Hoàng Vy/Người Việt
ORANGE COUNTY, California (NV) – Trong hơn 45 năm qua, Orange County là nơi tập trung rất đông người Việt định cư, sinh sống. Trong đó, những người rời khỏi Sài Gòn vào thập niên 1970 đến Mỹ tị nạn đều đã cao tuổi và bắt đầu có biểu hiện sa sút trí tuệ rõ rệt từ những dư chấn chiến tranh. Tuy nhiên, sự tiếp cận của người Việt cao niên ở quận hạt này đối với dịch vụ y tế bị rất nhiều cản trở và hạn chế, dù rằng cộng đồng người Việt tại đây là một cộng đồng trẻ, năng động, và lớn nhất hải ngoại.
Theo bản báo cáo đặc biệt của tổ chức Orange County Health Need Assessment (OCHNA) năm 2010, số người Việt từ 65 tuổi trở lên tại Orange County chỉ chiếm khoảng 10% tổng số người Việt tại đây. Tuy tỉ lệ thấp, nhưng tổng số người cao niên là 16,000 nguời. Cũng như những người cao niên thuộc các sắc dân khác đang sống tại Hoa Kỳ, người Việt, bên cạnh những bận tâm và khó khăn chung như tiền bạc, sức khỏe, họ còn có phải đối mặt với nhiều vấn đề như sự neo đơn hoặc vô gia cư.
Dựa theo đánh giá của tổ chức Kế Hoạch Chiến Lược Cho Người Cao Niên Orange County (OCSPFA), hiện nay, 85% người Việt cao niên có ít nhất một căn bệnh kinh niên, 60% có ít nhất hai bệnh kinh niên.
Dù lớn tuổi đi kèm với bệnh tật là đương nhiên, 85% người cao niên gốc Việt tại đây mang bệnh là một con số đáng lo. Theo nghiên cứu thăm dò sức khoẻ của đại học UCLA, trong cộng đồng người Việt cao niên tại Orange County, có 71.5% bị cao huyết áp, 61.1% bị viêm khớp, 48% bị cao mỡ, 28% mắc bệnh tim mạch, trong đó 4% bệnh nhân từng bị đột quỵ.
Bốn bệnh nêu trên đều là những căn bệnh kinh niên, nếu không được quan tâm chăm sóc đúng đắn và kịp thời, tính mạng của bệnh nhân sẽ bị đe dọa nghiêm trọng.
Tuy nhiên, có một căn bệnh ít được nhắc đến, nhưng lại là nguyên nhân gây tử vong đứng hàng thứ ba cho người Việt cao niên tại Orange County, cũng theo OCHNA, đó là bệnh giảm trí nhớ (Alzheimer’s). Với những ai biết được tình trạng bi đát của bệnh này, họ sẽ giật mình khi biết được ngay tại Orange County, có đến 12% người Việt cao niên mắc căn bệnh hiểm nghèo này, cao hơn hẳn tỉ lệ trung bình khắp Hoa Kỳ.
Ngoài vấn đề bệnh tật, người Việt cao niên trong cộng đồng còn bị lâm vào hoàn cảnh neo đơn. Văn hóa người Việt có đặc trưng là nhiều thế hệ sống chung một nhà, khi về già, cha mẹ sẽ được con cái phụng dưỡng.
Tuy nhiên, đặc trưng văn hóa Mỹ là khi những đứa con đến tuổi trưởng thành, họ sẽ ra riêng, thậm chí còn lập nghiệp ở một tiểu bang xa xôi khác. Những bậc cha mẹ cao niên người Việt hoàn toàn không chuẩn bị trước cho cuộc sống về hưu phải tự lo lấy cho bản thân, chung quanh không con cháu.
Ngoài những khó khăn trong cuộc sống thường nhật, thiếu vắng hình ảnh cũng như giao tiếp hằng ngày với con cháu sẽ ảnh hưởng rất lớn về mặt tinh thần, khiến những căn bệnh của họ càng trầm trọng hơn.
Theo Giáo Sư Oanh Meyer, thuộc Khoa Thần Kinh Học đại học UC Davis, dựa vào các nghiên cứu chuyên sâu tập trung vào nhóm chăm sóc người bị sa sút trí tuệ, bà phát hiện một điều là các gia đình người Mỹ gốc Việt thường ít chịu nhìn nhận người thân yêu của mình đang gặp phải các chứng bệnh tâm lý hoặc thần kinh.
