Bài và ảnh: Trịnh Hảo Tâm
San Francisco còn được người Việt mình gọi là Cựu Kim Sơn, một vùng thanh lịch có chiếc cầu treo Golden Gate soi mình trên biển Thái Bình Dương bao la xanh ngát và những ngôi nhà xinh đẹp đắt tiền nằm trên những con phố dốc cao. Ðược thiên nhiên ưu đãi vì nằm trên một bán đảo có ba bề được biển bao quanh, khí hậu mát mẻ quanh năm và nền văn hóa pha trộn nhiều sắc dân rất đặc biệt. Du khách đến nước Mỹ phải một lần đặt chân đến San Francisco để khỏi nuối tiếc vì không đi thăm một thành phố thanh lịch, cảnh trí tươi đẹp mang đến nhiều kỷ niệm khó quên.
Trung tâm San Francisco chụp từ trên cầu qua vịnh Oakland.
San Francisco nằm về hướng Bắc cách San Jose 50 miles, đường đi phải mất một tiếng đồng hồ qua nhiều địa danh nổi tiếng. Xe qua thành phố Palo Alto đất khai sinh ra Silicon Valley thung lũng điện tử với trường Ðại Học Stanford đào tạo nhiều nhân tài cho nước Mỹ. Con đường chạy sát vịnh San Francisco mặt nước êm đềm không gợn sóng rồi xe qua phi trường và đi vào thành phố nhà cửa xây cất trên những ngọn đồi cái cao cái thấp san sát bên nhau nhưng không cùng một kiểu và sơn nhiều màu tươi vui bắt mắt. Thành phố không rộng lớn lắm, diện tích 129 dặm vuông (334 cây số vuông) nhưng chỉ có 46 dặm vuông là đất liền, phần còn lại là eo biển và đầm lầy nước mặn. Dân số nội thành khoảng 837 ngàn người (2013) là thành phố đông dân thứ 4 của California sau Los Angeles, San Diego và San Jose. Hàng ngày dân cư của các thành phố lân cận di chuyển về San Francisco qua cầu Golden Gate và Bay Bridges để làm việc trong thành phố và dân số nội thành trong những ngày đó lên đến 1 triệu rưỡi người.
Ðôi dòng lịch sử
Từ ngàn năm trước vùng Vịnh đã có người da đỏ trú ngụ, những thương thuyền Âu Châu qua viễn vọng kính đã nhìn thấy vùng đất này từ năm 1769 nhưng mãi đến năm 1775 họ mới đặt chân lên. Một chỉ huy trưởng đoàn quân Tây Ban Nha đi tìm thuộc địa đã ghi lại trong nhật ký khi đặt chân lên vùng San Francisco như sau: “Ở đây không chỉ có một hải cảng mà một vùng đầy nghẹt những hải cảng.” Năm sau, 1776, Ðại Úy Juan Bautista de Anza dẫn một đoàn quân 200 người Tây Ban Nha đến cất doanh trại và một trụ sở truyền giáo. Doanh trại và cơ sở truyền giáo Mission Dolores rộng 1,400 mẫu (567 héc ta) vẫn còn dùng được cho đến ngày nay là di tích đánh dấu sự hiện diện đầu tiên của người Âu. Bảy mươi năm sau đó, ngày 9 tháng 7, 1846, lá cờ Mỹ đầu tiên được treo trên nhà quan thuế sau khi Mễ Tây Cơ nhượng lại lãnh thổ California cho Hoa Kỳ theo hiệp ước kết thúc chiến tranh.
Cao ốc ngân hàng cạnh khu Phố Tàu.
Hai năm sau phong trào đi tìm vàng ở California bộc phát khi có người vô tình khám phá ra vàng trên bãi sông American River. Hàng vạn người từ miền Ðông đổ xô về San Francisco khiến cho thị trấn nhỏ bé mới vừa thành lập bị nạn nhân mãn. Tình trạng hỗn loạn, mất an ninh do làn sóng cao bồi băng đảng hoành hành nhất là vùng bến tàu ở bờ biển ngày càng trầm trọng cho đến vụ bạo đông, hôi của, giết người xảy ra năm 1851. Lúc đó dân chúng mới họp nhau thành lập một lực lượng dân quân, treo cổ vài tên cướp của giết người và đẩy một số đông bất hảo di chuyển đến vùng khác thì an ninh mới được vãn hồi.
Từ năm 1849, mỗi tuần hai chuyến tàu chạy bằng hơi nước chạy từ bờ biển miền Ðông sang miền Tây Hoa Kỳ và ngược lại. Ðường bộ bằng xe ngựa được chạy trên con đường California Trail ở phía Bắc, còn miền Nam có Santa Fe Trail. Chuyên chở thư tín có hãng Pony Express hoạt động từ tháng 4 năm 1860 nối liền St. Josepth, Missouri tới Sacramento. Tháng 10 năm 1861, đường dây điện tín cuối cùng đã được thiết lập nối nhịp cầu thông tin liên lạc giữa hai bờ biển Ðại Tây Dương và Thái Bình Dương. Ngân sách dùng làm đường xe lửa nối liền hai bờ biển được thông qua năm 1862, và tháng 5 năm 1869 đường sắt của hai miền đã nối nhau tại Utah. Trên đây là vài nét lịch sử ghi lại tiến trình giao thông giữa miền Ðông và miền Tây Hoa Kỳ mà trong đó thành phố San Francisco đã thụ hưởng một phần không nhỏ để thành phố ngày càng phát triển.
