SACRAMENTO, California (NV) – Bắt đầu từ ngày 1 Tháng Giêng, người dân California sẽ phải trả một khoản phí mới mỗi lần mua sản phẩm có pin không thể tháo rời – dù đó là dụng cụ điện, máy chơi game PlayStation, hay thậm chí là một tấm thiệp chúc mừng biết hát, theo báo mạng Calmatters hôm Thứ Sáu, 2 Tháng Giêng.
Khoản phụ phí 1.5%, tối đa không quá $15, mở rộng một chương trình tái chế từng âm thầm thu gom các màn hình máy tính và TV cũ suốt hai thập niên qua. Thay đổi này xuất phát từ Dự Luật SB 1215 của Thượng Viện California, do cựu Thượng Nghị Sĩ Josh Newman – một thành viên đảng Dân Chủ đại diện một số khu vực thuộc Los Angeles và San Bernardino – soạn thảo và được ký thành luật vào năm 2022.
Người tiêu dùng sẽ phải trả khoản phí này khi mua bất kỳ sản phẩm nào có pin gắn liền bên trong, dù pin có thể sạc lại hay không.
Theo các chuyên gia, nhiều sản phẩm với pin loại này cuối cùng bị vứt vào thùng rác. Trong phân tích gần đây nhất, Sở Tái Chế và Phục Hồi Tài Nguyên California ước tính mỗi năm có khoảng 7,300 tấn pin bị đưa vào bãi rác một cách trái phép hoặc do vô tình.
California là tiểu bang tiên phong trong việc thu phí rác thải điện tử đối với màn hình máy tính và TV từ năm 2003. Chính sách này phát huy hiệu quả, giúp ngăn chặn các thiết bị chứa chất độc hại bị chôn lấp và xây dựng hệ thống xử lý phù hợp hơn. Tuy nhiên, trong 20 năm qua, rác thải điện tử thay đổi rất nhiều.
Pin “lithium” có công suất lớn ngày càng rẻ và dễ tiếp cận hơn khi nhu cầu công nghệ tăng cao. Chúng hiện diện trong vô số sản phẩm hằng ngày, từ điện thoại di động, tai nghe AirPods cho đến dụng cụ điện và đồ chơi.
“Những thứ này có mặt ở khắp nơi. Chúng gần như ở mọi nhà,” ông Joe La Mariana, giám đốc điều hành của RethinkWaste – công ty quản lý dịch vụ rác thải cho 12 thành phố thuộc San Mateo County và là đồng bảo trợ SB 1215 – cho biết.
Tuy nhiên, trong một số điều kiện nhất định, pin “lithium” cũng tiềm ẩn rủi ro. Dưới môi trường khắc nghiệt tại các cơ sở xử lý rác và tái chế, pin “lithium-ion” có thể bốc cháy hoặc thậm chí phát nổ.
“Việc trả một khoản phí nhỏ tại quầy thanh toán để tài trợ cho hệ thống thu gom đúng cách rẻ hơn rất nhiều so với các vụ cháy gây thiệt hại hàng triệu đô la, phí bảo hiểm tăng cao, và các khoản tăng giá cuối cùng lại đổ lên vai cộng đồng,” ông Doug Kobold, giám đốc điều hành Hội Đồng Quản Lý Sản phẩm California và cũng là đồng bảo trợ dự luật, nói.
Vấn đề ngày càng nghiêm trọng
Năm 2016, tại thành phố San Carlos thuộc San Mateo County, một pin “lithium-ion” gây ra vụ cháy lớn tại cơ sở tái chế Shoreway Environmental Center. Vụ cháy khiến nhà máy phải đóng cửa bốn tháng và gây thiệt hại $8.5 triệu. RethinkWaste là cơ quan quản lý khu vực giám sát cơ sở này.
Sau khi sự việc xảy ra, phí bảo hiểm của công ty tăng từ $180,000 lên $3.2 triệu mỗi năm, theo ông Joe La Mariana, và cuối cùng, người dân đóng phí dịch vụ phải gánh chịu chi phí đó.
Vụ cháy trở thành “chất xúc tác” khiến cơ quan quản lý rác thải tìm kiếm giải pháp cho vấn đề cháy pin ngày càng gia tăng.
