Trà Nhiên/Người Việt
LITTLE SAIGON, California (NV) – Mùa bầu cử nào cũng xuất hiện “ứng cử viên ma.” Họ chỉ ghi tên trên phiếu bầu nhưng hoàn toàn không xuất đầu lộ diện, không vận động tranh cử hay trả lời truyền thông.
Cuộc tổng tuyển cử 2024 vào ngày 5 Tháng Mười Một đang là chủ đề “nóng sốt” của Hoa Kỳ, sức tỏa nhiệt lan rộng đến các cuộc bầu cử địa phương, đơn cử như vùng Little Saigon, Nam California, lập kỷ lục khi lần đầu tiên có đến 33 người gốc Việt ứng cử cho 21 chức vụ.
Việc nhiều ứng cử viên tranh cử đại diện tiếng nói cộng đồng, nhất là ngay thủ phủ của người Việt tị nạn là một điều đáng mừng, nhưng cũng phát sinh thêm một hiện tượng thường xuất hiện ở các cuộc bầu cử địa phương.
Đó là các “ứng cử viên ma,” xuất hiện để phá phiếu và phục vụ quyền lợi “cho ai đó” phía sau hậu trường.
Vai trò của “ứng cử viên ma” và tâm lý cử tri
Giáo Sư Fred Smoller, khoa Khoa Học Chính Trị đại học Chapman University, nhận định “ứng cử viên ma” làm xáo trộn các cuộc bầu cử.
“Các ‘ứng cử viên ma’ không có ý định tranh cử mà bị đẩy ra để sách nhiễu, gây rối cho hệ thống bầu cử,” Giáo Sư Smoller cho biết.
“Từ thời có bầu cử là đã có chiêu trò phá phiếu, dẫn đến việc xuất hiện ‘ứng cử viên ma,’” vị giáo sư cho hay.
Nói về “ứng cử viên ma,” ông Nguyễn Tấn Lạc, một người sinh hoạt cộng đồng gần 30 năm, nhận định rằng “ứng cử viên ma” do phe chính trị đối nghịch “đẩy ra để phá phiếu và gây ảnh hưởng không nhỏ đến các ứng cử viên nghiêm túc.”
Ông Lạc là cựu chủ tịch Cộng Đồng Việt Nam Nam California, và từng ra ứng cử nghị viên Garden Grove năm 2006.
“Thường thì các cuộc bầu cử của thành phố các ứng cử viên bốc thăm để phân thứ tự trên lá phiếu, nếu các ‘ứng cử viên ma’ may mắn có tên xuất hiện đầu tiên thì cơ hội được bầu cao vì một số cử tri gốc Việt thường có khuynh hướng bầu cho người đứng đầu và có tên tiếng Việt,” ông Lạc chia sẻ.
Ông Lạc còn cho biết trong đợt ông ra ứng cử Hội Đồng Thành Phố Garden Grove cùng với hai ứng cử viên gốc Việt khác thì bị chia phiếu.
“Thời điểm đó, có một ứng cử viên Việt Nam có tên trên phiếu bầu nhưng không xuất hiện hay vận động tranh cử, tới khi đếm phiếu thì vẫn được vài ngàn người bầu cho,” ông Lạc nhớ lại.
Trong cuộc bầu cử ở Garden Grove năm 2006 có tám ứng cử viên, chọn hai người. Luật Sư Dina Nguyễn đắc cử với số phiếu cao nhất là 11,574 phiếu, theo số liệu của Cơ Quan Bầu Cử Orange County (ROV).
Ông Nguyễn Kim Bình, phó chủ tịch Cộng Đồng Việt Nam Nam California, một bình luận gia theo dõi sát sao các kỳ bầu cử địa phương, nhận định xoáy mạnh vào tâm lý cử tri gốc Việt vô tình tạo điều kiện cho các “ứng cử viên ma” phá phiếu.
“Nếu ‘ứng cử viên ma’ không có kế hoạch gì, không tích cực vận động tranh cử thì tại sao người đó chia phiếu so với ứng cử viên tại nhiệm hay nổi bật hơn được? Nhưng lại có bộ phận cử tri bỏ phiếu cho các ứng cử viên này,” ông nói.
Ông Bình nêu ra hai lý do. Một là do cử tri bất mãn với dân cử tại vị. Hai là tâm lý ủng hộ cho ứng cử viên gốc Việt khiến cho cử tri bầu theo cảm tính.
Phá phiếu cũng lắm công phu
Ông Bình nhận xét rằng có nhiều loại các ứng cử viên tưởng là “ma” nhưng không phải vì có thể đây là lần đầu họ ra tranh cử, chưa nổi tiếng nên công chúng chưa biết đến.
“Đôi khi, cũng có người chỉ thích ra tranh cử từ lần này đến lần khác để có cơ hội nói lên các chính sách họ vận động. Một số khác thì ra để lấy tên tuổi, làm bước đệm cho các kỳ tranh cử sau,” ông Bình nhận xét.
Anh Karduz Nguyễn, từng là chuyên viên về chương trình cộng đồng của ROV, cho biết các kỳ bầu cử cấp cao thì sẽ khó xuất hiện các “ứng cử viên ma” vì có vòng sơ bộ, nên hai ứng cử viên vào trong là do lá phiếu quyết định của cử tri.
Anh Karduz làm việc cho ROV từ năm 2018 đến 2024, trong thời điểm diễn ra cuộc bầu cử tổng thống 2020 và cuộc bầu cử giữa kỳ 2022.
“Các ứng cử viên ra tranh cử để chia phiếu thì không có gì mới và đều hợp pháp,” anh nói.
Anh tiếp: “Để được có tên trên lá phiếu, các ứng cử viên này phải trải qua quá trình tốn kém với các thủ tục như ghi danh ứng cử, thu thập đủ chữ ký hợp lệ, và được ROV xác minh, và phải vận động tranh cử.”
“Một số người còn đầu tư điền Bản Xác Nhận Ứng Cử Viên (Candidate Statement), một bản tóm tắt lịch sử và chức vụ tranh cử để cử tri xem xét. Nhưng trình tự này tốn kém nên không phải ai cũng ghi danh,” anh cho hay.
“Các ứng cử viên này nếu xét về luật thì hoàn toàn hợp pháp, nhưng xét về mức độ đạo đức thì khác. Việc ra tranh cử để phá phiếu cho thấy sự không đoàn kết của cộng đồng,” anh Karduz chia sẻ.
Trách nhiệm với lá phiếu
Cuộc bầu cử năm nay ghi nhận có nhiều người gốc Việt ứng cử nhất ở Little Saigon.
Có ba người ứng cử chức cao hơn, một người cấp liên bang và hai người cấp tiểu bang. Còn 30 người còn lại ứng cử các chức vụ địa phương ở Orange County.
Lá phiếu của cử tri rất quan trọng vì nó quyết định dân cử nào sẽ đại diện cho tiếng nói và nguyện vọng của cộng đồng.
Để bầu đúng người đúng chức, không cảm tính, thì trách nhiệm của cử tri là phải quan tâm, tìm hiểu các ứng cử viên bằng cách theo dõi chiến dịch tranh cử và thông tin “thật” để biết thêm về chính sách và ưu tiên của ứng cử viên khi đắc cử. [đ.d.]
—–
Liên lạc tác giả: [email protected]
