Châu Văn Thi
(từ Philippines)
MANILA (NV) – Các tổ chức xã hội dân sự tại Philippines đóng vai trò lớn trong tiến trình quốc gia này khởi kiện Trung Quốc về vấn đề Biển Đông. Trong khi đó, lãnh đạo Việt Nam chỉ “phát ngôn dè dặt,” không thể hiện đủ tầm vóc của vấn đề. Đó là nhận định của một luật gia gốc Việt đang làm việc tại Manila, Philippines.
“Việc đưa người phát ngôn của Bộ Ngoại Giao Việt Nam ra phát biểu là điều cần thiết, thế nhưng nội dung phát ngôn không phản ánh tầm vóc của vấn đề, Việt Nam vẫn cứ nói một cách chung chung.” Luật gia Trịnh Hữu Long bình luận về phát biểu của ông Lê Hải Bình, người phát ngôn Bộ Ngoại Giao Việt Nam, sau phán quyết của Tòa trọng tài thường trực PCA.
Phát ngôn nhân Lê Hải Bình nói: “Việt Nam một lần nữa khẳng định lập trường nhất quán của mình về vụ kiện này như đã được thể hiện đầy đủ trong tuyên bố ngày 5 tháng 12, 2014 của Bộ Ngoại Giao Việt Nam gửi Tòa Trọng Tài.”
Trong khi gần như ngay lập tức, Chủ Tịch Trung Quốc Tập Cận Bình lên tiếng bác bỏ phán quyết của tòa và tuyên bố không chấp nhận bất cứ chủ trương hay hành động nào dựa vào phán quyết của Tòa Trọng Tài quốc tế về vụ kiện Biển Đông.
Ông Trịnh Hữu Long nói rằng, việc đưa ra phát ngôn dè dặt trước một phán quyết lịch sử như thế là việc không nên chút nào. Ít nhất nhà nước Việt Nam, để tỏ rõ quyết tâm bảo vệ chủ quyền của mình, cần đưa ra những phát ngôn rõ ràng hơn, cứng rắn hơn, phản ánh đúng mức hơn tầm mức của vấn đề.
“Tôi nghĩ là các lãnh đạo cấp nguyên thủ của Việt Nam cần phải có phát ngôn chính thức để người dân thực sự tin tưởng vào nỗ lực và quyết tâm bảo vệ chủ quyền.”
Bà Jessica Sotto, một nhà hoạt động nhân quyền người Philippines, cho hay, bài học sau vụ kiện Trung Quốc mà các nước có tuyên bố chủ quyền ở Biển Đông có thể học được là “Nước Philippines là một nước nhỏ và yếu thế hơn so với Trung Quốc, tuy nhiên khi thắng về mặt pháp lý ở tòa án quốc tế là điều rất tốt!”
Tuy nhiên bà cảnh báo sự nguy hiểm sẽ diễn ra khi Trung Quốc phản ứng một cách thái quá, “Philippines cần chuẩn bị về mặt quân sự trong trường hợp Trung Quốc đi đến chiến tranh. Cho dù trường hợp tồi tệ đó có xảy ra thì chúng tôi sẽ có rất nhiều đồng minh ủng hộ.”
Vai trò của xã hội dân sự
Philippines là quốc gia có nền dân chủ còn non trẻ, chỉ vừa thoát khỏi ách độc tài Marcos gần 30 năm trước, tuy nhiên nền dân chủ này cho phép người dân đưa ra các luồng ý kiến khác nhau, và các nhóm trong xã hội đề xuất ý kiến khác nhau. Khởi kiện Trung Quốc là một trong những sáng kiến như vậy.
Theo ông Trịnh Hữu Long, thể chế dân chủ Philippines buộc các chính trị gia phải lắng nghe tiếng nói của người dân, trong khi đó người dân ngày càng coi trọng vấn đề chủ quyền lãnh thổ và chủ nghĩa dân tộc đang lên cao, tâm lý bài Trung Quốc nổi lên ở Philippines. Các chính trị gia không có sự lựa chọn nào ngoài việc phải cứng rắn với Trung Quốc để tỏ rõ tính chính danh của chính quyền trong việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ.
“Bên cạnh đó các tổ chức Xã hội Dân Sự (XHDS) Philippines đóng vai trò lớn trong vụ kiện này. Kể từ khi vụ kiện được khởi xướng cách đây 3 năm thì gần như ngay lập tức các tổ chức XHDS Philippines xây dựng những chương trình hành động.
“Họ liên tục tổ chức các cuộc biểu tình và thậm chí họ có 1 ngày biểu tình toàn cầu vào ngày 24 tháng 7 hàng năm. Vào ngày đó người Philippines ở khắp năm châu 4 bể đồng loạt biểu tình ở các thành phố, đến Đại Sứ Quán Trung Quốc của các nước trên thế giới cũng như ở Manila để biểu tình chống Trung Quốc.
