Thiện Lê/Người Việt
ANAHEIM, California (NV) – Hội nghị giáo dục song ngữ thu hút các nhà giáo ở nhiều nơi đến Anaheim hôm Thứ Bảy, 2 Tháng Năm, qua chương trình nói về giáo trình giáo dục Việt Ngữ của nhiều học khu.
Hội nghị được Sở Giáo Dục Orange County (OCDE) tổ chức tại khách sạn Marriott ở Anaheim, có sự tham dự của nhiều nhà giáo và chuyên gia giáo dục ở khắp nơi đến, nhất là nhiều học khu của California.
Hai chủ đề chính của hội nghị là Giáo Dục Song Ngữ Việt Ngữ (VDLI) và Giáo Trình Trải Nghiệm Người Mỹ Gốc Việt (VAEMC), cho các nhà giáo, các nhà điều hành, và các lãnh đạo cộng đồng hiểu biết thêm về những cách giúp học sinh có thêm kiến thức về di sản của người Việt Nam bằng cách củng cố khả năng sử dụng hai ngôn ngữ và khả năng đọc viết song ngữ.
Từ năm 2022 đến 2024, OCDE hợp tác với nhiều nhà giáo, học giả và nhiều người trong cộng đồng để tạo ra VAEMC. Giáo trình đó có nhiều kế hoạch, tài liệu trực tiếp phát hành, nhiều nguồn lực, chiến thuật dạy, và nhiều hoạt động phát triển ngành nghề. VAEMC còn có kế hoạch hỗ trợ các nhà giáo soạn giáo trình cho các lớp song ngữ. VAEMC hỗ trợ các giáo viên trong việc dạy lịch sử, văn hóa, truyền thống, và những kinh nghiệm tị nạn của người Mỹ gốc Việt, trong khi giúp học sinh hiểu biết các vấn đề đó trong hai ngôn ngữ là Anh Ngữ và Việt Ngữ, giúp các em gia tăng khả năng ngôn ngữ và hiểu biết về văn hóa.
Tiến Sĩ Annie Dương và phong trào giáo dục song ngữ
Hội nghị khai mạc với phát biểu của Tiến Sĩ Annie Dương (Dương Bích Loan), ủy viên Hiệp Hội Giáo Dục Song Ngữ California Khu Vực 1 và điều phối viên về ngôn ngữ của Sở Giáo Dục San Joaquin County. Bà đến Hoa Kỳ lúc 22 tuổi sau khi học tiếng Anh tại trại tị nạn ở Indonesia chỉ có ba tháng.
Với kinh nghiệm hơn 30 năm trong giáo dục song ngữ, bà mở đầu bằng cách dạy những người dự hội nghị những lời chào bằng tiếng Việt, giải thích chào hỏi trong tiếng Việt khác với tiếng Anh là không tập trung vào thời điểm mà tập trung vào người được chào như “chào quý vị.”
Sau đó, bà nói người Việt tị nạn đã trải qua một hành trình lâu dài, từ những người không có tổ quốc, sau đó gầy dựng được nhiều khu Little Saigon khắp Hoa Kỳ. Từ việc chỉ dạy tiếng Việt trong những nơi sinh hoạt cộng đồng như nhà thờ hay các lớp sau giờ học, bây giờ Việt Ngữ đã thành một phần chính trong hệ thống giáo dục K-12. Vì vậy, bà Annie kêu gọi có thêm những chương trình giáo dục song ngữ với mục đích duy trì văn hóa.
Hoa Kỳ có hơn 2 triệu người gốc Việt, đông nhất là ở hai tiểu bang California và Texas. California có khoảng 55,000 học sinh gốc Việt, trong đó có 16,500 học sinh trong chương trình song ngữ.
Theo tiến sĩ, Hoa Kỳ từng là “nồi lẩu” mà ai cũng phải đồng hóa, nhưng bà cho rằng quốc gia này phải được gọi là “đĩa xà lách” hay “bó hoa” vì vẫn nhận dạng được rõ ràng văn hóa của từng cộng đồng, tạo ra nét đẹp đặc trưng của một quốc gia hợp chúng quốc.
Về học song ngữ, bà cho biết cách học đó có những lợi ích cho suy nghĩ như giúp học sinh nhìn được nhiều khía cạnh nên biết cảm thông hơn, quyết định tốt hơn, tăng cường khả năng ứng biến và hiểu biết văn hóa, và trí nhớ tốt hơn.
