Trúc Phương/Người Việt
Tìm cái phanh để cản đà lao dốc vùn vụt của Trump thời điểm hiện tại e rằng “lực bất tòng tâm.” Chỉ số tín nhiệm tổng thống đang rất xấu và chắc chắn còn xấu hơn. Thế giới đang cười cợt ông. Châu Âu không còn ngán ông nữa. Và “bọn Iran đang quay ông như dế” (nguyên văn: “The Iranians Take Trump for a Sucker”) là tựa bài bình luận trên Wall Street Journal. Chỉ 15 tháng ngồi ghế tổng thống, uy tín Trump đang hao mòn từng ngày từng giờ…
“Chao ôi”…
Cuộc thăm dò do Trung Tâm Nghiên Cứu Các Vấn Đề Công Chúng AP-NORC công bố ngày 21 Tháng Tư cho thấy chỉ 30% người Mỹ tán thành cách Trump điều hành kinh tế, lĩnh vực từng được coi là thế mạnh của ông. Con số này giảm mạnh so với 38% tán thành được ghi nhận vào Tháng Ba. Cũng trong cuộc thăm dò trên, một tỷ lệ ý kiến rất lớn, lên tới 72%, cho rằng đất nước đang đi sai hướng; trong khi đó, tỷ lệ tán thành tổng thể dành cho Trump tiếp tục giảm thảm hại, chỉ còn 33%.
Trong bài tường thuật kết quả thăm dò, hãng tin AP dẫn lời bà Kathryn Bright, một cựu đại úy Không Quân 60 tuổi từng bỏ phiếu cho Trump, rằng: “Tôi cảm thấy ghê tởm chính bản thân; tôi thấy mình bị phản bội, như thể ổng là con sói đội lốt cừu vậy.” “Chao ôi. Nhận định đó thật chính xác và nghe đau lòng quá đỗi,” tác giả Rex Huppke viết mỉa mai trên USA Today.
Nhóm cử tri Cộng Hòa trẻ tuổi đang rất bất bình. Khoảng 6/10 người Cộng Hòa dưới 45 tuổi không đồng tình cách Trump giải quyết vấn đề chi phí. Một cách tổng quát, từ giá cả, lạm phát, chính sách trục xuất, đến cuộc chiến Trung Đông,… gần như tất cả chính sách của Trump đều bị đánh giá thấp. Trump không còn lá bài nào để “binh” và thuyết phục công chúng. Ông vẫn lặp lại những gì từng nói, dù nghe không còn “ép phê.”
Ngày 17 Tháng Tư, Trump vẫn viết trên Truth Social rằng mọi thứ chưa bao giờ tốt đẹp đến thế, “Mỹ đang là quốc gia ‘NÓNG’ nhất thế giới. Chỉ mới cách đây ít lâu, thời ‘Joe Biden Ngái Ngủ,’ đất nước này đã ‘CHẾT LẶNG,’ bị cả thế giới đem ra làm trò cười!!! Nhưng giờ khác rồi. Chẳng còn ai cười cợt nữa!!!”
Không ai còn cười vì người ta chán không thèm cười. Mọi thứ đang tuột khỏi tay Trump. Mọi người đang tránh xa ông, từ đám MAGA sừng sỏ như Tucker Carlson, Alex Jones, Megyn Kelly, Candace Owens, Marjorie Taylor Greene; đến các đồng minh nước ngoài. Trump ngày càng lúng túng và vùng vẫy trong vô vọng. Thủ Tướng Ý Giorgia Meloni – một đồng minh hiếm hoi ở Châu Âu – đã chỉ trích Trump gay gắt khi ông tấn công Đức Giáo Hoàng Leo XIV. Thủ tướng Anh Keir Starmer nói, ông chán Trump “đến tận cổ.”
