Chuyện hướng nội và hướng ngoại của Hoa Kỳ

Nguyễn-Xuân Nghĩa


 


Tổng Thống Barack Obama đã tái đắc cử và đảng Dân Chủ chiếm thêm ghế trong Quốc Hội dù kinh tế chưa khởi sắc, thất nghiệp còn cao và lợi tức trung bình của người dân bị sụt trong nhiệm kỳ đầu của ông. Người ta đã luận bàn về các nguyên nhân của nghịch lý này. Do tài năng của đảng Dân Chủ hay khiếm khuyết của đảng Cộng Hòa? Vì sự chuyển dịch dân số và đổi thay văn hóa khiến thiểu số da màu và các đề tài xã hội như thuốc ngừa thai hay quyền hôn nhân đồng tính đã có ảnh hưởng hơn xưa? Câu trả lời thật ra chỉ có ích cho cuộc tranh cử tới. Riêng người viết vẫn trở lại truyền thống tự bắn vào chân rồi tự vả vào miệng của phe Cộng Hòa, được trình bày từ đầu năm nay qua bài “Bầy voi Donner và cuộc hành trình bi hài của đảng Cộng Hòa…”.


Hãy để bày voi dày xéo nhau mà ngó về tương lai.


Hoa Kỳ xoay về chốn cũ với hệ thống chính trị hai đầu. Ðảng Dân Chủ kiểm soát Hành pháp và Thượng Viện, đảng Cộng Hòa giữ đa số tại Hạ Viện và chiếm 30 ghế thống đốc của 50 tiểu bang. Tình trạng lưỡng cực ấy tiếp tục cuộc tranh luận về ngân sách và nội trị, với biệt tài của Obama và đảng Dân Chủ là dấy lên tinh thần tranh cử trong quần chúng. Và như mọi khi, đảng Cộng Hòa sẽ lại mắc bẫy nữa. Chuyện hai phe giằng co bên bờ vực ngân sách là hài kịch thời sự.


Nhưng trong bốn năm tới, Tổng Thống Barack Obama sẽ dẫn nước Mỹ về đâu?


***


Theo truyền thống, tổng thống Mỹ trong nhiệm kỳ hai đã thoát khỏi bài toán chính trị của nhiệm kỳ đầu là phải tái tranh cử. Ông có thể nghĩ đến sự nghiệp lịch sử của mình cho hậu thế.


Hiến pháp Hoa Kỳ có một ưu điểm của nền Cộng Hòa là không cho tổng thống quá nhiều quyền lực vì phải thỏa hiệp với lưỡng viện Quốc Hội, Tối Cao Pháp Viện, Ngân Hàng Trung Ương và các thống đốc tiểu bang, trước sự phán xét của thị trường. Riêng trong trường hợp hiện nay thì đó là sự phán xét của các chủ nợ, giới đầu tư toàn cầu trên thị trường trái phiếu. Họ đang làm chủ một khoản nợ cao bằng tổng sản lượng nội địa của Hoa Kỳ.


Khi rơi vào ách tắc vì phải chia quyền với các cơ chế khác trong hồ sơ nội chính như kinh tế hay xã hội, các tổng thống thường nhìn ra ngoài. Lãnh vực đối ngoại là nơi mà Hiến pháp cho họ nhiều quyền hạn hơn. Barack Obama là một ngoại lệ.


Ngay từ nhiệm kỳ đầu, ông đã muốn cải tạo xã hội. Bất chấp khó khăn kinh tế – của vụ suy trầm cuối năm 2007 và nạn vay mượn quá nhiều từ quá lâu nên đến hồi phải trả nợ trong một vụ khủng hoảng tài chánh năm 2008 và nạn tổng suy trầm 2008-2009 – ông thúc đẩy các đạo luật cải tạo xã hội, như bảo vệ môi trường xanh hay cải tổ chế độ bảo dưỡng y tế, và lồng trong kế hoạch tăng chi ngân sách tới mức kỷ lục nhiều mục chi có chủ đích xã hội. Phản ứng của cử tri trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11 năm 2010 giúp đảng Cộng Hòa chiếm lại Hạ Viện. Nhưng biến cố mà chính Obama khi đó gọi là “tan tành”, shellacking, chỉ mở ra hai năm bế tắc và dẫn tới ngày nay.


Việc đảng Dân Chủ không thua đậm mà lại thắng tại Quốc Hội và Tổng Thống Obama tái đắc cử càng khiến ông vững tâm hoàn tất cuộc cách mạng để làm thay đổi nước Mỹ, tương tự như Lincoln, Roosevelt hay Reagan. Ðây là sự cám dỗ lớn cho một người muốn có sự nghiệp lịch sử. Mà nếu Obama có nghĩ như vậy thì không sai vì đa số cử tri tín nhiệm ông hơn là ứng cử viên Cộng Hòa về hồ sơ đối ngoại: Hoa Kỳ đã triệt thoái khỏi Iraq và sẽ ra khỏi Afghanistan sau 10 năm chinh chiến đầy hao tốn. Và nhất là khéo tránh cho nước Mỹ nhiều mìn bẫy của thế giới.


