WASHINGTON, DC (NV) – Cuối cùng thì lý do làm Tổng Thống Donald Trump phải một lần nữa “TACO” chiến dịch quân sự Dự Án Tự Do (Project Freedom) là vì một đồng minh chủ chốt ở Vùng Vịnh không cho Mỹ sử dụng căn cứ và không phận để thực hiện chiến dịch. NBC New dẫn tin từ hai giới chức Hoa Kỳ cho biết ngày Thứ Tư, 6 Tháng Năm.
Dự Án Tự Do là một chiến dịch quân sự nhằm hộ tống tàu thuyền qua eo biển Hormuz, có “tuổi thọ” chưa đến 48 tiếng.
Theo NBC News, các đồng minh Vùng Vịnh rất bất ngờ khi Tổng Thống Trump công bố Dự Án Tự Do trên mạng Truth Social vào chiều Chủ Nhật, bởi vì ông Trump chỉ nói chuyện với những lãnh đạo Qatar sau khi chiến dịch bắt đầu.
Chiến dịch này khiến giới lãnh đạo Saudi Arabia phẫn nộ. Đáp lại, vương quốc này đã thông báo với Hoa Kỳ rằng họ sẽ không cho phép quân đội Mỹ điều chiến đấu cơ xuất phát từ Căn Cứ Không Quân Hoàng Tử Sultan (nằm ở phía đông nam Riyadh), cũng như không cho phép bay qua không phận Saudi Arabia để hỗ trợ cho chiến dịch này.
Một nhà ngoại giao Trung Đông cho biết Mỹ đã không phối hợp Dự Án Tự Do với phía Oman cho đến sau khi ông Trump đưa ra thông báo.
“Mỹ đã đưa ra thông báo, và sau đó mới phối hợp với chúng tôi,” vị quan chức ngoại giao này cho biết và nói thêm “không cảm thấy tức giận.”
Theo hai giới chức Mỹ, việc tiếp cận này (ABO: access, basing, overflight) rất cần thiết về mặt địa lý. Chiến đấu cơ, phi cơ tiếp nhiên liệu và hệ thống phòng không phụ thuộc vào sự cho phép từ các đồng minh như Saudi Arabia, Jordan, Kuwait và Oman. Phía Saudi Arabia đã cho phép Hoa Kỳ xuất kích từ căn cứ này để hỗ trợ cuộc chiến tại Iran, đồng thời cho phép các máy bay đóng tại những quốc gia lân cận bay qua không phận của họ.
Không có sự hỗ trợ này, việc cung cấp hỗ trợ cho tàu thuyền trong eo biển hẹp sẽ rất khó khăn.
Cuộc điện thoại giữa Tổng Thống Trump và Thái tử Saudi Mohammed bin Salman đã không tháo gỡ ngay được nút thắt này, theo NBC News. Giới chức Saudi nhấn mạnh hỗ trợ cho nỗ lực ngoại giao, đặc biệt là vai trò trung gian của Pakistan. Do đó buộc Tổng Thống Trump rút lại Dự Án Tự Do nhằm khôi phục quyền tiếp cận của quân đội Mỹ trong vùng trời trọng điểm này.
Tòa Bạch Ốc lại khẳng định các đồng minh khu vực đã được thông báo trước, nhưng quyết định “TACO” của Tổng Thống Trump lại cho thấy sự thật ngược lại.
Một nguồn tin từ Saudi Arabia tiết lộ với NBC News rằng ông Trump và Thái Tử “đã thường xuyên giữ liên lạc.” Nguồn tin này cho biết thêm rằng giới chức Saudi Arabia cũng đã liên lạc với Phó Tổng Thống JD Vance, Bộ Tư Lệnh Trung Tâm Hoa Kỳ và Ngoại Trưởng Marco Rubio.
Ông Trump đã công bố “Dự Án Tự Do” trên mạng xã hội vào cuối tuần qua như một nỗ lực nhằm phá vỡ lệnh phong tỏa thực tế của Iran đối với tuyến đường thủy quan trọng. Eo biển Hormuz, nơi vận chuyển khoảng 20% dầu mỏ thế giới, gần như “nội bất xuất ngoại bất nhập” kể từ khi chiến tranh diễn ra ngày 28 Tháng Hai.
Hai tàu mang cờ Mỹ đã đi qua eo biển thành công, và quân đội đang chuẩn bị thêm tàu. Tuy nhiên, chỉ sau khoảng 36 giờ, ông Trump tuyên bố tạm dừng. Trên Truth Social, ông cho biết Dự Án Tự Do sẽ được “tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận giải quyết chiến tranh có thể được hoàn tất và ký kết hay không.”
“Họ muốn đạt được một thỏa thuận,” ông Trump phát biểu từ Phòng Bầu Dục vào Thứ Tư, 6 Tháng Năm. Ông cho biết đã có “những cuộc đàm phán rất tốt đẹp trong 24 giờ qua.”
Các diễn biến mới nhất về chiến tranh Iran và nỗ lực ngoại giao
Chiến tranh bùng nổ ngày 28 Tháng Hai bắt đầu từ các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran. Iran đáp trả bằng cách tấn công các căn cứ Mỹ, gây thiệt hại tại Saudi Arabia, Qatar, Kuwait, Bahrain và UAE. Ít nhất 16 cơ sở quân sự Mỹ bị tấn công, một số gần như không thể sử dụng, theo Washington Post loan tin hôm Thứ Tư.
Dù Mỹ tuyên bố thành công quân sự, xung đột đã gây áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu. Việc tạm dừng Dự Án Tự Do phản ánh sự chuyển hướng sang ngoại giao, theo NBC News. Iran đang xem xét đề nghị hòa bình mới của Mỹ do Pakistan làm trung gian. Ông Trump bày tỏ lạc quan về các cuộc đàm phán “rất tốt trong 24 giờ qua” và cho rằng thỏa thuận có thể đạt được trước chuyến thăm Bắc Kinh.
Trên Truth Social ngày 6 Tháng Năm, ông Trump viết: “Giả sử Iran đồng ý với những gì đã thỏa thuận, vốn có thể là một giả định lớn, thì Epic Fury huyền thoại sẽ kết thúc, và khối phong tỏa sẽ cho phép eo biển Hormuz MỞ CỬA CHO TẤT CẢ, bao gồm cả Iran. Nếu họ không đồng ý, cuộc ném bom sẽ bắt đầu, và đáng tiếc sẽ ở mức độ và cường độ cao hơn nhiều so với trước.”
Phản ứng từ Iran thận trọng hơn, như truyền thông loan tin cho biết. Một giới chức Iran gọi đề nghị của Hoa Kỳ là “danh sách mong muốn” và cảnh báo phản ứng mạnh mẽ. Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị hôm nay, trong cuộc gặp với ngoại trưởng Iran cũng kêu gọi ngừng bắn toàn diện khẩn cấp.
Khi các cuộc đàm phán vẫn đang diễn ra, thế giới đang theo dõi liệu việc ông Trump ‘taco’ Dự Án Tự Do có phải bước đi thực sự hướng tới hòa bình hay chỉ là khoảng nghỉ tạm thời trong một cuộc xung đột bất ổn. (K.L)
