Tiểu Huyền
GARDEN GROVE, California (NV) – Buổi tọa đàm về chấn thương tâm lý được tổ chức tại Trung Tâm Thực Tập Chánh Niệm (MPC), Garden Grove, hôm Thứ Bảy, 22 Tháng Bảy, là “một buổi chia sẽ rất ích lợi cho phụ huynh.”
Đó là ý kiến của đa số các phụ huynh có con em ở lứa tuổi “teen,” trong số khoảng 60 người tham dự, với diễn giả chính là Tiến Sĩ Tâm Lý Xuyến Đông.
Mở đầu chương trình, nhà báo Doãn Hưng, người điều hợp, tập cho cử tọa hát chung vài bài ngắn, tạo không khí thân mật, vui vẻ cho những người mới tham dự sinh hoạt lần đầu. Sau đó, các phụ huynh rất xúc động khi nghe một bà mẹ tuổi trung niên chia sẻ Kinh nghiệm đau thuơng của gia đình bà cách đây năm năm, khi cậu con trai 17 tuổi tự vẫn vì các bức xúc tâm lý!
Với ý chí muốn giúp ích các phụ huynh khác tránh được thảm trạng này, bà mẹ trẻ đã can đảm đứng dậy từ cơn đau xé lòng, để tiếp xúc và giúp đỡ các học sinh bạn của con mình. Đồng thời, bà cũng tiếp tay với các nhóm thiện nguyện, tới trường học để đánh tiếng chuông cảnh tỉnh các thầy cô giáo, học sinh, và nay bà chia sẻ kinh nghiệm với các phụ huynh khác để họ có thể hiểu và giúp được con cái nhiều hơn. Thảm trạng thanh thiếu niên đi tìm cái chết vì các vấn đề tâm lý đã và đang xảy ra khá nhiều trong cộng đồng người Việt ở Hoa Kỳ.
Vấn đề trẻ bị chấn thương tâm lý
Trong phần thuyết trình của cô Xuyến Đông, với các dữ liệu khoa học về sự “chấn thương tâm lý” của trẻ vị thành niên khi các em gặp những biến động trong đời sống, các phụ huynh nghe các trường hợp về một tai nạn xe hơi, cái chết bất ngờ của người bạn, hay khi bị bạo hành về thân hoặc tâm, là những nguyên nhân gây ra các bức xúc, khó khăn về tâm lý cho con trẻ.
Theo diễn giả, tại Hoa Kỳ, số trẻ em bị chấn thương có khai báo khoảng 3 triệu em, và y giới phỏng đoán có tới 5 triệu vì 2/3 các em không được biết tới, khi gia đình không báo cáo với nhà trường. Các em có thể bị những chứng bệnh như mất ngủ, nhức đầu, đau bụng hay nặng hơn thì bị ác mộng ban đêm, sợ hãi vô cớ, nặng nữa là trầm cảm. Các em xa lánh bạn bè và không còn siêng học, điểm thi tụt dốc, không tham gia các sinh hoạt gia đình như bình thường được nữa.
Sau khi phân tích các phản ứng của trẻ bị chấn thương tâm lý, Tiến Sĩ Xuyến Đông trình bày rất chi tiết các cách hỗ trợ và đối phó với những vấn đề mà phụ huynh các em gặp phải. Từ cái nhìn khoa học, phân tích ba thành phần của bộ não con người tới các nhận biết về thái độ, tâm lý và các phản ứng sinh lý của trẻ bị chấn thương… Cô Xuyến Đông cũng đề cập tới hầu hết các phương pháp thực tế để giúp phụ huynh nhận biết được vấn đề, hiểu biết và có thể hỗ trợ, giúp con em lành bệnh.
Làm sao giúp trẻ tuổi “teen?”
Ở tuổi “teen” cơ thể các em phát triển rất nhanh, tâm lý các em thường trở nên rất nhạy cảm với sự bối rối chưa tìm ra “chỗ đứng,” chưa thấy được bản chất hay lý tưởng sâu xa của chính mình. Vì thế, các em thường có những phản ứng rất phức tạp và dễ bị tổn thương, nếu gia đình không quan tâm đủ hoặc không biết cách giúp các em giải quyết vấn đề tâm lý đó!