Thay vì “xây dựng quốc gia” cho xứ khác, Obama sẽ xây dựng lại xã hội Hoa Kỳ.


***


Nhưng từ bên ngoài, thế giới không để Hoa Kỳ thử nghiệm việc xóa và xây theo kiểu Obama.


Cuộc cách mạng dân chủ trong khối Á Rập Hồi Giáo – “Mùa Xuân Á Rập” – có thể đã bị cưỡng đoạt và khu vực từ Bắc Phi qua Trung Ðông đến Trung Á sẽ thành một chuỗi dài khủng hoảng. Từ dải Gaza, Israel đến Syria, Egypt, Iran và cả Pakistan, nhiều sự biến chuyển sẽ bất ngờ đánh thức Obama “vào ba giờ sáng”, theo lối ví von của Ngoại Trưởng Hillary Clinton khi bà còn là nghị sĩ tranh cử với Obama trong vòng sơ bộ của đảng Dân Chủ năm 2008.


Các quốc gia đang phát triển, đồng minh hay đối tác kinh tế của Hoa Kỳ, cũng chẳng thoải mái với khuynh hướng bảo hộ mậu dịch nay đang thắng thế tại Mỹ. Giữa các khó khăn kinh tế toàn cầu, xứ nào cũng đều tận dụng đòn bẩy xuất cảng mà không thể xuất cảng hàng hóa lên Nguyệt cầu hay Hỏa tinh. Vì phải bán hàng để thoát hiểm, các nước sẽ không để Hoa Kỳ tự biên tự diễn luật chơi kinh tế và chiếm lại ưu thế về ngoại thương.


Sự cưỡng chống đó thể hiện rõ rệt nhất tại Ðông Á, nơi mà thế lực đang lên là Trung Quốc đã thành bạn hàng số một của các nước. Hoa Kỳ vừa mất ưu thế truyền thống là thị trường của thế giới lại gặp sức ép rất mạnh từ Trung Quốc. Mà sức ép này không chỉ thể hiện qua các cuộc đàm phán song phương về ngoại thương với Nhật Bản, Nam Hàn, khối ASEAN hay qua Hiệp định Ðối tác Chiến lược Xuyên Thái Bình Dương TPP, là nơi mà Hoa Kỳ gặp thế yếu hoặc không muốn xây dựng thế mạnh vì những ưu tiên khác của Obama.


Sức ép của Trung Quốc được mở ra hướng quân sự và an ninh và đẩy các nước Ðông Á vào thế phải chọn lựa.


Chính quyền Barack Obama nói đến việc “chuyển trục về Châu Á” sau khi tưởng là sẽ rút chân khỏi cuộc chiến chống khủng bố Hồi Giáo. Nhưng từ nói đến làm không chỉ là khoảng cách về thời gian mà còn là sự khác biệt giữa thế và lực. Sau khi trù tính đưa thêm Thủy Quân Lục Chiến vào Darwin của Úc, tăng phái phương tiện cho Nhật Bản tại căn cứ Okinawa và mở rộng phạm vi trách nhiệm của căn cứ Guam ngoài biển Thái Bình Dương, Hoa Kỳ xoay vào trong để cãi cọ về ngân sách quốc phòng và về nhu cầu chiến hạm.


Sự khác biệt giữa thế và lực nằm ở vài con số có tính chất giải ảo: Hoa Kỳ có sản lượng kinh tế bằng 23% của thế giới. Sức mạnh kinh tế ấy bị xoi mòn vì gánh nợ quá lớn – và còn gia tăng đột ngột trong nhiệm kỳ đầu của Obama – và lại phải cáng đáng một ngân sách quốc phòng cao bằng 45% của toàn cầu. Lực bất tòng tâm!


Muốn dồn 60% phương tiện hải quân qua Châu Á vì nhu cầu “chuyển trục”, Hoa Kỳ chỉ còn 40% cho các khu vực còn lại, kể cả Trung Ðông, Ðịa Trung Hải và địa bàn phòng thủ của Minh Ước NATO. Trong khối NATO, các nước Âu Châu đều khéo lấy sức Mỹ là chính, để giữ vai ngự sử về đối sách ngoại giao của Hoa Kỳ. Tuần qua, lá phiếu của họ trong vụ Liên Hiệp Quốc công nhận chính quyền quốc gia Palestine – ngược với yêu cầu của Mỹ – là một nhắc nhở về tình nghĩa đồng minh! Với Âu Châu đó, làm sao nói chuyện phải quấy với Trung Quốc hay Liên Bang Nga?


