Mackenzie Mays & Laura J. Nelson/Los Angeles Times
Trà Nhiên/Người Việt chuyển ngữ
SACRAMENTO, California (NV) – Khi tranh cử chức thống đốc vào năm 2017, ông Gavin Newsom khai thác sự phẫn nộ âm ỉ của các cử tri cấp tiến ở California, ông từng tuyên bố đầy tự hào trong lúc vận động: “Quý vị muốn chống lại Donald Trump? Hãy cùng đấu nào, Donald.”
Phong thái tự tin đó giúp Thống Đốc Newsom dễ dàng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2018 và củng cố danh tiếng của ông như một nhà lãnh đạo quốc gia chống lại ông Trump.
Liệu thống đốc California tiếp theo có đi theo con đường của ông Newsom hay không vẫn còn chưa rõ.
Các ứng cử viên đảng Dân Chủ đang chạy đua kế nhiệm ông Newsom vào năm 2026 và những người khác đang cân nhắc tranh cử cũng tính toán cách tốt nhất để đối đầu với Tổng Thống Đắc Cử Trump và liệu có phải điều mà cử tri California thực sự mong muốn.
Một số ứng cử viên lặp lại lập trường mạnh mẽ của Thống Đốc Newsom. Trong tuần ông Trump tái đắc cử, ông Rob Bonta, bộ trưởng Tư Pháp California, người đang cân nhắc tranh cử chức thống đốc, cam kết sử dụng “toàn bộ sức mạnh của luật pháp” để bảo vệ người dân California trước chính quyền mới.
“Nếu ông Trump tấn công quyền lợi của quý vị: Tôi sẽ bên quý vị,” ông Bonta nói. “Nếu ông Trump tấn công sự tự do của quý vị: Tôi sẽ bên quý vị. Nếu ông Trump đe dọa sự an toàn và hạnh phúc của quý vị: Tôi sẽ ở bên quý vị.”
Ông Tony Thurmond, bộ trưởng Giáo Dục California, người đã tham gia cuộc đua vào ghế thống đốc hồi năm ngoái, cho biết tiểu bang sẽ chống lại bất kỳ nỗ lực nào của chính quyền Trump nhằm loại bỏ các biện pháp bảo vệ sinh viên thuộc cộng đồng LGBTQ+ hoặc xóa bỏ Bộ Giáo Dục Hoa Kỳ.
Phó Thống Đốc Eleni Kounalakis cũng cam kết trên mạng xã hội rằng California sẽ “không bao giờ từ bỏ việc bảo vệ quyền tự do kiểm soát cơ thể, kết hôn với người mình yêu và tạo cơ hội cho người nhập cư và tất cả gia đình của chúng ta.”
Sự dịch chuyển nhẹ về phía cánh hữu của cử tri California trong năm nay đã khiến các ứng cử viên khác phải suy nghĩ. Kết quả sơ bộ cho thấy một số quận hạt từng ủng hộ Tổng Thống Joe Biden năm 2020 đã chuyển sang bầu cho ông Trump năm nay, bao gồm San Bernardino County ở Nam California, Butte County ở Bắc California và một vùng rộng lớn của Thung Lũng San Joaquin qua các quận hạt như Merced, Fresno và Stanislaus, theo phân tích của tờ Times.
Cử tri cũng đã bác bỏ mạnh mẽ phong trào cải cách tư pháp hình sự, bỏ phiếu bãi nhiệm các chánh biện lý như ông George Gascón (Los Angeles County) và bà Pamela Price (Alameda County), đồng thời bỏ phiếu cho một sáng kiến trưng cầu dân ý mạnh tay với tội phạm và được ủng hộ áp đảo.
“Liệu việc khơi dậy sự phản kháng đối với ông Trump có thực sự là bước đi đúng đắn với những gì vừa xảy ra không?,” bà Sarah Anzia, nhà khoa học chính trị và giáo sư chính sách công tại đại học UC Berkeley, cho biết. “Tôi nghĩ rằng điều này đòi hỏi một chút suy ngẫm và xem xét tại sao ông Trump lại trở nên nổi bật ở một tiểu bang như thế này.”
Bà Betty Yee, cựu kiểm sát viên California, người tham gia tranh cử thống đốc vào Tháng Ba, đề cập trong các email gây quỹ về “sự chuyển dịch về phía Trump” của tiểu bang. Khi số phiếu toàn tiểu bang tiếp tục được kiểm, sự thay đổi dường như chỉ ở mức gần 5 điểm; Tổng Thống Biden giành được 63.5% cử tri California vào năm 2020. Phó Tổng Thống Kamala Harris hiện đạt 58.6%.
“Đó là một sự nghiêng ngả đáng kể về phía cánh hữu, và mặc dù dễ dàng đổ lỗi cho hàng triệu cử tri California vì ghét hoặc bị Trump đánh lừa, nhưng thực tế là nhiều người trẻ tuổi và nhiều gia đình da màu và Latino đã bỏ phiếu cho ông Trump nhiều hơn so với trước đây,” bà Yee viết.
Trong một thông điệp khác, bà viết rằng “người gốc Latino ở mọi độ tuổi và người trẻ – những nhóm thực sự là tương lai của California, hai nhóm mà các chính trị gia đã dựa vào trong nhiều thập niên – đã quay lưng lại với đảng Dân Chủ trong một kỳ bầu cử có kết quả lịch sử kém thế này.”
Tuy nhiên, việc điều hướng những thay đổi nhỏ trong cử tri có thể phức tạp, và điều chỉnh quá xa về phía cánh hữu có thể cũng nguy hiểm không kém.
