên trì, luôn sửa chữa những chỗ bị phá hủy hay bị thả bom rất nhanh chóng và còn không cần biết thiệt mạng bao nhiêu người để hoàn thành nhiệm vụ, nên Hoa Kỳ và VNCH không thể nào chặn đường mòn hoàn toàn được.
Các diễn giả sau đó còn nói về những chiến dịch để di tản lính Mỹ và nhiều người Việt Nam, như “Operation Eagle Pull” rút lính Mỹ ra khỏi Cambodia và “Operation Frequent Wind” đưa thường dân Mỹ và nhiều người Việt Nam gặp nguy hiểm ra khỏi miền Nam.
Không chỉ vậy, ông Ron Allen còn kể câu chuyện cảm động về những lần lái máy bay chở một số trẻ em Việt Nam ở Bảo Lộc, cứ cách một tuần vào ngày Chủ Nhật là ông cho vài trẻ em lên máy bay, thắt dây an toàn cho các em, bay đi một lúc rồi về lại căn cứ.
Chương trình “The Fall of Saigon: 50 Years Later” làm nhiều người cảm động vì thấy được suy nghĩ của những vị cựu sĩ quan của Hoa Kỳ và VNCH, còn có suy nghĩ của một người tị nạn. Buổi thảo luận lại tập trung vào yếu tố con người, chứ không nhắm vào chính trị hay tình hình cuộc chiến, càng làm quan khách cảm động hơn. [kn]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