Ngay cả Nigel Farage (lãnh đạo đảng Reform UK), vốn sùng bái Trump, từng đến Mar-a-Lago nhiều lần, giờ cũng trở mặt. Trả lời tờ Financial Times, Nigel Farage nói: “Trump hả, tôi có biết ổng chút đỉnh nhưng chuyện đó chẳng quan trọng gì.” Ở Châu Âu, cánh tả, phe hữu, trung dung,… phe nào cũng thấy cần tránh Trump. Tại Đức, đảng cực hữu AfD thậm chí khuyên thành viên họ không nên khoe các chuyến công du Mỹ gặp chính trị gia Cộng Hòa. Hạ tuần Tháng Tư, Thủ Tướng Canada Mark Carney mô tả mối quan hệ kinh tế giữa quốc gia của ông với Mỹ là một “điểm yếu” cần phải được khắc phục. Dân Canada nói chung xem Trump như kẻ thù. Tất cả cho thấy người ta đang định hình lại quan hệ với Mỹ trên phạm vi quốc tế.
Tệ nhất lịch sử
Trump thích dùng từ “loser” để mắng mọi người, từ Rosie O’Donnell, John McCain, Chris Christie, Mitt Romney, Graydon Carter, Russell Brand, Bill Barr, Jimmy Kimmel, Ron DeSantis, Paul Ryan, Joe Biden, Mark Cuban, Liz Cheney, Michael Bloomberg, Sadiq Khan, George Conway, Hillary Clinton… đến các hãng tin ABC, CNN, NPR,… và các tờ báo The New York Times, Wall Street Journal… Danh sách này rất dài. Tréo ngoe ở chỗ, những gì Trump mắng người khác thường quay lại “ám” ông.
Thất bại, trong thực tế cuộc sống, không hẳn là điều quá tệ. Thua keo này, bày keo khác. Tuy nhiên, trong cách dùng “loser” của Trump, “đồ thất bại” là cái thứ giẻ rách, đáng vất đi, chết quách cho rảnh mắt thiên hạ. Khi ám chỉ như vậy, ông hàm ý ông là người luôn thành công. “Thất bại” không tồn tại trong từ điển của Trump. Cũng do vậy, Trump rất sợ bị mắng ngược, rằng ông mới là kẻ thất bại.
Như ông tự miêu tả, ông là thiên tài, cực kỳ thông minh, có năng lực tư duy thượng đẳng. Ông nói về mình: “Chúng tôi là những người thông minh… Chúng tôi cũng như những chú ngựa đua vậy. Bạn biết đấy, những con chạy nhanh sẽ sinh ra những con chạy nhanh, còn những con chạy chậm thì chẳng nên cơm cháo gì, đúng không? Và chúng tôi cũng vậy. Chúng tôi chẳng khác gì những chú ngựa đó, xét trên khía cạnh này.”
Tuy nhiên, xét trên khía cạnh nào ở thời điểm hiện tại, Trump cũng đang thất bại. Việc không giữ được ghế thủ tướng cho Viktor Orbán ở Hungary là một “thất bại quốc tế” điển hình nhất và mới nhất của ông.
Trên The New York Times ngày 21 Tháng Tư, nhà bình luận Thomas B. Edsall thuật, Donald Kettl – giáo sư danh dự và cựu hiệu trưởng Trường Chính Sách Công thuộc Đại Học Maryland, tác giả cuốn “The Right-Wing Idea Factory: From Traditionalism to Trumpism” dự kiến xuất bản vào Tháng Năm – đánh giá rằng Trump để lại một số hậu quả nghiêm trọng, từ việc tạo ra sự chia rẽ sâu sắc trong nước, giữa các tiểu bang, giữa người nhập cư và các thành phần khác, giữa giới trí thức ưu tú với phần còn lại;… đến nhiều chính sách hỗn loạn khác. Khó có thể nói đó không phải là thất bại.
Michael Bailey, nhà khoa học chính trị thuộc Đại Học Georgetown, nhận định, Trump “là tổng thống tệ nhất lịch sử Mỹ. Tình trạng thối nát và những thiệt hại mà Trump gây ra cho các thể chế cũng như làm ô uế danh tiếng nước Mỹ với những ảnh hưởng lâu dài đã vượt xa bất cứ điều gì chúng ta từng thấy trước đây.”
