Trà Nhiên/Người Việt
DALLAS, Texas (NV) – Hân Cao là một trong số ít những nghệ nhân gốc Việt tiên phong trong lĩnh vực thêu tay trên những bức ảnh cũ, những bưu thiếp (postcard) vì cô muốn “dùng những chất liệu xơ (fiber), những đường kim, mũi chỉ để kết nối quá khứ và hiện tại.”
“Vì là gia đình thuyền nhân nên cha mẹ tôi không có nhiều hình ảnh hồi còn trẻ, nên tôi quyết tâm sưu tầm những tấm hình thuở xưa kết hợp với thêu tay và màu sắc để làm sống lại quá khứ,” cô Hân Cao chia sẻ với nhật báo Người Việt.
Chiến tranh, mất mát, và ly tán xóa đi phần lớn dấu tích thị giác của lịch sử gia đình cô. Chính sự thiếu vắng đó khiến cô tìm thấy sự đồng cảm sâu sắc với những bức ảnh bị bỏ rơi – những hình ảnh từng được trân quý, nay trở thành “mồ côi” theo dòng thời gian.
Thêu lại ký ức qua những bức ảnh vô danh
Không dùng cọ hay màu vẽ, nghệ nhân Hân Cao chọn kim chỉ làm ngôn ngữ nghệ thuật.
Cô thêu tay trực tiếp lên những bức ảnh và bưu thiếp đã nhuốm màu thời gian – những hình ảnh của những con người xa lạ, không tên, không lịch sử rõ ràng. Qua từng mũi chỉ tinh xảo, cô tái tưởng tượng những câu chuyện bị ngắt quãng, trả lại cho các khuôn mặt vô danh một sự hiện diện mới, gần gũi, và đầy nhân tính.
“Công việc của tôi bắt đầu từ những gì người khác bỏ lại,” cô cho biết.
“Tôi thường đi chợ trời khắp nơi tôi có dịp sống hoặc du lịch như Úc hay Ý để tìm tòi những tấm hình cũ bị bỏ quên, những tấm bưu thiếp từ thời 1900 để khoác lên một diện mạo mới cho chúng,” cô Hân tâm sự.
“Bằng việc thêu lên những hình ảnh ấy, tôi cố gắng tôn vinh và tái tưởng tượng chúng. Sự hiện diện hữu hình của sợi chỉ phá vỡ trạng thái tĩnh lặng của nhiếp ảnh, mời gọi người xem dừng lại, nhìn lại, và kết nối với những cuộc đời bên trong khuôn hình,” cô Hân chia sẻ.
Tác phẩm của cô Hân Cao được trưng bày trong triển lãm cá nhân tại các viện bảo tàng như Museum of the Southwest (Texas) và Paradigm Gallery (Pennsylvania), cũng như nhiều triển lãm nhóm khắp Hoa Kỳ.
Các tác phẩm của cô hiện diện trong nhiều bộ sưu tập trên thế giới, nhưng thông điệp cốt lõi vẫn không thay đổi: Con người luôn khao khát được nhớ đến và được thuộc về.
Ký ức cá nhân
Gia đình cô Hân vượt biển và sang Mỹ cuối thập niên 1970, rồi chuyển đến Rhode Island sinh sống, nơi cô ra đời sau đó vài năm.
Vì mẹ cô Hân là công nhân may nên hình ảnh chiếc máy may, những cuộn chỉ, cây kim, hằn sâu vào tâm trí cô từ thuở nhỏ.
“Tôi cũng tập mày mò với chiếc máy may của mẹ nhưng làm hư nó nên gia đình không cho đụng vô máy may nữa,” cô cười nhớ lại.
Như bao gia đình gốc Việt khác luôn muốn con mình thành công với công việc ổn định, cô Hân cũng được khuyến khích đi theo con đường an toàn.
Cô có bằng cử nhân kinh tế, bằng cao học về tài chính, và làm chuyên gia tư vấn cho các công ty đầu tư quỹ hưu trí trong vòng 12 năm.
Khoảng sáu năm trước, cô Hân quyết định “gác kiếm” với lĩnh vực tài chính, bắt đầu theo đuổi đam mê thực sự là thêu tay.
Cô cho biết thử nghiệm trước qua việc bán các tác phẩm ngoài chợ trời khi còn ở Úc, và trên mạng xã hội Instagram. Sau khi nhận được kết quả khả quan, cô quyết định gắn bó với nghệ thuật thêu tay toàn thời gian.
Thêu tay cũng lắm công phu, nữ nghệ nhân cho biết có những tác phẩm khiến cô mất đến ba, bốn tháng mới hoàn thành và ảnh hưởng đến thể lực vì cô phải ngồi hàng giờ liền.
“Tôi cũng thường bị đau vai và chấn thương cổ tay khi làm việc,” cô Hân nói về sự thử thách của nghề.
Cô cũng chia sẻ thêm rằng thêu không chỉ là một nghệ thuật mà là một cách thiền định để tìm lại sự bình yên cho tâm hồn.
Vinh danh sự hy sinh của thế hệ trước
Cô Hân cho biết gia đình cô cũng hơi bối rối khi cô tiết lộ theo đuổi ngành thêu.
“Mẹ tôi có vẻ hơi ngờ vực khi tôi cho bà xem các tác phẩm của mình,” cô cười kể. “Nhưng cha mẹ cũng nương theo tôi vì họ tin tưởng vào quyết định của con gái.”
“Tôi khuyến khích mọi người nên theo đuổi đam mê của mình nhưng cũng thấu hiểu bổn phận người con của gia đình tị nạn là phải làm cho cha mẹ tự hào, để tri ân những hy sinh của họ cho chúng ta có cuộc sống tốt đẹp,” cô nói.
Cô tiếp: “Theo đuổi đam mê nghệ thuật cũng là một cách vinh danh những ước mơ và hy sinh của thế hệ đi trước. Thường thì văn hóa Châu Á không truyền đạt tình yêu thương qua lời nói, nhưng nghệ thuật thì khác, đó là sợi dây kết nối các thế hệ.”
Nghệ nhân Hân Cao hiện đang sống ở Dallas, Texas, nơi cô tổ chức triển lãm “Second Nature” ở Art on Main Gallery, trưng bày cả những tác phẩm khổ lớn – các bức ảnh phóng to được thêu trên vải “canvas” – lẫn những tác phẩm nguyên bản kích thước nhỏ.
“Cha mẹ tôi mới ghé qua khu trưng bày mấy ngày trước. Đây là lần đầu tiên họ đến xem triển lãm các tác phẩm của tôi, và mẹ tôi khen rằng tôi làm rất tốt và rất đẹp nên tôi vui lắm,” cô bộc bạch.
Trong một thế giới nơi hình ảnh trôi qua quá nhanh và ký ức dễ bị lãng quên, những đường kim, mũi chỉ của nghệ nhân Hân Cao như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng bền bỉ: Từ những mảnh vỡ của quá khứ, chúng ta vẫn có thể khâu vá và hàn gắn để hướng tới tương lai.
Art on Main Gallery tọa lạc 4428 Main Street, Suite 200, Dallas, Texas 75226, và triển lãm “Second Nature” diễn ra từ ngày 15 Tháng Giêng đến hết ngày 7 Tháng Hai.
Để chiêm ngưỡng các tác phẩm thêu tay của nghệ nhân Hân Cao, có thể vào trang Instagram www.instagram.com/hanwriting/. [đ.d.]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