Năm giờ 12 phút sáng ngày 18 tháng 4, 1906, một trận động đất kinh hoàng xảy ra tại San Francisco mà sau này khi thành lập thước đo Richter người ta ước lượng khoảng 8.3 độ. Vì bể ống dẫn hơi đốt nên hỏa hoạn xảy ra ngay sau động đất, trận hỏa thiêu lan rộng không kiểm soát được và trong ba ngày đã thiêu hủy nhà cửa trong diện tích rộng lớn là 4 dặm vuông bao gồm 514 blocks phố, 450 người mất tích bị chôn vùi trong tro tàn và đổ nát. Khu vực thương mại và kỹ nghệ ở trung tâm thành phố bị san thành bình địa và một số cao ốc, biệt thự ở các khu lân cận hư hại nặng nề không thể tu sửa được. Sau trận động đất này các quy luật xây cất được ràng buộc chặt chẽ hơn và sở cứu hỏa được tái phối trí nhằm hoạt động hữu hiệu hơn. 83 năm sau vào năm 1989 một trận động đất khác xảy ra trong giờ lưu thông cao điểm buổi chiều đi làm về. Cơn địa chấn này đo được 7.1 độ cắt đứt điện lực và nước dùng, phá sập một đoạn trên cầu Bay Bridges, hàng chục ngàn người đang lái xe bị kẹt trên cầu và xa lộ, hàng trăm người đang ngồi trên xe bị phần đường phía trên của xa lộ sập đè. Nhờ cải tiến quy luật xây cất nên tất cả các nhà chọc trời đều đứng vững không hề hấn gì chỉ vài tòa nhà cũ từ 2 đến 4 tầng bị nứt và hư hại. Cả hai trận động đất lớn này đều xuất phát dọc theo lằn nứt có tên là San Andreas.
Trên đường đến cầu Golden Gate.
Xe cáp điện
San Francisco là một thành phố núi đồi, đường sá dốc cao, dốc thấp trông rất ngoạn mục nhưng lái xe cũng khá nguy hiểm. Lưu thông công cộng thành phố có một loại xe đặc biệt là xe điện dây cáp (Cable Car) có móc sắt khiến xe an toàn không bị tuột dốc. Những toa xe điện này được sơn màu xanh đỏ, mạ kền bóng láng, tài xế mặc đồng phục đội mũ trông lịch sự và đẹp mắt, là một hình ảnh đặc biệt gây ấn tượng đẹp cho du khách sau một lần viếng qua thành phố. Xe dừng lại hầu như mỗi góc đường, muốn đi du khách chỉ bước lên và trả tiền cho tài xế, giá vé chỉ vài đồng nhưng tài xế sẽ không thối tiền lại vì tiền sẽ bỏ thẳng vào hộp. Hộp tiền này giống như những hộp tiền của các bà vợ chỉ “one way” có vào mà không ra! Muốn đổi tiền lẻ nhiều khi phải đưa tờ giấy bạc lên cao phe phẩy, thế nào cũng có một vài người tốt bụng đổi cho.
Xe cáp được sáng chế bởi Andrew Hallidie sau khi ông ta chứng kiến cảnh xe ngựa lật và tuột dốc kéo theo những con ngựa đáng thương phía sau. Xe được đưa ra sử dụng ngày 2 tháng 8, 1873, trên đường Clay Sreet lên Nob Hill rất thành công nên từ đó nhiều công ty bỏ tiền vào đầu tư. Trong thập niên 1890 có tất cả 8 hãng vận chuyển điều hành 600 xe điện chạy trên 21 tuyến đường dài tổng cộng 52.8 miles và là phương tiện chuyên chở hành khách chính yếu cho đến trận động đất năm 1906. Trận động đất và hỏa hoạn này đã thiêu rụi toàn bộ các toa xe và làm hư các đường rầy. Sau đó thành phố đã tái thiết lại nhưng chỉ những lộ trình chính yếu cho khách du lịch còn số đông hành khách là công nhân viên chức đi làm ngày nay đã có xe riêng hay đi xe buýt. Toàn bộ hệ thống xe điện cáp này đã ngưng hoạt động trong hai năm 1982 đến 1984 để tu bổ lại cho an toàn và thẩm mỹ hơn.
Sách du lịch Trịnh Hảo Tâm đã xuất bản 8 quyển ký sự du lịch:
1. Trên Những Nẻo Ðường Việt Nam
2. Miền Tây Hoa Kỳ
3. Ký Sự Du Lịch Trung Quốc
4. Mùa Thu Ðông Âu
5. Tây Âu Cổ Kính
6. Miền Ðông Nước Mỹ Và Canada
7. Hành Hương Thánh Ðịa Do Thái
8. Nhật Bản, Hồng Kông-Macau, Thái Lan.
Tất cả đều dầy trên 300 trang trình bày đẹp, mỗi quyển đồng giá 15 USD (bao cước phí trong nước Mỹ) xin liên lạc: Trịnh Hảo Tâm 3683 Hawks Dr. Brea, CA 92823. Ðiện thoại (714) 528-1413. Email: [email protected]