Các chương trình song ngữ hiện nay được thực hiện theo hai mô hình gồm có 90/10 hoặc 50/50, có nghĩa là tỉ lệ giữa ngôn ngữ muốn học với tiếng Anh. Tiến Sĩ Annie Dương ủng hộ mô hình 50/50 có hai giáo viên cho cả hai ngôn ngữ để một giáo viên không bị “pha trộn ngôn ngữ,” và học sinh thường chỉ nói tiếng Anh nếu chỉ có một giáo viên.
Sau phần khai mạc, hội nghị được chia thành nhiều phần thuyết trình trong nhiều phòng khác nhau. Có hai chương trình của các nhà giáo tại Little Saigon gồm có chương trình song ngữ tiếng Việt của trung học đệ nhất cấp Warner Middle School và chương trình song ngữ từ mẫu giáo đến Lớp Tám (K-8) của Học Khu Garden Grove.
Giáo dục song ngữ của Warner Middle School
Chương trình này có hai diễn giả là hai giáo viên của trường Warner Middle School là anh Joseph Nguyễn, giáo viên VDLI Lớp Tám, và cô Diana Đoàn, giáo viên VDLI Lớp Bảy và là người dạy những khóa song ngữ đầu tiên cho Học Khu Westminster và Học Khu Garden Grove.
Họ cho biết Học Khu Westminster có một trường Mẫu Giáo, 13 tiểu học, và ba trung học đệ nhất cấp, trong đó có Warner Middle School, trường trung học đệ nhất cấp có chương trình VDLI đầu tiên của học khu.
Họ cho biết quá trình học song ngữ tiếng Việt của Học Khu Westminster bắt đầu từ tiểu học DeMille Elementary (K-5) sau đó tiếp tục ở Warner Middle School (Lớp Sáu đến Lớp Tám) và sau đó đến trung học Westminster High School (Lớp Chín đến Lớp 12). Mô hình học 50/50 có hai khóa học chính được dạy bằng tiếng Việt là học Việt Ngữ và học các môn xã hội như lịch sử.
Hai giáo viên còn nói về những cách thực hiện chương trình VDLI ở Warner Middle School để đáp ứng được nhu cầu của học sinh. Đầu tiên là chia học sinh vào những khóa học khác nhau dựa theo khả năng tiếng Việt. Ba nhóm gồm có học sinh thông thạo Việt Ngữ, là những người mới nhập cư từ Việt Nam. Học sinh di sản là những người sinh ra và lớn lên ở Hoa Kỳ biết nói hay nghe tiếng Việt nhưng không giỏi đọc và viết. Học sinh mới là những người sống trong những gia đình chỉ nói tiếng Anh (người Mỹ gốc Việt hay không phải là người gốc Việt).
Một cách thực hiện khác là cho học sinh có thể gia nhập chương trình VDLI thoải mái sau khi lấy những lớp tiếng Việt là môn học tự chọn như Viet 1A hay Viet 1B của trường.
Các giáo viên và học khu còn tìm cách muốn thay đổi suy nghĩ “môn học tự chọn” vì học sinh có thể bỏ để chọn môn khác bằng cách phân loại các chương trình Việt Ngữ là “chương trình đặc biệt” đòi hỏi học sinh phải tham gia đàng hoàng.
Cuối cùng là tuyển thêm một giáo viên cho mỗi cấp lớp từ Lớp Sáu đến Lớp Tám có giáo viên riêng để giúp các nhà giáo tránh mệt mỏi. Mỗi giáo viên có thể tập trung vào từng cấp lớp và có thể chia thời gian giảng dạy tiếng Việt với việc dạy các lớp lịch sử bằng tiếng Anh hiệu quả hơn.
Trường Warner Middle School còn có nhiều chương trình hỗ trợ học sinh của VDLI như câu lạc bộ học tiếng Việt sau giờ học, tham gia nhiều sinh hoạt cộng đồng, và có nhiều dự án như viết sách hay cho các em phát biểu trước cộng đồng bằng tiếng Việt.