Mà Âu Châu thì chưa ra khỏi khủng hoảng với hậu quả sẽ dội ngược vào kinh tế Hoa Kỳ, nằm dưới vực thẳm ngân sách hay chưa…


Tổng Thống Obama chuẩn bị cải tạo nước Mỹ và không muốn lý vào thiên hạ sự theo kiểu hung hăng của George W. Bush. Nhưng ông sẽ bị bất ngờ và có khi lại lấy quyết định bất lường như nhiều người tiền nhiệm, từ Truman đến Kennedy, Johnson, hay cả W. Bush. Kịch bản lạnh mình.


Báo Người Việt hoan nghênh quý vị độc giả đóng góp và trao đổi ý kiến. Chúng tôi xin quý vị theo một số quy tắc sau đây:

Tôn trọng sự thật.
Tôn trọng các quan điểm bất đồng.
Dùng ngôn ngữ lễ độ, tương kính.
Không cổ võ độc tài phản dân chủ.
Không cổ động bạo lực và óc kỳ thị.
Không vi phạm đời tư, không mạ lỵ cá nhân cũng như tập thể.

Tòa soạn sẽ từ chối đăng tải các ý kiến không theo những quy tắc trên.

Xin quý vị dùng chữ Việt có đánh dấu đầy đủ. Những thư viết không dấu có thể bị từ chối vì dễ gây hiểu lầm cho người đọc. Tòa soạn có thể hiệu đính lời văn nhưng không thay đổi ý kiến của độc giả, và sẽ không đăng các bức thư chỉ lập lại ý kiến đã nhiều người viết. Việc đăng tải các bức thư không có nghĩa báo Người Việt đồng ý với tác giả.

Già nửa nhiệm kỳ, ông Trọng ‘chống tham nhũng’ tới đâu?

Có ít nhất một điểm chung giữa ông Nguyễn Phú Trọng và ông Tập Cận Bình: Cả hai đều chọn “chống tham nhũng” là sách lược cơ bản trong trung hạn và có thể cả dài hạn.

Câu chuyện về báo chí tự do

Gần 350 tờ báo trên toàn Hoa Kỳ đã hưởng ứng lời kêu gọi của tờ Boston Globe, về “mối nguy của cuộc tấn công của chính phủ vào báo chí.”

Tập Cận Bình không dám đánh bom nợ

Ông Tập Cận Bình nắm trong tay một số công trái Mỹ “khổng lồ,” hơn ông Putin cả chục lần. Cộng Sản Trung Quốc có thể dùng đến bom nguyên tử.

Tập Cận Bình đuối sức

Trong ba năm qua ông Tập Cận Bình bắt các ngân hàng phải giảm bớt những món nợ đã chồng chất trong hàng chục năm, đang có nguy cơ sụp đổ.

Cứ trả lại Trịnh Xuân Thanh là hết khủng hoảng ngoại giao?

Tròn một năm sau cuộc khủng hoảng ngoại giao Đức-Việt, cơn khủng hoảng thứ hai mang tên Slovakia-Việt và cả EU-Việt s4 là thời kỳ đóng băng kéo dài nhiều năm.

Sau Bùi Tín, Tô Hải, lớp sóng mới vẫn dâng lên

Bùi Tín và Tô Hải mới ra đi, nhưng có thể an lòng. Vì chắc họ đã nhìn thấy những thế hệ con cháu mình vẫn giữ vững lòng yêu nước

Câu chuyện di dân

Hôm Thứ Năm, 9 Tháng Tám vừa qua, thân phụ và thân mẫu của Đệ Nhất Phu Nhân Melania Trump đã tuyên thệ để trở thành công dân Hoa Kỳ ở New York.

Donald Trump tấn công, Tập Cận Bình thụ động

Sau khi Tổng Thống Donald Trump phát pháo tấn công thật, Chủ Tịch Tập Cận Bình đã tính nước cờ kết thân với Liên Âu, Nga và Nhật Bản...

Giáo dục hư hỏng vì Cộng Sản

Vụ gian lận thi cử tại tỉnh Hà Giang, lan qua các tỉnh Sơn La, Lạng Sơn và toàn thể miền Bắc chỉ là một phần nổi cho thấy cảnh thối nát từ gốc rễ của đảng Cộng Sản Việt Nam.

Chính trường Việt Nam nửa cuối 2018 sẽ tái hiện nửa cuối năm 2015?

Trong suốt mùa Hè đó, cái tên “tướng chữa bệnh” đã bắt chết với một Phùng Quang Thanh còn sống sờ sờ và gây ra một làn sóng hiếu kỳ, ngờ vực cùng dự cảm nguy biến về một âm mưu kinh khủng nào đó đã hình thành