Các gia đình Việt Nam tại California, theo thống kê trên báo chí cách đây vài năm, là sắc dân có phần trăm khá lớn (70 %) về ly dị. Hoàn cảnh con cái các gia đình đổ vỡ, phải chia thời gian, sống với hai phụ huynh trong hai căn nhà khác nhau cũng có thể làm cho các “chấn thương” tâm lý của trẻ em nặng nề hơn!
Tiến Sĩ Xuyến Đông cho rằng, việc phụ huynh cần làm trước tiên là nhận biết tình trạng “bất thường” của các em khi thấy các em có thái độ khép kín, không kể chuyện trường lớp với cha mẹ như trước, đi học về chỉ đóng chặt cửa phòng – hoặc từ chối không chịu đi học thêm các môn khác mà xưa nay các em vẫn làm như học đàn , học võ, chơi thể thao v.v…
Phụ huynh nên liên lạc với các giáo viên, ban giám đốc nhà trường để tìm hiểu về sinh hoạt trong trường lớp của các em (có gì bất thường không). Phụ huynh cần có thái độ bình tĩnh, không nên tỏ ra quá lo lắng, không làm cho trẻ em sợ hãi mà nên chuyện trò thân thiện, ôn tồn với các em để giúp các em hiểu là vấn đề tâm lý thay đổi, phức tạp kia của chúng. Giai đoạn này có thể chỉ xảy ra trong một thời kỳ ngắn ngủi, rồi mọi chuyện nhiều phần sẽ bình thường lại và các em có thể học hành, sinh hoạt được như trước.
Theo diễn giả, phụ huynh cần tạo lại niềm tự tin và tự chủ cho trẻ em, tổ chức để cả gia đình có những sinh hoạt lành mạnh chung. Họ cũng cần tạo điều kiện để trẻ em có thể tham dự các quyết định cho gia đình như chọn chỗ nghỉ hè, tham gia một việc thiện (giúp người thiếu chăn áo mùa lạnh, giúp một viện mồ côi, dưỡng lão v.v…)
Phụ huynh cần chăm sóc mình trước
Tiến Sĩ Xuyến Đông nhiều lần nói: “Phụ huynh trước hết cần lo cho chính mình – làm gương cho các em nhìn vào và bắt chước, từ cách nói năng, hành xử cho tới việc chia sẻ các câu chuyện có hiểu biết và lòng thương người.”
Một phụ huynh rất xúc động khi nghe lời khuyên này của diễn giả. Bà nhận ra là mình đã quá bỏ bê chính mình, chỉ cố gắng lo lắng cho chồng con, nhất là khi ông xã bị bệnh nặng, tới nỗi bà bị cao áp huyết, tâm lý hay bị chao đảo.
Để giáo dục trẻ em, các phụ huynh thường nghĩ rằng mình đưa con vào các sinh hoạt đoàn thể như Hứớng Đạo, Phật Tử. Thanh Sinh Công, tập võ, tập thể thao…bắt trẻ học hỏi đủ thứ (cho giống con các bạn hay không thua kém bà con mình) …nhưng nếu không chú ý tới tính chất riêng của mỗi em, chúng ta có thể đã tạo ra quá nhiều áp lực cho chúng. Các em vốn đã khá rối ren, cơ thể phát triển quá lẹ, và có bao nhiêu thắc mắc trong tâm, mà các em chưa có giải đáp.
Với áp lực của một thời khóa phải học hỏi đủ thứ, liên miên, trẻ em có thể bị kiệt sức.
Theo một nhà giáo có kinh nghiệm, phụ huynh chúng ta nên nhìn lại vấn đề này để hiểu trẻ em hơn, giảm bớt các đòi hỏi, đôi khi chỉ là tham vọng của chính mình, đừng bắt các em chạy đua với đồng hồ khi các em muốn có thì giờ thư dãn, giao du với bạn bè.