Thay vào đó, họ thường chủ quan cho rằng, cha mẹ hay ông bà của mình, đơn giản chỉ là đang bước vào giai đoạn lão hóa với các triệu chứng của tuổi già, như hoang tưởng, lo lắng, và trầm cảm… và đối với họ, điều này là một quá trình tự nhiên không có gì phải lo lắng, hay cần can thiệp.
Giáo Sư Oanh Meyer hiện đang thực hiện cuộc nghiên cứu do Viện Nghiên Cứu Quốc Gia Về Sức Khỏe Người Cao Niên (NIA) chuẩn thuận và cấp kinh phí lên đến $7.2 triệu cho một công trình kéo dài trong năm năm, tìm hiểu về tình trạng sa sút trí tuệ ở người cao niên gốc Việt, tập trung tại California.
Tuy nhiên, theo lời Giáo Sư Oanh Meyer cho biết, các cuộc nghiên cứu về khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe của nhóm này chưa nhiều, vì có vô số rào cản và khó khăn.
Bảo hiểm sức khỏe là một vấn đề vô cùng quan trọng đối với người cao niên trên 65 tuổi.
Theo OCHNA, 58.4% nhóm này có bảo hiểm Medicare, và 34% có Medi-Cal. Tuy nhiên, phần bảo hiểm chăm sóc sức khỏe tâm thần mà nhóm cao niên ở độ tuổi này có được thì không nhiều, chỉ có 59%.
Còn một yếu tố nữa là Orange County đứng đầu Hoa Kỳ về chi phí cuộc sống đắt đỏ. Nếu như trung bình một gia đình Hoa Kỳ chi 30% thu nhập cho chi phí nhà cửa, thì tại Orange County, một gia đình phải chi đến hơn 44%. Đó là lý do nhiều người Việt cao niên không thể kham nổi chi phí nhà cửa, lâm vào hoàn cảnh vô gia cư. Tại vùng này, người cao niên chiếm hơn 7% số người vô gia cư.
Kể ra những khó khăn mà người Việt cao niên sống tại Orange County phải đối mặt cũng nên xem xét hệ thống y tế và những tiện ích mà chính quyền địa phương trợ giúp cho họ.
Thứ nhất phải nói đến hệ thống chăm sóc y tế. Đa số người Việt cao niên không chịu sống trong các khu dưỡng lão hay các khu nhà ở có dịch vụ y tế riêng. Nguyên do phần nhiều là họ hiểu sai về cuộc sống trong các viện dưỡng lão, ví dụ họ cho rằng bị bỏ rơi hay bị cách ly… Nguyên nhân khác là họ không đủ tiền trang trải chi phí trong các viện dưỡng lão. Điều này dẫn đến tình trạng sức khỏe của người Việt cao niên không được chăm sóc theo dõi định kỳ, hay được can thiệp y tế kịp thời, trong các trường hợp khẩn cấp.
Theo kết quả một cuộc nghiên cứu mới đây, sự chăm sóc mà một người lớn bị bệnh suy trí tuệ (dementia) có thể khác biệt rất nhiều tùy thuộc vào nơi họ ở. Những người bị suy trí tuệ mà vẫn sống ở nhà thường có thể ít được chăm sóc đầy đủ từ hai đến năm lần so với những người sống trong các nhà dưỡng lão, theo kết quả môt cuộc nghiên cứu được đăng tải trên tạp chí Journal of the American Geriatrics Society năm 2019. Cũng theo cuộc nghiên cứu, tình trạng sức khỏe nói chung của những người sống tại nhà cũng không bằng những người sống trong nhà dưỡng lão.
Thứ hai là hệ thống giao thông công cộng. Người Việt cao niên không biết lái xe hay không còn khả năng lái xe chiếm tỉ lệ khá cao, hơn 50%, theo OCHNA. Do đó, họ phải lệ thuộc vào hệ thống giao thông công cộng như xe buýt, xe taxi. Điều đáng nói là những phương tiện giao thông miễn phí chỉ chiếm 30%, còn lại, người cao niên phải bỏ tiền túi lo cho những chi phí này.