“Đồng thời các tổ chức nghiên cứu, các “think tank,” các luật sư cũng góp phần rất nhiều trong việc hình thành nên các luận điểm, các lập luận của người dân Philippines trong vụ kiện này. Như vậy là đất nước Philippines đã thành công trong việc nhà nước và người dân đồng lòng đứng lên để bảo vệ lãnh thổ. Họ huy động được chất xám của người dân trong công cuộc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ,” ông Trịnh Hữu Long nhận định.
“Khởi kiện” thì sẽ thắng
Một trong những nội dung quan trọng trong phán quyết của Tòa Trọng Tài thường trực là bác bỏ đường lưỡi bò 9 đoạn bao trùm 80% diện tích Biển Đông bao gồm 2 quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa mà Việt Nam có đòi hỏi chủ quyền.
Luật gia Trịnh Hữu Long cho rằng, phán quyết này cung cấp cho Việt Nam tính chính danh trong công cuộc đấu tranh bảo vệ chủ quyền: “Từ đây trở đi, những nước như Việt Nam không thể nào mập mờ đối với người dân trong vấn đề chủ quyền, khi mà quốc tế đã minh định rõ ràng vùng biển này là của chúng ta.
“Vì vậy không có lý do gì chúng ta không thúc ép chính quyền Việt Nam phải đưa ra những biện pháp cứng rắn hơn.”
Ông Long kêu gọi: “Chính quyền Việt Nam nên mạnh dạn gạt bỏ những lợi ích của các cá nhân có quan hệ thân hữu với Trung Quốc để đặt lợi ích của dân tộc lên trên!”
“Hành lang pháp lý đã có, nếu chúng ta khởi kiện Trung Quốc, chúng ta chắc chắn sẽ thắng. Không có lý do gì chúng ta không khởi kiện để xác lập những cái thẩm quyền pháp lý của chúng ta trên biển, đó là thứ mà theo tôi nghĩ rằng các tổ chức XHDS Việt Nam nên tập trung trong thời gian tới,” ông Long nói thêm.
Người dân Philippines hân hoan
Ông Rene H. Sabio, hướng dẫn viên du lịch người Philippines là người báo tin về chiến thắng của Philippines trước gã khổng lồ Trung Quốc ở The Hague cho phóng viên báo Người Việt đầu tiên.
Ông chia sẻ cảm nghĩ của mình: “Nước Philippines và người dân thì rất là mừng vì người dân chờ lâu lắm rồi. Rất là mừng vì tòa án quốc tế can thiệp, vì nước Philippines là nước nghèo và không muốn chiến tranh.
“Bây giờ tôi biết Trung Quốc không chấp nhận phán quyết nên chỉ chờ việc đối thoại của 2 chính phủ. Philippines đã có tổng thống mới và hy vọng 2 bên sẽ đàm phán trong hòa bình. Người dân Phi không muốn chiến tranh!”, Ông Rene mang trong mình 2 dòng máu Việt-Phi khẳng định.
Bà Jessica Sotto, người Philippines, thốt lên: “Thật tuyệt vời! Tôi rất vui mừng vì đất nước và người dân Philippines giành thắng lợi, Trung Quốc không thể thôn tính toàn bộ biển Tây Philippines (Biển Đông Việt Nam – PV).”
“Trong thực tế, có 16 tấm bản đồ được đưa ra cho thấy Trung Quốc không làm chủ toàn bộ vùng biển Tây Philippines.”
Luật gia Trịnh Hữu Long đang làm việc cho tổ chức VOICE tại Manila cảm nhận rõ hơn về sự hân hoan của người dân Philippines với chiến thắng ngoạn mục trước gã khổng lồ Trung Quốc một cách đầy vẻ vang.
Tuy nhiên ông Long cho rằng có một tâm lý nghi ngờ trong người dân Philippines rằng liệu các phán quyết của tòa trọng tài quốc tế có được thực thi hay không.
“Chúng ta đều biết phán quyết của tòa là một chuyện còn việc thực thi nó là một chuyện khác. Trung Quốc xưa nay luôn chứng tỏ họ chưa bao giờ xem luật quốc tế là cái gì cả, cho nên người Philippines cũng đặt nghi vấn nhất định rằng liệu họ có đòi được vùng lãnh thổ của họ trên thực tế hay không.”
Câu nói “Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam” hiện nay khá phổ biến, tuy nhiên nếu căn cứ vào thực tế chiếm hữu các đảo thì có đến 5, 6 quốc gia đang tuyên bố chủ quyền ở khu vực này.
“Chúng ta cần phải bình tĩnh hơn khi ra các tuyên bố chủ quyền để không mắc lỡm so với luật quốc tế, và không mắc lỡm khi có phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế.”
