Da Màu
IRVINE, California (NV) – Có lẽ ít tác phẩm nào được cho ra mắt trong ba ngày liên tiếp như tuyển tập “Beyond Borders” do Da Màu Press xuất bản. Đây là một công trình sáng tác/dịch thuật/hiệu đính/trình bày khá công phu và đầy thách thức.
Ngày đầu tiên, Thứ Sáu, 18 Tháng Mười, trong khuôn viên đại học University of California, Irvine (UCI). Ngày thứ nhì, Thứ Bảy, 19 Tháng Mười, tại đài truyền hình VietLife TV, Westminster, California. Ngày thứ ba, Chủ Nhật, 20 Tháng Mười, qua hệ thống Streamyard để giới thiệu cuốn sách cho độc giả không đến tham dự được.
Từ lúc chỉ là một ý định cho đến khi cuốn sách bằng xương bằng thịt ra đời cũng vừa tròn một năm trời. Tuyển tập “Beyond Borders” bao gồm 15 truyện ngắn bằng Anh Ngữ qua sự đóng góp của 14 tác giả và chín dịch giả. Một số truyện ngắn đã xuất hiện trong nguyên bản Việt Ngữ trên tạp chí Da Màu. Có truyện được chính tác giả chuyển ngữ sang tiếng Anh, có truyện được một dịch giả đảm nhận phần dịch thuật, và cũng có một số truyện được sáng tác trực tiếp bằng Anh Ngữ.
Ngoài những tác giả và dịch giả cư ngụ tại Nam California, nơi Da Màu chọn làm trụ sở, các tác giả và dịch giả khác sống và làm việc ở Texas, South Carolina, Virginia, Canada và Việt Nam.
Ngày ra mắt sách đầu tiên được sự bảo trợ của Phân Khoa Á-Mỹ Học (Asian American Studies Department – AAS) và Trung Tâm Quốc Tế Sáng Tác và Dịch Thuật (International Center for Writing & Translation – ICWT) tại khuôn viên trường UCI. Ban tổ chức ra mắt sách của Da Màu được ưu ái dành cho căn phòng họp lớn nhất (HG 1030) trong tòa nhà Humanities Gateway, có sức chứa tối đa là 117 ghế ngồi, thuộc School of Humanities.
Đây là một trong những buổi ra mắt thành công nhất với gần 90 người tham dự, hai thùng sách với tổng cộng là 84 bản tặng quan khách đã hết sạch!
MC Luyện Thụy Vy mở đầu chương trình và chào mừng quan khách đến với buổi ra mắt sách đầu tiên của tuyển tập “Beyond Borders.” Buổi ra mắt sách này dùng tiếng Anh là ngôn ngữ chính vì đa số cử tọa là những người nói tiếng Anh.
Cô Thụy Vy giới thiệu Giáo Sư Trần C. Trí hiện trong Ban Giảng Huấn của chương trình Global Languages & Cultures và phân khoa Language Science tại Đại Học UCI, thuộc Ban Biên Tập Da Màu và là một trong các tác giả của tuyển tập. Ông nói lời chào mừng và cảm tạ Giáo Sư Jerry Lee, là người đã hoan hỉ nhận bảo trợ buổi ra mắt sách ở UCI, cùng tất cả các giáo sư, nhân viên, thân hữu và sinh viên tại UCI, cũng như các quan khách đến từ nhiều nơi ở Orange County.
Diễn giả đầu tiên của buổi ra mắt sách là Giáo Sư Jerry Lee. Với tư cách là trưởng Phân Khoa Asian American Studies và giám đốc của International Center for Writing & Translation, hai thành phần bảo trợ cho buổi ra mắt sách, ông trang trọng chào mừng quan khách và chúc mừng công trình tuyển tập “Beyond Borders.” Ông nhấn mạnh rằng mục tiêu của tuyển tập này chính là một trong những nỗ lực mà nền giáo dục đại học và giới văn chương luôn theo đuổi: đó là mục đích mang lại cho sinh viên kiến thức và kinh nghiệm sống để họ có đầy đủ hành trang bước vào đời sau khi rời mái trường đại học.
Kế tiếp, nhà văn Đặng Thơ Thơ được giới thiệu để tường trình về lịch sử và sứ mạng của tạp chí Da Màu cùng hoạt động của Da Màu Foundation. Cô cho biết tuyển tập “Beyond Borders” là kết quả của việc theo đuổi những mục tiêu do Da Màu Foundation đề ra. Tuyển tập này, gồm các truyện ngắn viết theo nhiều đề tài, bằng phong cách và bút pháp đa dạng, nhưng đều kết nối với nhau trong một khái niệm chung về biên giới, hữu hình hay vô hình, nội tại hay ngoại tại, để tìm đến sự thông hiểu giữa các cộng đồng văn hóa, ngôn ngữ và màu da khác biệt, trong nỗ lực “vượt qua những biên giới” bằng văn chương nghệ thuật.