“Chân mệnh thiên tử”
Thất bại tai hại nhất của Trump là làm suy yếu tầm ảnh hưởng Mỹ trên toàn thế giới. Trước khi cuộc chiến Iran xảy ra, uy tín Mỹ đã lung lay. Đến khi Trump sa lầy Trung Đông, chút niềm tin còn lại gần như mất hẳn. Điều nguy hiểm ở chỗ sự xói mòn quyền lực rất khó đảo ngược khi các đối thủ của Mỹ, đặc biệt Trung Quốc, đang tận dụng cơ hội. Vụ Iran đang đẩy nhanh điều mà một số người nhận định là sự “đứt gãy” trong mối quan hệ giữa Mỹ với phần lớn thế giới còn lại.
Iran là bài test năng lực mang lại kết quả rõ ràng nhất từ trước đến nay khi đề cập khả năng xử lý khủng hoảng của Trump. Qua vụ Iran, tất cả điểm yếu của Trump lộ rõ mồn một.
Trong một đoạn trích từ bức điện Bộ Ngoại Giao Hoa Kỳ vào trung tuần Tháng Tư, các nhà ngoại giao Mỹ tại đại sứ quán ở Dushanbe (Tajikistan) cảnh báo: “Cuộc xung đột tại Iran đã dẫn đến sự xuất hiện luồng thông tin chống Mỹ dai dẳng trong môi trường truyền thông vốn bị kiểm soát chặt chẽ tại Tajikistan; điều này diễn ra trong bối cảnh các thế lực nước ngoài đang gia tăng tầm ảnh hưởng, còn các cơ quan truyền thông địa phương thì chạy đua thu hút lượt truy cập và tìm kiếm nguồn tài trợ từ bên ngoài” (“Iran war accelerates America’s breakup with the world”/Politico).
Đoạn trích cho biết thêm: “Các đối thủ cạnh tranh của chúng ta đang dốc nguồn lực để giành quyền chủ đạo trong việc định hướng dư luận tại một quốc gia nằm ở giao điểm chiến lược giữa Trung Quốc, Afghanistan, Nga và Iran.” Những bức điện tương tự được gửi từ các nhà ngoại giao Mỹ ở Bahrain, Indonesia và Azerbaijan cũng mô tả tình trạng các thông điệp bài xích Mỹ đang lan tràn, đồng thời cảnh báo, trong một số trường hợp, các mối quan hệ an ninh và ngoại giao Mỹ đang đứng trước nguy cơ bị đe dọa.
Nói đến chuỗi thất bại của Trump từ khi trở lại nhiệm kỳ hai còn phải kể cái gọi là “Hội Đồng Hòa Bình.” Bulgaria và Hungary (lúc Viktor Orbán còn làm thủ tướng) là hai thành viên EU duy nhất tham gia khi “tổ chức” này ra mắt vào Tháng Hai. Các quốc gia EU khác đã giữ khoảng cách bằng cách chỉ cử quan sát viên. Trung tuần Tháng Tư, một lần nữa, Bỉ cho biết họ không có ý định góp kinh phí cho “hội đồng.”
Nhiều người nói, Trump có “chân mệnh thiên tử,” kiểu gì cũng làm vua. Suốt cuộc đời Trump, ông “sống đi chết lại” nhiều lần. Tưởng chạm cửa tử nhưng rồi vẫn thoát khỏi địa ngục trong đường tơ kẽ tóc. Vượt qua bao nhiêu vụ phá sản vẫn sống phây phây. Bị đàn hặc hai lần không mảy may suy suyển. Đúng là có số làm vua. Cá nhân Trump rất thích ngai vàng. Tuy nhiên, vua có nhiều loại vua, có vua để lại danh thơm, có vua để lại tiếng xấu. Lịch sử đang “đặt” sẵn một chỗ cho “vua Trump.” [kn]