Thứ ba, những rào cản về ngôn ngữ cũng như thiếu hụt kiến thức y tế phổ thông khiến người Việt cao niên khó tiếp cận được với hệ thống chăm sóc y tế của Orange County. Dù sống tại Hoa Kỳ đã lâu, nhưng có đến hơn 80% người Việt cao niên tại Orange County chỉ giao tiếp được bằng tiếng Việt. Họ không thể hiểu được những thông tin về y tế sức khỏe được chính quyền địa phương hay liên bang cung cấp bằng tiếng Anh, theo OCSPFA. Ngoài ra, người Việt cao niên còn có thói quen tự mua thuốc uống, qua những thông tin truyền miệng hay tìm được trên Internet. Dĩ nhiên, thói quen này làm phức tạp thêm việc điều trị bệnh cho bản thân họ.
Về mức độ hài lòng với việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe ở người Việt cao niên Orange County, 36.4% người được hỏi cho rằng bác sĩ rất ít khi, thậm chí gần như không đưa ra lựa chọn khác để chăm sóc sức khỏe của họ. Ngoài ra, 26.4% than phiền không dễ dàng thảo luận những câu hỏi về sức khỏe với bác sĩ của mình.
Theo ông Paul Hoàng, người sáng lập tổ chức Moving Forward Psychology, Orange County thiếu phương tiện, hệ thống chương trình, và chuyên gia tâm lý gốc Việt để phục vụ và giúp đỡ người Việt cao niên, đặc biệt những người bị Alzheimer’s.
Dù rất khó giao tiếp với bác sĩ gia đình, chỉ có 1% người Việt cao niên khu vực này cho rằng mình không hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe đang thụ hưởng. Nói cách khác, hầu như 92% những vị cao niên gốc Việt ở Orange County đều cho biết họ hài lòng với dịch vụ chăm sóc sức khỏe của bác sĩ.
Nhìn chung, hiểu rõ về nhu cầu của người Việt cao niên tại Orange County, đặc biệt ở lứa tuổi cao niên, là vô cùng quan trọng trong bối cảnh cộng đồng này ngày càng phát triển lớn mạnh. Tuy nhiên, nếu chỉ dựa trên các cuộc nghiên cứu chung về người gốc Á mà giả thiết cho rằng người Việt đang rất ổn định thì sẽ tạo ra sự ngộ nhận về tình hình chênh lệch và thiếu hụt trong việc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ở nhóm người này, mà rất nhiều trong số đó đang sinh sống tại vùng Little Saigon.
Sự tiếp cận của người Việt cao niên so với các cộng đồng khác đều thua sút ở các mặt như: bảo hiểm y tế, dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần, dịch vụ khám định kỳ, dịch vụ siêu âm tầm soát, thuốc kê toa… theo OCSPFA.
Một lần nữa, một trong những trở ngại lớn nhất là ngôn ngữ giao tiếp. Chính điều này hạn chế người Việt lớn tuổi có thể tiếp cận các dịch vụ y tế trong khu vực. Tuy nhiên, dù ngôn ngữ tiếng Anh có được cải thiện, hoặc kiến thức về hệ thống chăm sóc y tế được cải thiện, thì khả năng chi trả và tiếp cận các dịch vụ này vẫn là một khó khăn vô cùng lớn.
Khi chọn cho bản thân một cuộc sống lâu dài tại Hoa Kỳ, nhiều người Việt thường nhìn nhận bản thân rất may mắn khi sống ở xứ tự do và được hưởng hệ thống y tế và chăm sóc sức khỏe hàng đầu thế giới tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, với nhiều người Việt cao niên, đặc biệt là những người đang sống tại Orange County, cuộc sống “về chiều” thực sự phải đối mặt với nhiều khó khăn. Có khó khăn do những nguyên nhân khách quan, nhưng rất nhiều khó khăn khác lại do nguyên nhân chủ quan.
Điều này đòi hỏi cộng đồng người Việt chung tay tìm ra cách giúp đỡ những người cao niên có được cuộc sống tốt hơn cho họ. Đó cũng là một truyền thống tốt đẹp trong văn hóa Việt Nam, khi người cao tuổi luôn được tôn trọng và kính nể, nên giúp đỡ họ trong lãnh vực sức khỏe là một điều hết sức cần thiết. [đ.d.]
—–
Liên lạc tác giả: [email protected]