Nhà văn Đinh Từ Bích Thúy tiếp lời, cho biết là cuốn sách được thực hiện qua sự tài trợ của tiểu bang và thư viện California, trong khuôn khổ của chương trình “Stop the Hate,” nhằm góp phần ngăn chặn các tội ác do nạn kỳ thị gây ra về nhiều mặt: chủng tộc, màu da, giới tính, tuổi tác,… Cô cũng trình bày về giai đoạn hiệu đính lần thứ nhì (sau đợt hiệu đính đầu tiên do hai nhà thơ Lê Đình Nhất Lang và Nguyễn Hoàng Nam đảm nhận). Cô nói khá chi tiết về những thử thách trong việc hiệu đính, cũng là một hình thức dịch thuật nối dài, đòi hỏi khả năng ngôn ngữ cũng như kiến thức văn hóa ở cả hai mặt nguyên tác và bản dịch.
Cô cũng nêu rõ vai trò quan trọng lẫn tế nhị của người làm công việc hiệu đính, vì mọi quyết định hiệu đính là sự quân bình giữa lý thuyết “lạ hóa” (foreignization) và “thuần hóa” (domestication) mà triết gia Friedrich Friedrich Schleiermacher đã đề xướng cách đây hơn 200 năm. Theo Schleiermacher, người dịch và người hiệu đính bản dịch có hai lựa chọn, một là đòi hỏi độc giả phải biết cách tiếp cận tác phẩm hoặc tác giả, hai là “thuần hóa” tác phẩm hoặc văn phong của tác giả khi chuyển ngữ để độc giả ở ngôn ngữ thứ hai không bị bỡ ngỡ. Ngoài ra, bản dịch được hiệu đính cũng phải đạt được sự đồng thuận của dịch giả lẫn tác giả.
Cô Đinh Từ Bích Thúy cũng nhắc đến hình thức của cuốn sách. Hình bìa của “Beyond Borders” được chụp từ cuộc triển lãm nghệ thuật của cố nghệ sĩ Lê Quang Đỉnh (1968-2024). Những tấm hình vô chủ đại diện cho ký ức bị đày ải của miền Nam đã được nghệ sĩ mua lại từ những tiệm bán đồ cũ ở Sài Gòn và khâu thành những cái mùng tránh muỗi và lều trú của người tị nạn trong cuộc triển lãm “Crossing the Farther Shore” (“Băng Qua Bến Bờ Xa”) mà Rice University triển lãm vào năm 2014.
Đồng thời, cô Đinh Từ Bích Thúy cũng giới thiệu nét độc đáo của phần gấp vào bên trong của bìa trước và bìa sau (“French flaps”). Theo cô, phần bìa trước gấp vào, có đoạn tóm tắt chủ đề của cuốn sách, là phần giới thiệu, chào đón độc giả vào bên trong để đọc các truyện ngắn; còn phần bìa sau gấp vào trong, có danh sách thành phần ban biên tập Da Màu, là phần tạm biệt các độc giả lúc đã đọc xong tuyển tập. Công trình trình bày bìa và ruột sách rất trang nhã là do anh Đỗ Lịnh Khải, phu quân của nhà văn Đinh Từ Bích Thúy, đã công phu thực hiện.
Sau đó, cô Luyện Thụy Vy bắt đầu đặt câu hỏi đến một số tác giả và dịch giả (vì thời gian có hạn, một số tác giả/dịch giả khác không có dịp trả lời câu hỏi).
Người đầu tiên là nhà văn Cung Tích Biền kể lại hành trình sáng tác của ông từ giai đoạn văn chương của miền Nam tự do, thời gian ông tạm ngưng sáng tác khi miền Nam bị mất vào tay cộng sản, và lúc ông bắt đầu viết trở lại, năm 1987 với truyện “Giao Thừa.” Giao Thừa là dấu mốc thời gian giữa “cũ” và “mới,” và cũng là ý niệm tiềm ẩn mà tác giả muốn chuyển tải về giai đoạn lịch sử khi Liên Xô và khối Cộng Sản Đông Âu bắt đầu tan rã. Nhiều khách tham dự sau đó cho biết họ rất thú vị nghe phần thảo luận của nhà văn Cung Tích Biền, qua sự thông dịch của nhà thơ Nguyễn Hoàng Nam; và họ mong rằng sẽ còn có dịp khác để nghe nhà văn nói thêm về kinh nghiệm sống cùng các tác phẩm khác của ông.
