LOS ANGELES (AP) — Vài ngày trước cuộc họp mặt giữa hai vị tổng thống Hoa Kỳ và Trung Quốc, một nhà khoa học Mỹ gốc Hoa vừa được phép Trung Quốc thả ra, sau khi bị giữ ở nước này trong thời gian năm năm, vì một tranh chấp kinh doanh. Khoa học gia người Mỹ gốc Hoa Hu Zhicheng tại sở làm ở Wuxi, Trung Quốc. Ông Hu bị giữ lại Trung Quốc gần năm năm sau khi bị một đối thủ kinh doanh tố cáo là đánh cắp thương mại. Ông vừa trở về nhà hôm 4 tháng Sáu, 2013. (Hình: AP Photo/File)
Khoa học gia này tên là Hu Zhicheng. Mọi chuyện xảy ra quá nhanh, khiến vợ ông không kịp đến sân bay đón khi ông về đến Mỹ.
Ông Hu là một chuyên gia nổi tiếng thế giới về bộ phận chuyển đổi xúc tác (catalytic converters) cho xe hơi, đã phải ra tòa nhiều lần trong thời gian năm năm qua để xin được rời Trung Quốc về nơi định cư của mình ở Nam California. Vợ ông, bà Hồng Li, trong khi đó, rất quyết tâm trong viện vận động xin giới chức Mỹ giúp đỡ.
Tin ông được trả tự do được đưa ra hôm thứ Hai, nhưng không do chính phủ Hoa Kỳ hay Trung Quốc công bố, mà từ một thân nhân ở Trung Quốc gọi điện nói với bà Li là chồng bà đang đáp chuyến máy bay về Mỹ. Khi bà vội đến sân bay quốc tế Los Angeles thì không thấy chồng đâu, vì ông đã đón taxi về nhà.
Kể lại phút đoàn tụ, bà Li nói với báo chí hôm thứ Ba: “Tôi nhận được điện thoại của con trai nói Bố về rồi, Bố về rồi.”
Sự trở về của ông Hu chấm dứt thời gian xa cách đầy đau khổ của họ, khi ông Hu, một công dân Mỹ bị bắt ở quê mẹ trước Lễ Tạ Ơn năm 2008 và bị bỏ tù 17 tháng. Một đối thủ kinh doanh tại đây cáo buộc ông ăn cắp bí mật thương mại.
Sau nhiều phiên xử, ông Hu được ra khỏi tù năm 2010 và định mua vé máy bay về Mỹ ngay, nhưng ra đến phi trường thì ông được báo không được phép vượt biên giới, vì đối thủ kinh doanh đã nộp đơn kiện ông để đòi bồi thường tại tòa án dân sự.
Trong thời gian ba năm kế tiếp ông được tự do nhưng không được phép rời Trung Quốc.
Ông Hu cuối cùng được về nhà trước cuộc gặp gỡ giữa hai tổng thống Obama và Tập Cận Bình, nhưng bà Li nói với AP rằng bà không chắc là hai việc có liên quan gì đến nhau không.
Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ đưa ra một tuyên bố ngắn gọn rằng: “Chúng tôi đã thấy các thông cáo báo chí, và rất vui là Tiến sĩ Hu đã về với gia đình.”
Một phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc bảo vệ chính sách hạn chế đi lại đã giữ không cho ông Hu rời khỏi Trung Quốc, nói rằng đây là biện pháp hợp pháp trong các sự việc đang trong vòng điều tra.
Trong khi đó phát ngôn nhân của tòa đại sứ Hoa Kỳ tại Trung Quốc không phát biểu gì, và bà Li nói chồng bà chưa sẵn sàng để kể lại những ngày bị giam cầm và giam lỏng ở Trung Quốc cũng như cảm nghĩ của ông khi được về nhà.
Được hỏi là chồng bà có dự định trở lại Trung Quốc không, bà nói, “chắc không, tôi không nghĩ thế.”
Là một chuyên gia nổi danh thế giới về việc phát triển bộ chuyển đổi xúc tác được sử dụng để hạn chế ô nhiễm trong xe hơi, ông Hu có bằng tiến sĩ kỹ thuật và có hơn 50 bằng sáng chế. Ông từng thực hiện nhiều nghiên cứu tại Massachusetts Institute of Technology và làm việc cho các công ty quốc tế.
Ông Hu cùng gia đình hồi hương vào năm 2004 sau nhiều năm ở Mỹ, với dự định đầu tư vào việc sản xuất xe hơi sạch tại Trung Quốc trong bối cảnh ô nhiễm ngày càng trở nên trầm trọng ở quê hương.
Ông Hu trở thành nhà khoa học gia trưởng và tổng giám độc của một công ty sản xuất bộ phận chuyển đổi xúc tác cao cấp, và được tỉnh Giang Tô vinh danh là một trong nhà sáng tạo hàng đầu.
Hai vợ chồng ông cùng sinh trưởng ở Trung Quốc, trở thành công dân Hoa Kỳ và sinh hai con ở đất nước mới.
Con gái của ông Hu, cô Victoria Hu, sau khi qua Trung Quốc thăm bố năm 2010 trở về nhà viết một thỉnh nguyện thư trên trang mạng http://www.change.org/ thu thập được hơn 60,000 chữ ký. Victoria cũng mở trang Facebook với tựa đề: “Giúp bố của Victoria được về nhà” Với giúp đỡ của bạn bè cô sáng tác một tiểu thuyết hình về việc bố mình bị bắt giữ và post lên mạng lưới internet.
Trong khi đó bà Li trong suốt mấy năm chạy ngược chạy xuôi liên lạc với Bộ Ngoại Giao, các vị dân cử và giới truyền thông báo chí.
Đã có lúc những nỗ lực của họ tưởng rằng không đi đến đâu, cho đến thứ Hai vừa qua khi bà Li nhận tin chồng đang trên đường về nhà.
“Tôi cám ơn Thượng Đế và sự giúp đỡ của mọi người.” Bà Li nói. (H.G.)
