BS Ðặng Trần Hào
Bệnh mai hạc khí là môt loại bệnh do gan và tỳ mất quân bình mà gây ra. Bệnh nhân luôn cảm thấy như có môt vật gì vướng ở cổ, nuốt không vô, mà khạc cũng không ra, không có đờm, hoặc có rất ít, cổ họng có thể cảm thấy khô, nếu bị nặng thì có thể đưa tới tức ngực, tức hai giang sườn và hay bực bội khó chịu vô cớ.
Bệnh này kéo dài nhiều ngày là do tỳ, vị và gan gây ra, Như đã trình bày trong nhiều bài trước bao tử (vị) và lá lách (tỳ) là một cặp âm dương, nằm trong ngũ hành sinh khắc. Khi thận khí suy làm tỳ, vị khí suy theo thường tạo ra ợ hơi. Hoặc khi gan khí uất kết do ăn uống quá độ hay buồn phiền, làm gan khí phạm qua bao tử, gây nghịch khí mà gây ra.
Do gan khí phạm tỳ
Bao tử và tỳ là một cặp âm dương hỗ trợ nhau trong tiêu hóa. Bất cứ một sự mất quân bình nào của bao tử và tỳ gây ra bởi bất cứ lý do nào, cũng làm cho tiêu hóa bị trở ngại. Mà gan mộc khắc với tỳ thổ. Một khí gan mất quân bình, sẽ ảnh hưởng qua tỳ, mà Ðông Y gọi là can khí phạm tỳ. Lý do vì lo âu quá độ, giận giữ, buồn phiền từ ngày nọ qua ngày kia, hay ăn uống quá nhiều chất béo, gan không hóa giải được, mà gây ra gan mất quân bình, phạm qua tỳ. Trong trường hợp này, thường chúng ta ăn vào là phải đi đại tiện ngay, hay sau khi chúng ta uống cà phê, rượu. Nặng đưa tới ợ liên tục rất là khó chịu, đói ăn chút ít là thấy đầy hơi và luôn cảm thấy như có vật gì vướng ở cổ, thỉnh thoảng phải ho, đi chụp phim thì không thấy có gì hết, vì đây là một loại khí mà Ðông y gọi là mai hạc khí.
Ðể chữa bệnh này chúng ta phải bình gan khí, tản và giáng tỳ khí tại trung tiếu, đồng thời bổ tỳ khí cho kiện toàn tiêu hóa và hóa đờm do tỳ khí đưa lên.
Có người thì đi đại tiện bình thường, có người đi bị lỏng vì tỳ khí và thận khí của người đó bị suy.
Bài thuốc
Bạch thược 12 grs
Hoàng cầm 9 grs
Hoàng liên 3 grs
Ðại hoàng 6 grs
Ðương qui 9 grs
Quế bì 6 grs
Mộc hương 6 grs
Binh lăng 6 grs
Cam thảo 3grs
Sài hồ 9 grs
Ðại phúc bì 9 grs
Hương phụ
-Bạch thược: Vị chính trong thang thuốc, làm giảm tức và đau ở thượng vị.
-Quế bì: Ðiều hòa khí tại trung tiêu.
-Ðương qui: Bổ máu và phối hợp với bạch thược để trị đại tiện lỏng và bụng bị đau.
-Hoàng liên và hoàng cầm: Tiêu tích và đưa xuống ruột.
-Binh lăng: Giáng khí.
-Mộc hương: trị đau bụng và bao tử.
-Cam thảo: Phối hợp các vị thuốc.
-Ðại phúc bì, hương phụ: Tản khí và giáng khí, ngưng ợ liên tục
-Sài hồ: Bình can khí.
Do tỳ khí suy
Tỳ khí suy đau vùng thượng vị và hạ vị liên miên, ê ẩm vùng thượng vị, đau có khi lan rộng ra cả hai bên bụng dưới, mùa Ðông đau nhiều hơn mùa Hè, thường đau vào lúc đói, chườm ấm dễ chịu, thích ăn đồ nóng, ăn đồ lạnh vào thì dạ dầy khó chịu, thường đầy bụng, đại tiện phân nhão hoặc lỏng bất thường, ợ hơi, chậm tiêu, biếng ăn, bụng trướng, miệng nhạt, người mệt mỏi, chân tay đôi khi bất lực, sợ lạnh. Khi bệnh nhân nói tiếng thường nhỏ yếu, hụt hơi, sắc mặt vàng nhợt. Mạch trầm trì,vô lực. Rêu lưỡi mỏng, trắng lợt.
