NEW YORK, New York (NV) – Sau gần 60 năm im hơi lặng tiếng, lần đầu tiên có một vị tổng thống Syria phát biểu trước Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc hôm Thứ Tư, 24 Tháng Chín. Tại quê nhà, hàng trăm người cầm quốc kỳ Syria tập trung trước các màn hình lớn tại các thành phố và thị trấn Syria để theo dõi phần phát biểu, theo AP hôm 25 Tháng Chín.
Tổng Thống Ahmad al-Sharaa cho biết Syria đang quay lại với cộng đồng quốc tế sau sáu thập niên dưới ách độc tài làm 1 triệu người chết và hàng trăm ngàn người bị tra tấn. “Syria đang giành lại vị thế trên cương vị là một trong các quốc gia trên thế giới,” ông al-Sharaa phát biểu tại phiên họp thường niên do Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc tổ chức quy tụ các nhà lãnh đạo thế giới.
Ông al-Sharaa là nguyên thủ quốc gia Syria đầu tiên phát biểu tại Liên Hiệp Quốc kể từ thời kỳ Noureddine Attasi năm 1967, sau cuộc chiến giữa Ả Rập và Israel, khi đó Damascus mất quyền kiểm soát Cao Nguyên Golan bị Israel sáp nhập năm 1981.
Từ lúc gia tộc Assad cai trị Syria năm 1970 trong một chiến dịch đảo chánh không đổ máu lật đổ Attasi, bang giao giữa Syria và Hoa Kỳ gần như luôn luôn lạnh nhạt vì Damascus là đồng minh của Liên Xô. Trong những thập niên qua, các ngoại trưởng Syria đứng ra đại diện cho quốc gia tại Đại Hội Đồng Liên Hiệp Quốc.
Chế độ độc tài, áp bức kéo dài 54 năm do gia tộc Assad cai trị tại Syria bất chợt sụp đổ vào Tháng Mười Hai khi ông Bashar Assad, tổng thống lúc bấy giờ, bị quân nổi dậy do al-Sharaa dẫn đầu lật đổ trong một cuộc tiến công chớp nhoáng. Sau khi lật đổ ách cai trị của ông Assad, Syria bước vào một bước ngoặt lớn trong cuộc nội chiến kéo dài 14 năm.
Trong phần phát biểu, ông al-Sharaa lên án Israel, cho rằng quốc gia này không ngừng đe dọa Syria từ lúc ông Assad sụp đổ, đồng thời nói thêm rằng các chính sách của Israel “mâu thuẫn những gì cộng đồng quốc tế đã ủng hộ Syria và nhân dân Syria” khi gây ra những hiểm họa cho khu vực và có thể dẫn tới xung đột không có lối thoát.
Các kế hoạch đàm phán đang được tiến hành nhằm tiến tới một thỏa thuận an ninh mà ông al-Sharaa mong có thể làm Israel ngừng tay và quay lại thỏa thuận rút quân năm 1974. Tuần trước, ông al-Sharaa nói rằng đôi bên có thể đạt được thỏa thuận an ninh trong vài ngày, nhưng trong phần phát biểu hôm Chủ Nhật, ông Benjamin Netanyahu, thủ tướng Israel, dường như không đoái hoài tới tiến trình giải quyết xung đột.
Sau đó vào Thứ Tư, văn phòng thủ tướng cho biết trong một tuyên bố rằng Israel đang tiến hành đàm phán với Syria, đồng thời cho biết kết quả thương thảo “gồm có bảo đảm lợi ích của Israel, kể cả giải giáp quân sự khu vực Tây Nam Syria và bảo đảm an toàn và an ninh cho dân Druze ở Syria, cùng những vấn đề khác.”
Từ lúc lên nắm quyền, ông al-Sharaa luôn luôn nói về việc chung sống hòa bình và tìm cách trấn an các cộng đồng thiểu số tại Syria. Nhưng hồi đầu năm nay, Syria vẫn còn đứng trước hiểm họa sau các vụ bạo lực giáo phái làm hàng trăm người chết. Các tay súng hợp tác với chính quyền mới cũng bị tố cáo cho các tội ác chống lại thường dân thuộc các nhóm tôn giáo thiểu số Druze và Alawite ở tỉnh Sweida, miền Nam Syria và vùng duyên hải.
Trong phần phát biểu, ông al-Sharaa còn cho biết nhà nước Syria đã thành lập các phái bộ điều tra sự thật và cho phép Liên Hiệp Quốc điều tra các vụ sát nhân xảy ra trong năm nay, đồng thời nói thêm: “Tôi cam kết, hễ bàn tay ai nhuốm máu nhân dân Syria, kẻ đó sẽ bị công lý vạch mặt.”
Chính quyền mới tại Syria đã dập tắt hoạt động buôn bán ma túy từng được ông Assad lợi dụng hòng vỗ béo cho chính phủ độc tài vì lúc bấy giờ lệnh trừng phạt khắc nghiệt từ Tây phương và chiến tranh làm nền kinh tế Syria khánh kiệt, ông al-Sharaa cho biết.
Sau khi chính quyền Assad sụp đổ, các hang ổ sản xuất Captagon ở quy mô công nghiệp, một chất kích thích giống amphetamine, còn được gọi là fenethylline, bị bại lộ. Các hang ổ này đã tiếp tay cho hoạt động buôn bán chất ma túy gây nghiện nặng trên toàn cầu lên tới $10 tỷ mỗi năm, các chuyên gia cho biết.
Trong những tháng qua, chính quyền Syria tiến hành dẹp bỏ các nhà máy Captagon ở nhiều khu vực khác nhau tại Syria, một phần trong chiến dịch chấm dứt hoạt động buôn bán bất hợp pháp.
Ông al-Sharaa cũng hối thúc các quốc gia Tây phương thu hồi các lệnh trừng phạt từng áp đặt lên Assad: “Xin hãy thu hồi toàn bộ lệnh trừng phạt để nhân dân Syria được tự do làm ăn.”
Tổng Thống Donald Trump từng gặp gỡ Tổng Thống al-Sharaa tại Saudi Arabia vào Tháng Năm và tuyên bố thu hồi các lệnh trừng phạt từng áp đặt lên Syria suốt nhiều thập niên dưới thời ông Assad. Sau đó Hoa Kỳ liền thu hồi hoặc miễn trừ hàng loạt lệnh trừng phạt.
Người dân Syria cùng nhau quây quần và reo hò tại Công Trường Umayyad thuộc trung tâm Damascus để cổ võ cho phần phát biểu của ông al-Sharaa. Tại công trường Dag Hammarskjöld Plaza ở New York, cộng đồng Syria lưu vong xô xát trong các cuộc biểu tình đối đầu, một bên ủng hộ chính quyền mới ở Damascus còn bên kia thì phản đối. (TTHN) [qd]