Cũng theo diễn giả, một trong những nhược điểm của phụ huynh là chúng ta hay nói và nói nhiều, nói trong mọi trường hợp, vì muốn ép trẻ em nghe theo ý kiến riêng của mình – có khi không thích hợp với cảm xúc, quan điểm của chúng.
Một phụ huynh khác có nhiều con cháu, nhiều kinh nghiệm, rất đồng ý với diễn giả Xuyến Đông khi cô nhắc các phụ huynh mấy lần rằng: “Chúng ta nói quá nhiều!”
Nói nhiều và hay nói khiến cho trẻ em nhàm chán, không chịu nghe, không cãi lại mà bỏ vô phòng, đóng cửa lay. Trong khi đó, chúng ta không biết chăm chú lắng nghe để hiểu con đang muốn bày tỏ chuyện gì.
Tuy rằng trẻ em “teen” là lứa tuổi muốn độc lập, nhưng đồng thời các em lại rất cần được hướng dẫn về tinh thần và tâm linh. Làm bố mẹ có con tuổi “teen” có thể nói là một công việc không ai được huấn luyện mà chính mình phải lần mò tìm ra cách nào tốt nhất cho các con. Công việc này rất khó khăn vì con trẻ thường có những phản ứng rất tiêu cực đối với những lời giáo huấn “không hợp” với lỗ tai chúng!
Một nhà giáo có kinh nghiệm với trẻ em cũng cho biết: “Dạy con bằng lời nói không có hiệu quả, mà chính cách hành xử của mình, mới có ảnh hưởng nhiều đến con cái.” Khuyên con không nên nói xấu bạn bè vắng mặt, mà mình thì lại kể những chuyện không nên kể của bà con trong họ – nói một đàng làm một nẻo, là chuyện phụ huynh tự giảm giá trị của mình – khiến cho trẻ em không còn lòng tôn trọng người lớn nữa. Một khi trẻ em không tin tưởng cha mẹ thì rất khó uốn nắn các em.
Một phụ huynh khác, cho biết: “Tôi học được nhiều điều hay trong buổi chia sẻ hôm nay, nhất là chuyện nên “làm bạn” với con mình và đôi khi phải “giả vờ học hỏi một vài điều mới lạ mà con hiểu biết hơn mình.” Trẻ em sẽ cởi mở, nói ra nhu cầu của chúng khi được cha mẹ chú ý lắng nghe và hiểu được vấn đề các em muốn bày tỏ. Lắng nghe và cùng con tìm các giải pháp là chuyện phụ huynh cần tập luyện chứ không mấy ai tự nhiên biết cách cư xử đó. Đa số cha mẹ chỉ ra lệnh và sửa sai con em, không coi trọng chúng như một nhân vị của gia đình. Họ quên rằng các em đã lớn, là thanh niên thiếu nữ sắp hết bậc trung học.
Sau khi chấm dứt hội thảo, các phụ huynh được ban tổ chức mời ăn bánh mì và trái cây trước khi ra về. Ai cũng nghĩ là buổi chia sẻ này rất ích lợi, tuy rằng nhiều phụ huynh chưa có giờ nói ra các thắc mắc của mình. Nhiều người có kinh nghiệm nuôi dạy trẻ qua lứa tuổi vị thành niên, muốn chia sẻ cùng các phụ huynh nhưng cũng không kịp.
Chúng tôi được MPC cho biết, họ sẽ làm thêm một kỳ chia sẻ tiếp theo, ưu tiên dành cho quý vị phụ huynh đã tham gia lần này. Trong kỳ hai này, các phụ huynh sẽ có nhiều thời gian hơn để trình bày các khó khăn và nghe những góp ý của người khác, với sự hỗ trợ của một chuyên gia tâm lý và các bạn đã thực nghiệm và thanh công khi dùng các phương pháp “Mindfulness” vào chuyện cải thiện liên hệ trong gia đình. [đ.d.]
