TOKYO, Nhật (NV) – Kuo Hsing-chun, vận động viên cử tạ của Đài Loan đoạt huy chương vàng ở Thế Vận Hội Tokyo hôm 27, Tháng Bảy, nhưng khác với những lực sĩ khác, quốc ca không được cất lên, cờ không được kéo để chào đón nhà vô địch, theo Yahoo! Sports.
Tại Thế Vận Hội Tokyo, Đài Loan không được chính danh gọi tên mình, thay vào đó là “Đài Bắc Trung Hoa,” một cái tên gây bao thất vọng cho người Đài Loan.
Tại sao?
Cái tên Đài Loan chỉ được xướng lên tại một số kỳ Thế Vận Hội trong nhiều năm qua do vị thế quốc tế đặc biệt của đảo quốc này.
Mặc dù đã là một nền dân chủ tự cường của 23 triệu dân trên một vùng lãnh thổ có biên giới, có đồng tiền riêng và chính phủ của mình, nhưng tư cách (quốc gia) của Đài Loan vẫn là một sự tranh cãi.
Sau khi cuộc nội chiến ở Trung Quốc kết thúc năm 1949, những người theo chủ nghĩa dân tộc thất trận cùng với chính phủ Trung Hoa Dân Quốc đào thoát sang đảo Đài Loan.
Phe thắng, những người cộng sản của Mao Trạch Đông, lập nên nhà nước Cộng Hòa Nhân Dân Trung Hoa ở đại lục.
Giới lãnh đạo Cộng Sản Bắc Kinh chưa bao giờ kiểm soát được Đài Loan, nhưng vẫn xem đảo quốc này là một phần của “Trung Quốc” và thề sẽ lấy lại cho dù phải dùng đến quân sự.
Bắc Kinh cô lập Đài Bắc trên đấu trường quốc tế và không dùng từ “Đài Loan.”
Đài Bắc Trung Hoa từ đâu ra?
Đó là cái tên mà chính quyền Đài Bắc tái lập năm 1981 với Ủy Ban Thế Vận Hội Quốc Tế (IOC). Nó xuất phát từ một thỏa hiệp nhằm mở đường cho Đài Loan có thể thi đấu thể thao không với tư cách một quốc gia có chủ quyền.
Thay cho quốc kỳ có màu xanh, đỏ của mình, các vận động viên Đài Loan phải thi đấu dưới “màu cờ” “Hoa Mai Nở,” một lá cờ trắng với những vòng tròn Thế Vận Hội. (Hoa mai là quốc hoa của Đài Loan, tượng trưng cho sự kiên cường, bền bỉ).
Khi các vận động viên Đài Loan lên bục nhận huy chương, một bài hát chào cờ truyền thống được cử lên, nhưng không phải là quốc ca của Đài Loan.
Giới chỉ trích cho rằng cái tên này là một sự nhục nhã, bởi vì những vùng đất hay lãnh thổ tranh chấp hoặc chưa được thừa nhận, như Palestine chẳng hạn, lại được dùng tên và quốc kỳ của mình tại Thế Vận Hội.
Lịch sử ly kỳ một cái tên
Năm 1952, cả Đài Loan lẫn Trung Quốc đều được mời dự Thế Vận Hội và cả hai đều tuyên bố đại diện cho Trung Hoa, rút cuộc Đài Loan bị “đá” ra ngoài.
Bốn năm sau, Đài Loan lại tham dự Thế Vận Hội với cái tên “Formosa-Trung Hoa.” “Formosa” nghĩa là “đẹp,” cái tên được người Bồ Đào Nha đặt cho Đài Loan từ thế kỷ 16.
Bắc Kinh tẩy chay Thế Vận Hội năm đó và hai năm sau từ chối tham gia IOC.
Đến kỳ Thế Vận Hội 1960, Đài Loan được tham gia thi đấu dưới cái tên “Đài Loan” theo một quyết định của IOC. Tuy nhiên, chính quyền Đài Loan lúc bấy giờ từ chối cái tên đó, họ muốn cái tên “Trung Hoa Dân Quốc.”
Đài Loan tham gia liên tiếp hai kỳ Thế Vận Hội trong thập niên 1960 dưới cái tên Đài Loan, bao gồm cả Thế Vận Hội 1964 ở Tokyo.
Vào những năm của thập niên 1970, trên phương diện ngoại giao, có nhiều quốc gia công nhận Bắc Kinh hơn là Đài Loan.
Lần cuối cùng Đài Loan tham gia Thế Vận Hội dưới cái tên Trung Hoa Dân Quốc là vào năm 1972.
Đến năm 1976 Đài Loan tẩy chay Thế Vận Hội sau khi nước chủ nhà Canada yêu cầu lấy tên Đài Loan thay vì Trung Hoa Dân Quốc.
Ba năm sau, năm 1979, Đài Loan bị cấm tham dự Thế Vận Hội sau khi IOC thừa nhận chính phủ Bắc Kinh là đại diện cho Trung Hoa.
Phải đến hai năm sau đó Đài Loan mới được tham gia trở lại sau khi đồng ý lấy tên chính thức ở Thế Vận Hội là Đài Bắc Trung Hoa.
Nhưng tại sao Đài Loan là cái tên phổ biến hơn?
Điều mỉa mai là hiện nay ngày càng có nhiều lời kêu gọi Đài Loan nên được sử dụng tên Đài Loan, một cái tên mà các chính quyền trước đây không thích.
Nhưng kể từ thập niên 1970 có rất nhiều thay đổi ở Đài Loan.
Đài Loan đã chuyển từ một chế độ độc tài sang một trong những nền dân chủ tiến bộ bậc nhất ở Châu Á từ thập niên 1990.
Người ta thấy diện mạo một Đài Loan khác biệt xuất hiện, đặc biệt là ở giới trẻ. Cuộc trưng cầu dân ý năm 2018 về việc có nên thay đổi cái tên “Đài Bắc Trung Hoa” hay không dấy lên những cảnh báo từ Trung Quốc và cả IOC.
Tuy nhiên, cuộc trưng cầu đó thất bại, một phần vì các vận động viên hàng đầu phản đối bởi vì họ e sợ bị cấm tham gia các sự kiện thể thao quốc tế lớn.
Bà Thái Anh Văn, đương kim tổng thống Đài Loan, thắng cử trong cuộc tái tranh cử năm ngoái, xem Đài Loan là một quốc gia có chủ quyền trên thực tế đang thúc đẩy việc sử dụng tên gọi Đài Loan.
Tổng thống Đài Loan đã viết lời cảm ơn Nhật sau khi một bản tin công bố Đài Bắc Trung Hoa là Đài Loan trong lễ khai mạc Thế Vận Hội. Và ngay lập tức tờ Global Times của nhà nước Trung Quốc cáo buộc chính phủ Nhật “chơi trò chính trị bẩn thỉu.” (KV) [đ.d.]