Mặc dù ông Trump thể hiện tốt hơn ở California vào năm 2024 so với năm 2020, ông vẫn không được ưa chuộng với hầu hết cử tri ở “Tiểu Bang Vàng” này. Lịch sử cho thấy, đảng phái không nắm quyền Tòa Bạch Ốc thường có nhiều lợi thế lớn trong kỳ bầu cử tiếp theo – đó là năm 2026, khi người dân California bầu thống đốc mới. Vì vậy, tấn công ông Trump có thể là một chiến lược hiệu quả.
Bà Toni Atkins, cựu lãnh đạo Thượng Viện tiểu bang trong nhiệm kỳ Trump đầu tiên và là một trong số sáu ứng cử viên tham gia cuộc tranh cử thống đốc năm 2026, mô tả sự tập trung vào ông Trump như một điều cần thiết.
Mọi người đều đang nhảy vào “chiến dịch chống Trump,” bà nói, điều này làm xao lãng các vấn đề lớn của California như chi phí sinh hoạt tăng cao – nhưng lại rất quan trọng đối với giá trị của tiểu bang.
Bà Atkins từng dẫn đầu chiến dịch vận động cho Proposition 1 (Dự Luật 1), đưa quyền phá thai vào Hiến Pháp tiểu bang sau khi Tối Cao Pháp Viện lật ngược phán quyết Roe v. Wade năm 2022.
Bà cho biết việc ông Trump tái đắc cử thay đổi “toàn bộ bản chất của cuộc tranh cử thống đốc lần này.”
“Chúng ta cần lo lắng về những gì có ý nghĩa với California, bởi vì ông ấy [Trump] đã tấn công chúng ta đầu tiên,” bà nói.
California đã kiện chính phủ liên bang hơn 100 lần trong nhiệm kỳ Trump đầu tiên, thách thức quyền hạn của tổng thống về nhập cư, chăm sóc sức khỏe, giáo dục, kiểm soát súng, bảo vệ người tiêu dùng, điều tra dân số, Bưu Điện Hoa Kỳ, các vấn đề dân sự và các vấn đề khác.
Trong cuộc vận động tranh cử vừa rồi, ông Trump cũng chế giễu ông Newsom là “Newscum” (tạm dịch là “Newsom cặn bã”) và gọi California và các nhà lãnh đạo đảng Dân Chủ của bang này là “những kẻ cực tả điên cuồng.”
Ông Trump cũng nhắm đến một số nhà lãnh đạo nổi bật nhất của tiểu bang, bao gồm Thượng Nghị Sĩ Đắc Cử Adam Schiff và Dân Biểu Nancy Pelosi, gọi họ là “kẻ thù từ nội bộ.”
Tuy nhiên, California vẫn cần sự hỗ trợ của Tòa Bạch Ốc trong nhiều lĩnh vực, bao gồm bảo hiểm y tế cho cư dân thu nhập thấp mà cần có miễn trừ chăm sóc sức khỏe liên bang và tài trợ khẩn cấp trong các thảm họa thiên nhiên như cháy rừng.
Theo cuộc thăm dò của Viện Institute of Governmental Studies thuộc đại học UC Berkeley phối hợp với báo The Times vào cuối Tháng Mười, hơn một nửa số cử tri đã ghi danh cho biết họ không có sự ưu tiên nào đối với các ứng cử viên đã tham gia cuộc đua thống đốc. Trong số những người có sự ưu tiên, các ứng cử viên yêu thích của họ vẫn chưa tuyên bố tranh cử.
Dân Biểu Katie Porter (Dân Chủ-California-Irvine), người chưa cho biết liệu bà có tranh cử hay không, sẽ là lựa chọn đầu tiên hoặc thứ hai của 13% cử tri, theo cuộc thăm dò.
Hai thành viên đảng Cộng Hòa đang cân nhắc tranh cử là ông Chad Bianco, cảnh sát trưởng Riverside County, và Thượng Nghị Sĩ Brian Dahl của California, người đã tranh cử với ông Newsom vào năm 2022, lần lượt là lựa chọn đầu tiên hoặc thứ hai của 12% và 11% cử tri.
Bà Kounalakis và ông Antonio Villaraigosa – cựu thị trưởng Los Angeles – mỗi người nhận được sự ủng hộ 7%, và ông Xavier Becerra – bộ trưởng Y Tế Hoa Kỳ – người chưa tuyên bố tranh cử, cũng có 7%.
Ông Steve Hilton, nhà bình luận đảng Cộng Hòa cũng đang cân nhắc tranh cử, là lựa chọn đầu tiên hoặc thứ hai của 6% cử tri.
Ông Thurmond, bà Atkins và bà Yee nhận được sự ủng hộ ít hơn 5% số cử tri đã ghi danh.
Mặc dù bối cảnh chính trị cho chiến dịch năm 2026 dường như trong giai đoạn biến động, nhưng có thể rút ra bài học từ lần gần đây nhất người dân California chọn thống đốc khi ông Trump còn ở Tòa Bạch Ốc .
Năm 2018, ông Villaraigosa tiến hành chiến dịch tranh cử thiên về trung lập, tập trung vào việc tiếp cận giáo dục bình đẳng, kiềm chế tài chính và dùng thành tích mạnh mẽ của ông khi làm thị trưởng trong việc hỗ trợ thực thi pháp luật và bảo vệ môi trường.
Ông Newsom thì vận động dựa trên một chương trình tự do nền tảng và tốn kém, bao gồm các đề nghị về hệ thống chăm sóc sức khỏe do tiểu bang tài trợ, giáo dục mầm non phổ cập và tăng ngân sách cho giáo dục đại học.
Ông Villaraigosa không vượt qua được vòng bầu cử sơ bộ. Và, Thống Đốc Newsom đã giành chiến thắng hai nhiệm kỳ liên tiếp. (Trà Nhiên chuyển ngữ) [qd]