“Là một cơ sở thuộc sở hữu công, toàn bộ tài sản này đều do 430,000 người dân đóng phí sở hữu và chi trả,” ông La Mariana nói. “Chúng tôi có trách nhiệm tài chính trong việc bảo toàn các tài sản đó. Nhưng ở góc độ con người, chúng tôi còn có trách nhiệm rất lớn đối với sự an toàn của đồng nghiệp và nhân viên.”
Cháy pin tại các cơ sở xử lý rác và tái chế là mối nguy diễn ra hằng ngày. Các chuyên gia cho rằng tình trạng này bị báo cáo thiếu, có thể vì các cơ sở lo ngại bị giám sát chặt chẽ hơn hoặc phí bảo hiểm tăng cao.
Pin cũng có thể bốc cháy ở bất cứ đâu. Đầu năm nay, hai bé gái phải nhập viện sau khi một chiếc xe “scooter” điện bốc cháy trong một chung cư ở Los Angeles. Theo Cơ Quan Quản Trị Hàng Không Liên Bang Mỹ (FAA), trung bình mỗi tuần có gần hai vụ cháy pin xảy ra trên các chuyến bay tại Mỹ.
Chuyển dịch năng lượng sạch kéo theo rủi ro xuất phát từ pin
Khoản phí người tiêu dùng sẽ phải trả trong năm mới chỉ là một phần trong phản ứng đang phát triển của tiểu bang trước rủi ro ngày càng lớn từ pin “lithium-ion.”
Thuốc lá điện tử dùng một lần bằng nhựa được miễn trừ khỏi luật mới vì Sở Kiểm Soát Chất Độc Hại bày tỏ lo ngại về việc hệ thống thu gom và tái chế phải xử lý “nicotine” – một chất độc hại, theo ông Nick Lapis, nhà vận động thuộc tổ chức Californians Against Waste, đồng bảo trợ dự luật. Tuy nhiên, đây cũng là nguồn rác thải pin “lithium-ion” tăng nhanh nhất.
“Nếu hình dung một người hút một gói thuốc mỗi ngày, điều đó có nghĩa là mỗi ngày họ vứt đi một thiết bị có pin ‘lithium-ion,’” ông Lapis nói.
Năm ngoái, Dân Biểu Jacqui Irwin và Dân Biểu Lori Wilson của California giới thiệu Dự Luật AB 762, nhằm cấm hoàn toàn thuốc lá điện tử dùng một lần bằng nhựa. Ông Lapis cho biết ông kỳ vọng cơ quan lập pháp sẽ giải quyết rủi ro từ các thiết bị này trong năm nay.
Các pin “lithium-ion” quy mô lớn lại đặt ra một dạng nguy hiểm khác.
Trong các vụ cháy rừng ở Los Angeles, nhiều pin lithium-ion” nguy hiểm – bao gồm cả pin từ xe điện – bị bỏ lại, buộc Cơ Quan Bảo Vệ Môi Trường Mỹ (EPA) phải tiến hành một chiến dịch dọn dẹp quy mô lớn.
Gần một năm trước, một vụ cháy tại cơ sở lưu trữ pin ở Moss Landing kéo dài hai ngày, khiến hơn 1,000 người phải di tản. Người dân sống gần cơ sở này ở Monterey County cho biết họ cảm thấy không khỏe kể từ sau vụ cháy, và một nghiên cứu gần đây phát hiện kim loại độc hại trong các đầm lầy lân cận.
Năm 2024, Thống Đốc Gavin Newsom thành lập một nhóm phối hợp liên cơ quan – bao gồm Hội Đồng Tài Nguyên Không Khí California và Cơ Quan Cứu Hỏa California (Cal Fire) – để nghiên cứu các giải pháp an toàn cho công nghệ lưu trữ pin. Các quy định mới của Cal Fire đối với hệ thống lưu trữ pin sẽ có hiệu lực trong năm nay.
Theo bà Meg Slattery, nhà khoa học của Earthjustice, việc tìm ra cách xử lý pin và “lithium” một cách đúng đắn trong dòng rác thải là điều then chốt khi tiểu bang chuyển dịch khỏi nhiên liệu hóa thạch. (T.Nhiên) [đ.d.]
