SANTA ANA, California (NV) – Trong mùa bầu cử 2024, cả nước Mỹ đang theo dõi Santa Ana rất kỹ vì thành phố có thể thông qua một dự luật cho người không có quốc tịch bỏ phiếu trong những cuộc bầu cử địa phương.
Theo đài phát thanh LAist, Santa Ana là thành phố trung tâm của Orange County, có thể là thành phố đầu tiên của California cho phép người không có quốc tịch bỏ phiếu trong những cuộc bầu cử địa phương.
Dự luật cho phép điều đó là Measure DD sẽ được cử tri bỏ phiếu vào ngày 5 Tháng Mười Một.
Hiện nay ở California, người không có quốc tịch được bầu cho học khu ở San Francisco. Thành phố Oakland thông qua một đạo luật tương tự nhưng chưa áp dụng. Những người không có quốc tịch được bỏ phiếu gồm có thường trú nhân, người có visa lao động, người tị nạn và người nhập cư không có giấy tờ.
Santa Ana đang cân nhắc Measure DD trong thời điểm đảng Cộng Hòa chọn việc chống người không có quốc tịch được bỏ phiếu làm một chính sách quan trọng trong cuộc bầu cử Tháng Mười Một sắp tới. Họ đang kêu gọi Quốc Hội thông qua dự luật SAVE, đòi hỏi cử tri chứng minh có quốc tịch mới được ghi danh bỏ phiếu.
Ngoài ra, thành phố Huntington Beach, cũng thuộc Orange County với Santa Ana, trong năm nay thông qua một luật tạo ra thẻ căn cước cử tri cho cư dân mà Thống Đốc Gavin Newsom của California đang tìm cách chặn.
Các chuyên gia khoa học chính trị cho biết nếu Measure DD của Santa Ana được thông qua, nhiều thành phố khác không chỉ ở Orange County, mà còn ở khắp California và có thể khắp Hoa Kỳ có thể thông qua các luật tương tự.
Việc cho người không có quốc tịch bỏ phiếu không phải là mới có. Ông Louis DeSipio, giáo sư khoa học chính trị của UC Irvine, cho biết vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, có đến một nửa tiểu bang của Hoa Kỳ cho người không có quốc tịch bỏ phiếu cho các cuộc bầu cử của tiểu bang.
Ông nói mục đích của điều đó là cho phép người nhập cư có quyền chọn một tiểu bang để sinh sống vì tiểu bang đó khuyến khích họ dọn đến bằng cách cho họ cơ hội tham gia chính trị.
Tuy nhiên, cũng vào đầu thế kỷ 20, các tiểu bang bắt đầu không cho người có quốc tịch bỏ phiếu nữa vì nhiều người kêu gọi cải cách không muốn các chính trị gia điều khiển các cuộc bầu cử, để các ủy ban không thuộc đảng phái nào giám sát như các ủy ban bầu cử hiện nay.
Ông Fernando Guerra, giám đốc trung tâm nghiên cứu Los Angeles của đại học Loyola Marymount University, cho biết phong trào sợ Cộng Sản trong thập niên 1940 và 1950 là một lý do khiến người không có quốc tịch không được bỏ phiếu nữa.
Tuy không được bỏ phiếu trong bầu cử liên bang, nhưng người không có quốc tịch vẫn được bỏ phiếu trong bầu cử địa phương và tiểu bang. Hoa Kỳ thông qua Đạo Luật Cải Cách Di Dân Bất Hợp Pháp và Trách Nhiệm Người Nhập Cư, cho phép người không có quốc tịch được bỏ phiếu trong bầu cử tiểu bang hay địa phương, miễn là theo đúng Hiến Pháp của tiểu bang và quy định của địa phương.
Ngoài hai thành phố ở Bắc California là Oakland và San Francisco, ba thành phố ở tiểu bang Vermont cũng cho phép người không có quốc tịch bỏ phiếu. Một số thành phố ở Maryland và thủ đô Washington DC cũng có luật tương tự, chỉ cho phép người không có quốc tịch bỏ phiếu cho địa phương và học khu.
Thống kê dân số cho thấy Santa Ana có 310,000 cư dân và trong đó có 132,000 người đã ghi danh bỏ phiếu, và khoảng 41% cư dân của thành phố này là người nhập cư.
Bà Laura Pantoja cho hay mình sống ở Santa Ana được 28 năm sau khi nhập cư từ Mexico và không phải là công dân Mỹ. Bà cho rằng nếu Measure DD được thông qua, đó sẽ là một chuẩn mực đáng học theo trong một hệ thống dân chủ mà ai cũng có tiếng nói.
Bà Sarai Arpero, cũng là người không có quốc tịch, sống ở Santa Ana hơn 20 năm, cho biết trong khoảng thời gian đó, bà thấy nhiều dân cử ra vào Hội Đồng Thành Phố trong nhiều vị trí nhưng không có cải thiện, còn tệ hơn về mặt y tế và an ninh.
Vì vậy, thông qua Measure DD sẽ tạo ra sự cân bằng trong chính trị địa phương, cho nhiều người có tiếng nói về các chính sách liên quan đến nhà ở và kinh tế của thành phố.
Những người phản đối Measure DD, trong đó có Thị Trưởng Valeria Amezcua, cho biết thành phố phải trả tiền để thay đổi cách bỏ phiếu vì Cơ Quan Bầu Cử Orange County chịu trách nhiệm tổ chức bầu cử ở Santa Ana. Nếu thông qua dự luật đó, Santa Ana phải tự tổ chức bầu cử.
Số tiền dùng để tự tổ chức bầu cử đó sẽ làm thành phố mất tiền có thể dùng cho nhân viên công lực hay các dịch vụ của thành phố.
Ông James Lacy khởi kiện dự luật Measure DD của Santa Ana vào Tháng Năm vì ngôn ngữ trong dự luật ủng hộ một đảng phái, dùng những từ như “người đóng thuế và cha mẹ” để lấy lòng tin của cư dân. Một chánh án đồng ý với điều đó và bắt thành phố phải sửa lại những từ ngữ đó.
Ông Lacy cho biết ông không sống ở Santa Ana, nhưng đang kêu gọi bạn bè phản đối Measure DD vì sẽ “làm mất giá trị của quốc tịch.”
Giáo Sư DeSipio cho rằng nếu thông qua Measure DD, nhiều thành phố ở Nam California sẽ đưa ra những dự luật tương tự, nhất là những nơi có đông người nhập cư.
Ông Guerra thì cho rằng các thành phố khác sẽ theo dõi cách Santa Ana áp dụng Measure DD và những vụ kiện có thể xảy ra. (TL) [qd]
