WASHINGTON, DC (NV) – Chỉ trong vài giờ đồng hồ, thế giới chứng kiến hai sự kiện diễn ra theo hai hướng hoàn toàn trái ngược. Tại Na Uy, Ủy Ban Nobel vinh danh một nữ luật gia đã dành gần sáu thập niên đấu tranh để những người phạm tội ác chiến tranh phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Nhưng tại Washington, chính quyền Tổng Thống Donald Trump lại công bố một quyết định có thể làm tê liệt hoạt động của chính tòa án quốc tế mà người phụ nữ ấy từng phục vụ. Chưa hết, nhà lãnh đạo Tòa Bạch Ốc còn chia sẻ một bài đăng công kích người vừa đoạt giải Nobel, giải thưởng mà ông nhiều lần công khai mong muốn được nhận.
Chính quyền Tổng Thống Donald Trump hôm Thứ Sáu, 9 Tháng Mười, công bố lệnh trừng phạt toàn diện đối với Tòa Hình Sự Quốc Tế (ICC) đặt trụ sở tại The Hague, Netherlands, chỉ vài giờ sau khi bà Navi Pillay, cựu chánh án của tòa, được trao Nobel Hòa Bình 2026 vì những đóng góp cho công lý quốc tế, tạo ra một cuộc đối đầu ngoại giao mới giữa Washington và các đồng minh châu Âu, theo tạp chí Forbes.
Ngoại Trưởng Marco Rubio tuyên bố Mỹ sẽ ngăn cấm giao dịch với ICC, cắt nguồn lực và hạn chế khả năng hoạt động của tòa nhằm bảo vệ công dân Mỹ trước những cuộc truy tố mà Washington cho rằng vượt quá thẩm quyền, trong khi Bộ Ngân Khố cho phép thời gian chuyển tiếp sáu tháng cùng một số ngoại lệ đối với các dịch vụ thiết yếu.
Đáp lại, ICC lên án đây là cuộc tấn công vào nền pháp quyền quốc tế và kêu gọi 125 quốc gia thành viên bảo vệ tòa án, còn Phó Công Tố Viên Nazhat Shameem Khan khẳng định những lệnh trừng phạt không thể buộc ICC chấm dứt các cuộc điều tra và truy tố tội ác chiến tranh.
Căng thẳng giữa Mỹ và ICC bắt nguồn từ việc tòa án điều tra những cáo buộc liên quan đến quân nhân Mỹ tại Afghanistan, đồng thời ban hành lệnh bắt giữ Thủ Tướng Israel Benjamin Netanyahu về những cáo buộc tội ác chiến tranh và tội ác chống nhân loại tại Gaza, trong khi Washington và Israel đều bác bỏ thẩm quyền của tòa đối với những trường hợp này.
Đáng chú ý, chỉ vài giờ trước quyết định trừng phạt, Ủy Ban Nobel đã trao giải Hòa Bình cho bà Navi Pillay, người từng phục vụ tại ICC từ năm 2003 đến 2008, và cảnh báo các thẩm phán cùng những định chế tư pháp quốc tế đang chịu áp lực chính trị ngày càng lớn.
Cũng trong ngày Thứ Sáu, theo Forbes, Trump chia sẻ lại trên Truth Social một bài đăng tố cáo Ủy Ban Nobel tự làm mất uy tín vì không trao giải cho ông, đồng thời gọi bà Pillay là người thù ghét Mỹ và Israel, liên quan đến cuộc điều tra do bà đứng đầu kết luận Israel phạm tội diệt chủng tại Gaza, điều mà chính phủ Israel bác bỏ.
Từ góc độ luật pháp quốc tế, cuộc đối đầu này đặt ra một vấn đề nghiêm trọng: Mỹ có quyền phản đối thẩm quyền của ICC đối với công dân mình, nhưng việc sử dụng sức mạnh kinh tế để cắt nguồn tài chính, công nghệ và dịch vụ của một tòa án quốc tế có thể ảnh hưởng đến cả những cuộc điều tra tội ác chiến tranh không liên quan đến Mỹ hoặc Israel.
ICC có 125 quốc gia thành viên, trong đó có nhiều đồng minh thân cận của Washington, và được thành lập để xét xử những tội ác nghiêm trọng nhất, bao gồm diệt chủng, tội ác chống nhân loại và tội ác chiến tranh.
Nếu hoạt động của tòa bị gián đoạn vì thiếu ngân hàng, hệ thống dữ liệu, bảo hiểm hoặc ngân sách, quá trình thu thập chứng cứ và truy tố có thể gặp khó khăn.
Những người bị ảnh hưởng không chỉ là các thẩm phán hay công tố viên, mà còn có thể là các nạn nhân đang chờ tòa xem xét những cáo buộc tại nhiều vùng xung đột.
Sự tương phản giữa hai sự kiện trong cùng một ngày cho thấy cuộc tranh luận căn bản về trật tự thế giới hiện nay đó là liệu những người nắm quyền lực chính trị và quân sự có thể bị một cơ quan tư pháp độc lập điều tra, hay quyền lực quốc gia sẽ quyết định giới hạn thực tế của công lý quốc tế? (MPL)
