WASHINGTON DC (NV) .- Phó thủ tướng kiêm ngoại trưởng CSVN sắp đi dự phiên họp của Liên Hiệp Quốc (LHQ) ở New York và sẽ gặp Ngoại trưởng Mỹ khi sang đây vào đầu Tháng 10.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry bắt tay ngoại trưởng CSVN Phạm Bình Minh ở cuối cuộc họp báo ở Hà Nội ngày 16/12/2013 khi ông Kerry tới Việt Nam. (Hình: HOANG DINH NAM/AFP/Getty Images)
Tin này được ông Ernest Bower nêu ra trong bài phân tích về nâng mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Việt Nam khi hai nước chuẩn bị kỷ niệm 20 năm thiết lập bang giao. Ông Bower là một phân tích gia cao cấp về các vấn đề Đông Nam Á tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế trụ sở ở Hoa Thịnh Đốn.
Đây là cuộc gặp mặt bị trì hoãn từ cuối Tháng 5-2014 nhân biến cố giàn khoan của Trung Quốc khoan tìm dầu khí tại vùng biển đặc quyền kinh tế của Việt Nam mà một số nhà phân tích thời sự cho rằng do chế độ Hà Nội sợ phản ứng từ Trung Quốc nên đã không diễn ra.
Nếu cuộc gặp mặt Phạm Bình Minh – John Kerry diễn ra tới đây, theo nhận định của ông Bower, sẽ mở đường cho những hợp tác chặt chẽ hơn theo thỏa hiệp “Đối tác toàn diện” mà chủ tịch nước Trương Tấn Sang và tổng thống Mỹ Barack Obama cam kết với nhau tại Tòa Bạch Ốc hồi Tháng Bảy năm 2013.
Sang năm 2015 sẽ đánh dấu 20 năm thiết lập bang giao giữa hai kẻ cựu thù hiện vẫn còn hệ quả của cuộc chiến mà chất độc da cam và bom đạn, chất nổ nằm trong lòng đất vẫn còn làm chết người.
Trừ mặt mậu dịch hai chiều phát triển nhanh chóng lên tới $25 tỉ theo thống kê năm 2013, quan hệ an ninh quốc phòng diễn tiến chậm chạp vì nhiều lý do. Theo ông Bower, các điều kiện hiện nay đã đủ chín để lãnh đạo hai bên đưa ra các bước đi cụ thể để hợp tác toàn diện và đầy đủ hơn về mọi mặt. Muốn vậy, nó đòi hỏi phải tôn trọng lẫn nhau và phải tin cậy được nhau.
Hiện Hoa Kỳ đang đàm phán và hậu thuẫn cho CSVN gia nhập Tổ chức Đối Tác Thương Mại Thái Bình Dương (TPP) nhưng Hà Nội đang muốn hạ thấp thêm các điều kiện đòi hỏi. Hoa Kỳ cũng đã thỏa hiệp với Việt Nam về năng lượng hạt nhân dân sự thường được gọi là thỏa hiệp 123.
Các nhà làm chính sách tại Hoa Thịnh Đốn tin rằng Việt Nam là một đối tác đầy hứa hẹn ở Châu Á Thái Bình Dương. Nằm ở khu vực đang chuyển mình phát triển nhanh chóng, cả Hoa Thịnh Đốn và Hà Nội đều chia xẻ các lợi ích địa chính trị, an ninh và kinh tế. Cả hai đều quan tâm tới vấn đề bảo vệ an ninh hàng hải và thương mại trên Biển Đông.
Hai nước mở đối thoại cấp thứ trưởng về an ninh quốc phòng hai năm một lần để tìm cách gia tăng hợp tác. Bên cạnh đó là các cuộc họp về vấn đề nhân quyền, vấn đề gai góc và bất đồng ý kiến nhiều nhất vì hai thể chế chính trị và xã hội khác nhau. Một bên là dân chủ, một bên là độc tài đảng trị.
Hà Nội muốn Hoa Thịnh Đốn gỡ bỏ lệnh cấm bán võ khí sát thương nhưng Hoa Thịnh Đốn lại cài vấn đề cải thiện nhân quyền để đàm phán. Dù sao, người ta thấy càng ngày Trung Quốc lộ rõ tham vọng muốn nuốt cả Biển Đông nên Hà Nội buộc phải quay sang Mỹ tìm thế đối trọng hầu chống đỡ phần nào áp lực của Bắc Kinh.
Theo nhận định của tác giả trên, Hà Nội có nhiều câu hỏi về tầm mức và sự nghiêm chỉnh của kế hoạch xoay trục về Á châu của Mỹ, nên Hà Nội cũng vẫn phải dè dặt, không muốn tiến đến gần Mỹ nhiều quá, nhanh quá. Dù vậy, Bắc Kinh nhiều hơn một lần đã chửi bới trò đu dây của Hà Nội.
Murray Hierbert, một chuyên viên khác của CSIS, cho rằng Hà Nội thận trọng hợp tác với Hoa Thịnh Đốn vì không muốn làm phật lòng Bắc Kinh. Nền kinh tế sản xuất xuất cảng của Việt Nam phụ thuộc phần lớn vào nguyên liệu và phụ tùng của Trung Quốc.
Để mối quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ phát triển hơn nữa khi hai nước tổ chức kỷ niệm 20 năm thiết lập bang giao, theo ông Bower, hai bên cần thực được hiện 8 điểm:
Chuẩn bị được cuộc thăm viếng Việt Nam của tổng thống Obama có thể vào dịp hai nước kỷ niệm 20 năm bang giao hay vào dịp ông Obama tới dự hội nghị thượng đỉnh kinh tế và an ninh ở Philippines và Malaysia.
Thảo luận các bước mà Mỹ muốn Việt Nam thực hiện để giải tỏa dần dần hoạch toàn diện lệnh cấm bán võ khí sát thương cho Việt Nam.
Mở rộng các cuộc giao tiếp giữa hải quân hai nước, gồm cả cứu trợ nhân đạo, tập huấn cấp cứu thiên tai, nhấn mạnh đến sự phối hợp hành động, cho tàu Mỹ tới sửa chữa và bảo trì.
Mở các cuộc đối thoại thường xuyên giữa các cơ quan của hai chính phủ tìm cách bảo đảm trả tự do cho các tù nhân chính trị. Hà Nội cũng phải cho phép các tổ chức nhân quyền quốc tế tới Việt Nam nhiều hơn.
Hợp tác với các đối tác khác để kết thúc đàm phán Hiệp định Đối Tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), và họp với nội bộ thượng đỉnh Đông Á để đưa ra các bước kế tiếp hội nhập kinh tế khu vực xuyên qua một Khu Vực Tự Do Mậu Dịch của Châu Á Thái Bình Dương.
Đàm phán để đưa Việt Nam ra khỏi danh sách các nước không phải kinh tế thị trường trong tinh thần cải thiện quan hệ hai nước.
Hoàn tất vào năm 2016 việc tẩy rửa chất độc da cam ở khu vực Đà Nẵng và cam kết một lịch trình có thể khả thi việc tẩy rửa chất độc da cam ở khu vực phi trường Biên Hòa.
Thiết lập cuộc đối thoại chiến lược song phương hàng năm để mối quan hệ sâu xa hơn.
Theo ông Bower, lịch trình để đạt được những điều vừa kể có thể được ông Phạm Bình Minh thảo luận với ông Kerry khi hai người gặp nhau vào tháng tới. Hà Nội đã nhiều lần ngỏ lời mời ông Obama tới Việt Nam nhưng ông không hứa hẹn gì chắc chắn. (TN)