Giáo dục song ngữ của Học Khu Garden Grove
Đây là thuyết trình của hai diễn giả là Tiến Sĩ Betty Tạ, giáo viên song ngữ K-12 của Học Khu Garden Grove, và giáo viên Vũ Vân Anh, phụ trách song ngữ tại tiểu học Murdy Elementary School, nói về nhiều điểm quan trọng của chương trình VDLI của học khu.
Đầu tiên là tầm nhìn và sự nhạy cảm văn hóa trong giảng dạy. Họ cho biết trọng tâm là sử dụng ngôn ngữ và tiêu chuẩn giảng dạy trước năm 1975 vì cộng đồng nhạy cảm với những từ ngữ được sử dụng ở Việt Nam sau năm này. Không chỉ có từ ngữ, Học Khu Garden Grove còn chú trọng đến các vấn đề chính trị như sử dụng đúng lá cờ di sản của cộng đồng Việt Nam là cờ vàng ba sọc đỏ.
Mục tiêu của học khu không chỉ là muốn giúp học sinh thành thạo song ngữ, mà muốn các em “song văn hóa,” hiểu rõ văn hóa của bản thân và vẫn tham gia các hoạt động của người Việt Nam như Tết Nguyên Đán hay Trung Thu.
Học khu còn coi ngôn ngữ mà các em nói ở nhà và văn hóa của gia đình là thế mạnh cần phát huy chứ không phải rào cản cần phải vượt qua.
Về cấu trúc, hai giáo viên cho biết Học Khu Garden Grove sử dụng mô hình 50/50, chia một ngày đi học thành một nửa với giáo viên tiếng Anh và nửa còn lại với giáo viên tiếng Việt. Các món khoa học và xã hội sẽ thay đổi ngôn ngữ sau ba tháng để tránh trùng lập và giúp học sinh có vốn từ tốt trong cả hai ngôn ngữ.
Họ còn chia sẻ một số khó khăn, đầu tiên là cách tạo giáo trình. Học Khu Garden Grove phải tự tạo giáo trình vì không thể sử dụng tài liệu của Việt Nam hiện nay. Mọi tài liệu đều được kiểm tra rất kỹ qua nhóm dịch thuật, các điều phối viên và nhiều học giả trong cộng đồng.
Theo cả hai giáo viên, tiếng Việt được coi là ngôn ngữ ”thể loại 4” vì phải mất hơn 1,100 giờ dạy để giúp một người chỉ nói tiếng Anh trở nên thông thạo phần nào, không như tiếng Pháp hay tiếng Tây Ban Nha.
Một khó khăn khác, có thể nói là lớn nhất, là tuyển và giữ giáo viên. Các nhà giáo phải có chứng chỉ giáo viên và phải có thêm chứng chỉ dạy song ngữ. Họ còn phải làm một bài thi viết rất gắt gao của học khu.
Để giúp đỡ những giáo viên trẻ, Học Khu Garden Grove có chương trình huấn luyên riêng như có các lớp dạy tiếng Việt học đường để hướng dẫn các giáo viên đó về từ ngữ và lịch sử trước năm 1975. Các giáo viên song ngữ còn có những nhà giáo đặc biệt và các huấn luyện viên giúp đỡ trong việc soạn giáo trình.
Học Khu Garden Grove thành công trong chương trình VDLI vì có cấu trúc rõ ràng, hiểu được sự nhạy cảm văn hóa của cộng đồng và có tiêu chuẩn cao.
Hội nghị đầy bổ ích
Đó chỉ là hai phần thuyết trình của các học khu địa phương ở Little Saigon, Orange County. Hội nghị giáo dục song ngữ tiếng Việt còn có nhiều chương trình về giảng dạy song ngữ của các nhà giáo gốc Việt từ nhiều nơi, trong đó có vùng Silicon Valley ở Bắc California và Portland, Oregon.
Không chỉ vậy, hội nghị còn có những chương trình nói về văn hóa Việt Nam như hội họa và âm nhạc, có phòng trưng bày các tác phẩm của học sinh, và có thêm nhiều gian hàng với sách vở và tài liệu cho cộng đồng tham khảo.
Hội nghị giáo dục song ngữ tiếng Việt ở Anaheim có thể nói thành công vì giúp nhiều nhà giáo giao lưu giữ và truyền kinh nghiệm với nhau, và còn giúp nhiều phụ huynh và học sinh hiểu rõ thêm về các chương trình học Việt Ngữ. [đ.d.]
—
Liên lạc tác giả: [email protected]
