BS Ðặng Trần Hào
Trứng cá là một loại viêm nhiễm dưới lỗ chân lông của tuyến nhờn, khi tuyến này tiết ra càng nhiều chất kích thích tố, sẽ càng nhiều chất nhờn, làm ống dẫn bị sưng và bị các khuẩn nấm hình que phân giải, sinh ra acid, làm tổn thương ống dẫn mà gây ra viêm nhiễm, ngoài ra còn có thể bị do khí hậu, môi trường làm việc hàng ngày phải tiếp xúc với hóa chất độc hại, như sản xuất những bản điện tử dùng trong máy vi tính, nghề móng tay hay tóc v.v… Bệnh trứng cá thường có vào tuổi dậy thì, lúc âm dương phát triển tột độ, thường nam giới bị nhiều hơn nữ giới.
Theo Y Khoa Ðông Phương, bệnh trứng cá trong lâm sàng thường qui về nhiệt độc, huyết nhiệt ứ đọng dưới da, phế nhiệt, âm dương phát triển tột bực vào tuổi dậy thì của con trai và tuổi bắt đầu có kinh của con gái.
Do phế nhiệt
Phế chủ khí, là cơ phận trọng yếu để duy trì sự sống. Khí được tạo bởi hai nguồn: một là khí ở trời do phế hít vào; hai là tinh khí trong đồ ăn uống vào dạ dầy được phối hợp với tỳ và chuyển hóa thành hai phần khí. Phần thanh khí chuyển lên phổi để đưa vào tim đi nuôi cơ thể. Phần trọc khí đưa xuống ruột non, ruột già thanh lọc một lần nữa, phần thanh đưa lên phế và phần trọc đưa xuống ruột già và bàng quang thải ra ngoài. Hai khí này kết hợp lại chứa ở lồng ngực gọi là “tôn khí.” Tôn khí là nguồn gốc của khí trong toàn thân có nhiệm vụ trao đổi hít thở, dồn về tâm và đưa vào kinh mạch đi nuôi cơ thể.
Phế còn thông điều thủy đạo. Phế chủ về khí, cho nên lỗ chân lông cũng gọi là “khí môn.”
Một khí phế bị giả nhiệt nhiều, thường gây ra trứng cá nhưng những mụn lấm tấm không lớn lắm, còn thực nhiệt thường do gan hỏa phạm phế, đau hai bên giang sườn, da khô, cổ họng khô, mắt đỏ và nổi trứng cá, có mủ khó chịu, bệnh nặng hơn nếu ăn những đồ ăn nóng như xoài, sầu riêng, uống nhiều cà phê… Lưỡi khô đỏ, rêu vàng. Mạch phù sác.
Bài thuốc
Mạch môn đông 9 grs
Thiên môn đông 9 grs
Tỳ bà diệp 9 grs
Liên kiều 9 grs
Kim ngân hoa 9 grs
Bồ công anh 9 grs
Sinh địa 12 grs
Hoàng cầm 9 grs
Thạch cao 6 grs
Hạ khô thảo 9 grs
Triết bối mẫu 9 grs
Cam thảo 6 grs
-Mạch môn đông, thiên môn đông, tỳ bà diệp, triết bối mẫu: Thanh phế nhiệt.
-Hạ khô thảo, triết bối mẫu: Khai thông lỗ chân lông, bớt dầu.
-Sinh địa, thạch cao, hoàng cầm: Tả hỏa, hóa thấp nhiệt, bổ thận âm và giảm khô da.
-Liên kiều, kim ngân hoa, bồ công anh: Giảm sưng, tiêu độc, bình gan, tan trứng cá.
Do thời kỳ nữ giới mới bắt đầu có kinh
Có nhiều nữ giới trong thời gian mới bắt đầu kinh nguyệt có nhiều biến đổi, nhất là người có da nhờn, lỗ chân lông viêm, xuất hiện nhiều mụn. Vì trong thời kỳ có kinh này, tuyến nội tiết có nhiều thay đổi, buồng trứng thay đổi, chất bã nhờn tiết ra càng nhiều làm da nhờn và lỗ chân lông mở to, dễ mẫn cảm, sức đề kháng yếu,cho nên lỗ chân lông viêm nhiễm và xuất hiện mụn trứng cá.
Cần phải điều hòa kinh nguyệt, bổ khí huyết, điều hòa chức năng gan, giúp có kinh bình thường, khí huyết đầy đủ, đồng thời cho thuốc chống sưng, tiêu độc, tiêu chất nhờn, viêm và khai thông lỗ chân lông.
Bài thuốc
Xuyên khung 9 grs
Ðương quy 9 grs
Thục địa 12 grs
Bạch thược 9 grs
Sài hồ 9 grs
Nhân trần 9 grs
Ngải diệp 9 grs
Hà thủ ô 9 grs
Liên kiều 9 grs
Kim ngân hoa 9 grs
Xà xàng tử 9 grs
Hương phụ 9 grs
Ích mẫu 6 grs
Bồ công anh 9 grs
Ðại táo 3 trái
-Xuyên khung, đương quy, thục địa, bạch thược, hà thủ ô: Bổ huyết và thanh huyết.
-Sài hồ, nhân trần: Ðiều hòa gan khí và huyết.
-Hương phụ, ngải diệp: Tản khí trung tiêu, điều hòa kinh nguyệt.
-Liên kiều, kim ngân hoa,bồ công anh: Tiêu viêm, độc, sưng và tan chất nhờn.
-Ích mẫu: Hoạt huyết, hành kinh.
-Ðại táo: Bổ huyết và phối hợp các vị thuốc.
Do huyết ứ viêm sưng
Chủ yếu là mụn bọc, sưng đỏ, có mủ và viêm.
Chủ trị: Hóa viêm, tán kết và hoạt huyết.
Bài thuốc
Hồng hoa 9 grs
Ðào nhân 9 grs
Triết bối mẫu 9 grs
Kim ngân hoa 9 grs
Bồ công anh 9 grs
Liên kiều 9 grs
Thổ phục linh 9 grs
Cam thảo 6 grs
-Hồng hoa, đào nhân: Phá huyết ứ.
-Kim ngân hoa, bồ công anh, liên kiều: Hóa viêm, tiêu độc và chất nhờn.
-Triết bối mẫu: Thông lỗ chân lông.
-Thổ phục linh: Tiêu thấp, tiêu viêm.
-Cam thảo: Tiêu viêm và phối hợp các vị thuốc.