Tiếp theo, nhà văn Trần Doãn Nho nói lên những suy nghĩ và cảm tưởng của ông trong việc đóng góp vào tuyển tập. Ông cho biết, tuy đã từng cộng tác với một số tạp chí ở miền Nam trước 1975, ông thật sự viết nhiều hơn từ khi sống ở Mỹ.
Về phần mình, nhà văn Trần Nguyên Đán tâm tình một chút về quá khứ, một chút về hiện tại và một chút về tương lai đối với việc sáng tác. Khởi đầu bằng kỳ thi “Viết Về Nước Mỹ” trên Việt Báo mà ông được giải Nhì, qua đến việc cộng tác lâu dài với Da Màu, nhà văn Trần Nguyên Đán nhấn mạnh Da Màu là diễn đàn mà ông đã gửi gắm hầu hết các sáng tác gồm thơ, truyện ngắn, và tùy bút. Ông cũng nói qua về một số dự định văn chương trước mắt.
Sau đó, nhà văn Hồ Như kể về kinh nghiệm vừa dịch truyện ngắn “Đi. Trong Một Buổi Sáng” của Trần Doãn Nho (Walking with the Morning), vừa tự chuyển ngữ truyện ngắn của chính mình “Giấc Mơ Thiên Đàng” (Dreaming of Heaven).
Lê Đình Nhất Lang và Nguyễn Hoàng Nam – hai nhà thơ có vai trò chuyển ngữ cho hai tác giả Trần Nguyên Đán (“Chiêm Bao Lần Nữa” – Dreaming Once More) và Cung Tích Biền (“Giao Thừa” – New Year’s Eve) – đã đóng góp ý kiến, quan điểm và kinh nghiệm của họ trong việc dịch thuật, kể lại những thử thách giữa hai ngôn ngữ cũng như những yêu cầu khác biệt giữa việc dịch văn chương, báo chí và dịch thơ.
Cử tọa, phần lớn là những người nói tiếng Anh, tỏ ra hết sức quan tâm và thích thú với tuyển tập cũng như các tác giả và dịch giả qua những lời tâm tình của họ. Qua phần Hỏi và Đáp, nhiều người đã đặt các câu hỏi khá thú vị cho chủ tọa đoàn. Một số tác giả trả lời bằng Anh Ngữ, trong khi một số vị khác trả lời bằng tiếng Việt và được người ngồi bên cạnh dịch sang tiếng Anh.
Trong sổ lưu niệm, Giáo Sư Hán Học Michael Fuller viết: “Congratulations! This is a wonderful development and hopefully just the beginning of the successes of your project.”
Giáo Sư Pháp Văn Maryse Mijalski khen ngợi: “What an impressive achievement! Congratulations on your book launch. I hope to read the stories soon.”
Còn cô giáo Việt Ngữ Lê Mỹ Hồng để lại những dòng chữ đáng nhớ: “Thật hân hạnh có dịp tham dự buổi ra mắt ‘Beyond Borders’ của Ban Biên Tập Da Màu. Gặp gỡ những tâm tình đang xây những chiếc cầu nối liền hai nền văn hóa Đông-Tây làm ấm lòng tôi rất nhiều. Rất cảm phục tất cả những nhà văn của Ban Biên Tập Da Màu.”
Phần cuối của chương trình cũng là phần sôi nổi nhất. Đó là lúc tặng sách cho quan khách. Mọi người vui vẻ sắp thành một hàng khá dài để nhận sách, sau đó lần lượt tiến đến hai chiếc bàn dài có các tác giả và dịch giả đang sẵn sàng đợi để ký tặng sách cho từng người. Không khí vui nhộn hẳn lên, khác với lúc trước, khi mọi người khá im lặng, trầm tư với những lời tâm sự của các tác giả và dịch giả. Một số sinh viên ưu ái tặng chủ tọa đoàn hai bó hoa rực rỡ như một lời khen tặng dễ thương nhất.
Cuối buổi sinh hoạt, toàn nhóm Da Màu chụp chung một tấm ảnh lưu niệm rồi lăng xăng phụ giúp các nhân viên UCI dọn dẹp phòng họp, sắp xếp lại bàn ghế. Sau đó, mọi người còn tụ lại phía trước để chuyện trò với nhau một lúc trước khi chia tay. Buổi ra mắt sách đầu tiên đã kết thúc thành công ngoài dự tính. [qd]