Vì tỳ và vị là cặp âm dương nâng đỡ và nuôi nấng nhau, giữ cho quân bình âm dương trên hành thổ, nếu tỳ suy làm vị khí suy theo dĩ nhiên gây xáo trộn về tiêu hóa và gây đường đi của khí đạo bị đảo nghịch. Như ta đã biết bao tử (vị) khí bao giờ cũng đi xuống, để giúp đồ ăn chuyển hóa từ bao tử qua ruột non, ruột già và đưa phần cặn bã phân ra ngoài là một sự bình thường. Nếu tỳ khí suy, gây không đủ ấm để tiêu hòa đồ ăn có thể làm bao vị (bao tử) khí đi nghịch lên, làm bụng đầy chướng, ăn không được nhiều, và nếu bị nặng là ợ hơi liên tục, rất mệt mỏi, ăn không ngon, tinh thần sa sút, cảm thấy có vật gì vướng ở cổ.
Phương pháp trị liệu: Bổ thận, tỳ khí, tản khí và giáng khí.
Bài thuốc
Sâm hoa kỳ 12 grs
Bạch truật 9 grs
Phục linh 9 grs
Cam thảo 6 grs
Bán hạ chế 9 grs
Mộc hương 6 grs
Sinh khương 3 lát
Sa nhân 6 grs
Trần bì 6 grs
Chỉ xác 9 grs
Hương phụ 9 grs
Ðại táo 3 trái
-Nhân sâm: Bổ tỳ và bao tử.
-Bạch truật: Tiêu thấp trong bao tử.
-Phục linh: Thông thủy tích trong bao tử.
-Cam thảo: Phối hợp và điều động các vị thuốc.
-Sa nhân, mộc hương, trần bì, sinh khương: Bổ tỳ vị khí, kiện toàn tiêu hóa, giúp ăn ngon.
-Bán hạ: Chữa nôn mửa do tỳ vị hư hàn gây ra.
-Chỉ xác, hương phụ: Tản khí và giáng khí, trị mai hạc khí.
Ðể giữ cho thân thể khỏe mạnh, ăn uống ngon miệng, chúng ta nên để ý đến số lượng thức ăn mang vào cơ thể không nên quá tải và những thức ăn nhiều thịt nặng nề thay vì ăn rau, đậu, sẽ giúp cho chúng ta có một thân thể cường tráng và nhẹ nhàng.
Theo nghiên cứu 71,751 người của Ðại Học Loma Linda tại Riverside County, California, công bố trên báo hàng tuần vào Thứ Năm, ngày 24 tháng 10 năm 2013. Tất cả những người này đều ăn số lượng calories hàng ngày 1700 giống nhau, ngoại trừ thỉnh thoảng những người ăn thịt ăn 2000 calories, không uống rượu và hút thuốc, nhưng khác nhau về ăn động vật và thực vật hàng ngày, theo dõi trong vòng 5 năm, đưa ra một kết quả về sức khỏe cường tráng, “Healthy Body mass index” hay BMI như sau:
-Nhóm thứ nhất hoàn toàn ăn thịt 48%-có 29.4% BMI
-Nhóm thứ hai thỉnh thoảng ăn thịt 6%-có 38.8% BMI.
-Nhóm thứ ba ăn cá 10%-có 46.6% BMI.
-Nhóm thứ tư ăn bơ sữa 28%-có 50.3% BMI.
-Nhóm thứ năm VEGAN không ăn thịt, cá và bơ sữa 8%-có 68.9% BMI.
Dựa vào nghiên cứu này cho chúng ta biết sức khỏe tráng kiện của con người (BMI) tùy thuộc vào cách ăn uống. Càng ăn nhiều rau và không bơ sữa, sức khỏe càng cường tráng hơn.
Cho nên người xưa tại quê nhà có nói, “bệnh tùng tại khẩu” là như vậy.
