Bác Sĩ Đặng Trần Hào tốt nghiệp bác sĩ y khoa Đông Phương tại Samra University, Los Angeles, năm 1987, và được mời tham dự hội đồng State Board về Châm Cứu và Đông Dược. Mục này giúp cho ai muốn tìm hiểu về Đông Dược và muốn góp ý cho kho tàng Đông Dược phong phú hơn để phục vụ bệnh nhân. Quý vị có thể liên lạc bác sĩ qua email: [email protected] hoặc điện thoại (714) 714-0564 office và (714) 553-6183 cell.
Bác Sĩ Đặng Trần Hào
Những bài trước chúng ta có bàn về bổ khí, bổ huyết và áp dụng vào một số bài căn bản thường dùng hàng ngày để hỗ trợ cho những trường hợp khí và huyết yếu mà sinh ra bệnh. Kỳ này chúng ta đưa ra một số bài vừa bổ khí và bổ huyết cùng một lúc để rộng đường áp dụng cho trường hợp này.
Bài Thập Toàn Đại Bổ
Hoa kỳ sâm 9 gram
Phục linh 9 gram
Bạch truật 9 gram
Chích thảo 3 gram
Thục địa 3 gram
Đương qui 9 gram
Bạch Thược 6 gram
Xuyên Khung 6 gram
Hoàng Kỳ 9 gram
Nhục quế 3 gram
Can khương 3 gram
Đại táo 3 trái
Quế để riêng, chờ được thuốc mới bỏ quế vào, nắp bình thuốc đậy kín để quế khỏi bay hơi. Có thể dùng quế tâm thay cho nhục quế. Với quế tâm thì sắc chung với thuốc không cần để riêng.
Ý nghĩa:
Bài Thập Toàn mười phần bổ cả mười nên gọi là Thập Toàn để chữa những chứng bệnh do quá hư yếu sinh ra như chóng mặt, choáng váng, hoa mắt, đau đầu, da thịt khô khan, hoặc mồ hôi nhiều vì biểu hư, hoặc nóng do hư hỏa… đều có thể dùng bài Thập Toàn.
Bài Thập Toàn thiên về khí suy nhiều hơn là huyết suy vì có hoàng kỳ và quế bì. Hoàng kỳ để sống thì cố biểu, nướng vàng thì ôn trung. Quế nóng dẫn hoa qui nguyên (về với gốc của hỏa ở tủy thượng thận và tuyến giáp trạng) tăng cường biến dưỡng cơ thể.
Gia giảm Thập Toàn:
-Bài Đại Bổ Hoàng Kỳ Thang:Tức bài Thập Toàn bỏ bạch thược, gia sơn thù, ngũ vị, nhục thung dung để chữa chứng dương hư, mồ hôi ra không ngừng, tứ chi lạnh. Bỏ bạch thược vì bạch thược chứng hàn.
-Bài Đại Phòng Phong Thang: Tức bài Thập Toàn gia thêm phòng phong, phụ tử, đỗ trọng, ngưu tất để chữa bệnh Hạc Tất Phong (đầu gối to lên như đầu gối hạc).
-Bài Tam Tý Thang: Tức bài Thập Toàn bỏ bạch truật, gia đỗ trọng, tục đoạn, ngưu tất, phòng phong, khương hoạt, tế tân, tần giao, độc hoạt, can khương và táo sắc uống để chữa chứng tam tê (hàn tê, thấp tê và phong tê) làm chân tay đau nhức, co quắp.
Bát Trân Thang
Hoa kỳ sâm 9 gram
Bạch phục linh 6 gram
Bạch truật sao 9 gram
Chích thảo 3 gram
Thục địa 9 gram
Bạch thược 6 gram
Xuyên khung 3 gram
Đương qui 9 gram
Can khương 3 lát
Đại táo 3 trái
Ý nghĩa:
Bài Bát Trân Thang gồm bài Tư Quân Tử bổ khí hợp với bài Tư Vật bổ huyết. Hải Thượng bảo khí huyết là lưỡng nghi trong cơ thể, thật ra khí huyết có thể hư yếu cùng một lúc. Tuy nhiên không đồng đều, khí có thể yếu hơn hoặc huyết có thể yếu hơn.
Vậy huyết yếu hơn khí thì dùng bài Tứ Vật, bỏ xuyên khung (động huyết và hao khí). Bài Tứ Quân thí bỏ phục linh, vì phục linh tính ráo và sao bạch truật với sữa để bớt khô ráo.
Nếu khí yếu hơn huyết thì dùng bài Tứ Quân Thang, thiếu khí tăng thêm sâm, giảm bài Tứ Vật và bỏ xuyên khung.
Gia giảm bài Bát Trân Thang:
-Nếu cơ thể lạnh có thể gia can khương, phụ tử hoặc quế bì.
-Nếu đau lưng gia đỗ trọng, tục đoạn.
-Nếu ho hen gia mạch môn, cát cánh, ngũ vị tử.
Nhân Sâm Dưỡng Vinh
Hoa kỳ sâm 6 gram
Sinh địa 6 gram
Bạch truật sao 6 gram
Bạch thược 9 gram
Bạch linh 6 gram
Đương qui 6 gram
Chích thảo 3 gram
Viễn chí 3 gram
Hoàng kỳ 6 gram
Ngũ vị tử 10 hạt
Nhục quế 3 gram
Trần bì 3 gram
Sinh khương 3 lát
Đại táo 2 trái
-Sâm, kỳ, truật, linh bổ khí
-Thục, qui, thược bổ huyết
-Ngũ vị tử và viễn chí đi vào âm phận, vào tâm.
-Bỏ xuyên khung là phần động trong huyết.
-Gia trần bì là phận động trong khí. Theo Đông y khí sinh ra huyết, vì lẽ đó mà dùng trần bì thay cho xuyên khung.
Đại khái chữa về khí huyết đều dùng những bài như Tứ Quân Tử, Tứ Vật, Bát Trân, Nhân Sâm Dưỡng Vinh và Thập Toàn Đại Bổ,… rồi tùy đó mà gia giảm. Nên nhớ rằng bổ khí không gì bằng sâm, truật; Bổ huyết không gì bằng qui, thục; Mạch lớn thì dùng qui, thục; Mạch vi thì dùng sâm, truật là nguyên lý. Mạch lớn là khí vượng hơn huyết; Mạch nhỏ là khí suy, có thể cả khí huyết đều suy. Tuy nhiên dùng sâm, truật bổ khí, khí sinh ra huyết. Hoặc giả lấy sâm, truật là quân mà lấy qui, thục làm thần.
Học thuốc không cần thuộc nhiều bài thuốc, chỉ cần nhớ mấy bài như trên, thêm đọc sách và kinh nghiệm để gia giảm từ cổ phương. Y giả, ý giả chỉ một nguyên lý nhưng nhiều biến hóa. Còn dược vật thì có vài chục vị chính, tùy cách kết hợp mà ý nghĩa và công năng biến đổi. Cũng như bàn cờ, một bên 16 quân, cả hai bên là 32 quân thế mà không ván nào giống ván nào, thật muôn biến vạn hóa. Tuy nhiên cách xuất quân chỉ vài nguyên tắc chính.
