Nguyễn Văn Khanh
Mãi cho đến gần 3 giờ chiều hôm qua, Tòa Bạch Ốc mới xác nhận tin Tổng Thống Barack Obama có mặt tại thủ đô Kabul của Afghanistan. Chuyến đi của tổng thống được giữ kín cho đến giờ phút chót, và được ông thực hiện vào đúng ngày kỷ niệm một năm lực lượng tinh nhuệ SEAL giết chết trùm khủng bố Osama bin Laden.
Tổng Thống Barack Obama (trái) và Tổng Thống Hamid Karzai bắt tay sau khi ký thỏa thuận chiến lược tại Dinh Tổng Thống ở Kabul, Afghanistan, hôm Thứ Ba. (Hình: AP Photo/Charles Dharapak)
Chuyến đi nhắm vào nhiều mục đích khác nhau. Trước hết, ông Obama cùng với Tổng Thống Hamid Karzai sẽ ký bản hiệp ước quân sự, trong đó có điều khoản cho phép binh sĩ Hoa Kỳ hiện diện trên lãnh thổ Afghanistan cho tới năm 2014, kế đến là hai nhà lãnh đạo sẽ dùng một phần lớn thì giờ của cuộc gặp gỡ riêng để bàn thảo về chiến lược đang được thực hiện và những điều cần thiết phải sửa đổi để bảo đảm quân đội và lực lượng cảnh sát Afghanistan có thể đảm nhận trách nhiệm bảo vệ an ninh lãnh thổ sau ngày Hoa Kỳ và NATO rút quân.
Mặc dù tình hình an ninh ở Kabul ngày một tốt hơn trước, chuyến đi của tổng thống Hoa Kỳ vẫn được giữ kín cho đến khi không thể giữ kín được nữa. Ông Obama rời Washington, DC, vào lúc nửa đêm (giờ miền Ðông), đến buổi trưa các giới chức đặc trách báo chí vẫn nhất định bác bỏ tin nói ông đang có mặt tại Kabul – cho dù tin này được một số cơ quan truyền thông Afghanistan phổ biến dưới nhiều dạng khác nhau, kể cả việc các nhà báo địa phương dùng mạng xã hội Twitter để báo tin cho mọi người biết. Không chỉ bác bỏ lời đồn đãi, phụ tá của ông, phát ngôn viên Jay Carney còn lên tiếng nhắc nhở báo chí Kabul “thận trọng hơn, đừng loan tin thất thiệt.”
Nhưng điểm chính vẫn là bản hiệp ước chiến lược kéo dài 10 năm mà hai nhà lãnh đạo đặt bút ký. Theo một số viên chức hành pháp, bản hiệp ước hai ông ký kết “chỉ là cái sườn” hay “mang tính biểu tượng” vì vẫn còn một số điều khoản quan trọng hai bên phải thảo luận tiếp trong những ngày tới. Ðiều đầu tiên là Kabul không cho máy bay không người lái của Mỹ cất cánh từ Afghanistan để thực hiện những phi vụ oanh tạc bất cứ đâu, kể cả những vụ oanh kích diệt trừ khủng bố và quân Taliban, thứ nhì là binh sĩ Mỹ nếu phạm pháp sẽ không bị xét xử dựa theo luật pháp địa phương, điểm thứ ba là số lượng binh sĩ Mỹ đồn trú ở nước bạn và điều thứ tư là số tiền Washington hứa sẽ yểm trợ cho Kabul trong 10 năm thi hành hiệp ước.
Giới thạo tin tại thủ đô Hoa Kỳ cho hay trong số những điểm các chuyên viên ngoại giao và quân sự hai nước sẽ thảo luận tiếp trong những ngày tới, có hai điểm đến bây giờ vẫn chưa bàn cãi xong. Thứ nhất là phía Kabul chỉ muốn tối đa 20,000 binh sĩ Mỹ đảm trách vai trò cố vấn và huấn luyện viên quân sự, trong lúc phía Hoa Kỳ muốn con số này ở mức 30,000 người trong giai đoạn đầu tiên khi bản hiệp ước bắt đầu có hiệu lực. Thứ nhì là chuyện ông Karzai muốn Hoa Kỳ bảo đảm mỗi năm sẽ viện trợ cho Kabul ít nhất $2 tỉ trong khi Washington muốn chia sẻ trách nhiệm này với những nước khác.
Trong hai điều nêu trên, chuyện viện trợ là điều rõ ràng nhất. Tháng trước, trong cuộc phỏng vấn dành cho nhật báo The New York Times, và sau đó là cuộc phỏng vấn dành cho đài truyền hình CNN, ông Karzai có nói rằng ông “sẵn sàng nhận một khoản viện trợ ít nhưng chắc chắn” còn hơn “nhận lời hứa sẽ cho một khoản tiền lớn hơn mà không bảo đảm có được hay không.”
Nhưng tại sao Tổng Thống Obama phải cất công sang Afghanistan chỉ để đặt bút ký một hiệp ước chưa bàn thảo xong? Ðây là câu trả lời của nhà phân tích Peter Bergen: “Cứ nhìn vào những gì đang xảy ra tại nước Mỹ sẽ thấy ngay lý do.”
Ông Obama lên đường đi Kabul vào đúng ngày bản phúc trình bán niên do Bộ Quốc Phòng thực hiện được gửi sang Quốc Hội, trong đó viết rằng việc tổng thống đưa thêm 33,000 quân sang Afghanistan giúp giảm bớt mức hoạt động của quân Taliban, nhưng vẫn không bảo đảm ổn định cho Afghanistan sau ngày liên quân rời khỏi quốc gia này vào cuối năm 2014. Phúc trình ghi rõ “vẫn còn nhiều thử thách trước mặt,” từ chuyện “quân nổi dậy vẫn duy trì ý tưởng phá rối ở các vùng xa” cho đến “tệ nạn tham nhũng” và “khả năng giới hạn” của chính phủ do ông Karzai điều khiển.
Chính vì thế, cuộc gặp gỡ giữa hai nhà lãnh đạo trở nên cần thiết. Mặc dù tổng thống Hoa Kỳ muốn dùng chuyến đi chớp nhoáng này “để làm ấm lại quan hệ khá lạnh nhạt giữa hai nhà lãnh đạo,” nhưng các viên chức tháp tùng tổng thống cho hay trong cuộc thảo luận ông Obama “dành một khoản thời gian không ít để thúc đẩy Kabul phải phục vụ dân chúng hữu hiệu hơn cho đến việc phải gia tăng nỗ lực bài trừ tham nhũng.” Trong cuộc thảo luận, nhà lãnh đạo nước Mỹ cũng nhắc lại điều ông đã nói trước đây rằng cam kết hỗ trợ cho Kabul “tùy thuộc vào những cố gắng mà chính phủ Kabul sẽ thực hiện,” điển hình là khoản tiền viện trợ Afghanistan cần có để tái thiết quốc gia trong những năm sắp tới.
Khoản viện trợ này cũng chính là điều tổng thống Hoa Kỳ sẽ trình bày với các quốc gia đồng minh và những nước bạn ở Hội Nghị Quốc Tế Viện Trợ Cho Afghanistan được tổ chức tại Chicago vào cuối tháng này. Các cố vấn thân cận với ông Obama “than thở” với báo chí là trong gần một năm trời qua, “tổng thống đã nhiều lần vận động xin viện trợ cho Afghanistan mà không thành công,” lý do chỉ vì những nước cấp viện không hài lòng với đường lối hoạt động của chính phủ Kabul.
Nghe đâu có lần chính Tổng Thống Pháp Nicolas Sarkozy nói với Tổng Thống Obama bên lề Thượng Ðỉnh G-8 ở Paris rằng quốc tế sẵn lòng giúp đỡ các nước có một nền dân chủ còn non trẻ, “nhưng không ai bỏ tiền ra để giúp một chính phủ tham nhũng và bè phái.” Chỉ hai năm trước đây, ở Hội Nghị Quốc Tế Viện Trợ Cho Afghanistan – có ông Karzai tham dự – bà Ngoại Trưởng Mỹ Hillary Clinton cũng đưa ra phát biểu tương tự, nhắc nhở nhà lãnh đạo nước bạn là “không một chính phủ tham nhũng nào có thể tồn tại, không người dân nào chấp nhận một chính quyền tham nhũng và bè phái.”
Ông Obama còn đến Afghanistan vì năm nay là năm tranh cử, theo nhận xét của chiến lược gia Dân Chủ Thomas Wayne. Ông Wayne nhắc lại, bốn năm trước đây, khi tranh cử nhiệm kỳ đầu tiên, ứng cử viên Barack Obama hứa rút quân khỏi Iraq để dồn nỗ lực cho cuộc chiến Afghanistan, nơi ông Obama gọi là “tuyến đầu của cuộc chiến chống khủng bố.” Vì thế, sự có mặt của nhà lãnh đạo nước Mỹ ở Kabul vào đúng ngày kỷ niệm một năm giết được trùm khủng bố Osama bin Laden nhắm vào mục đích nhắc nhở người dân Hoa Kỳ là dù thành công khi giết được kẻ thù số một nhưng “cuộc chiến chống khủng bố vẫn chưa chấm dứt,” và quyết định ở lại Afghanistan thêm 10 năm nữa không ngoài mục đích bảo vệ an ninh và thịnh vượng của chính nước Mỹ qua chiến lược “giết giặc từ xa, không cho giặc đến gần nhà.”
Ðiều đó có nghĩa là cuộc chiến chưa tàn. Hiện Hoa Kỳ đang có hơn 100,000 binh sĩ phục vụ ở Afghanistan, mùa Thu năm nay cuộc rút quân sẽ bắt đầu, và đến cuối năm số binh sĩ Mỹ phục vụ ở chiến trường sẽ còn chừng 68,000 người. Trong số đó, sẽ có nhiều người phải ở lại lâu hơn, cho dù trên nguyên tắc cuộc rút quân sẽ hoàn tất vào cuối năm 2014.
Mặc dù đây không phải lần đầu tiên nước Mỹ ở lại với một cuộc chiến lâu hơn sự trông đợi của người dân – thí dụ như sau chiến tranh Triều Tiên, Hoa Kỳ vẫn đưa quân sang Nam Hàn – nhưng bản hiệp ước chiến lược mà Tổng Thống Barack Obama và Tổng Thống Hamid Karzai mới đặt bút ký kết cũng là cơ hội để mọi người làm một bài toán nho nhỏ: Ðến năm 2024 quân đội Mỹ mới chấm dứt mọi trách nhiệm ở Afghanistan, từ bây giờ đến đó còn 12 năm trời, tức còn phải qua ba nhiệm kỳ tổng thống nữa.
