SÀI GÒN, Việt Nam (NV) – Sau sáp nhập, Sài Gòn được cho là “siêu đô thị,” song ngày càng tỏ ra “hụt hơi” khi nhiều động lực tăng trưởng từng được coi là “đầu tàu kinh tế” mất dần ưu thế.
Nhiều năm qua, thành phố Sài Gòn tập trung phát triển bốn ngành công nghiệp trọng yếu gồm chế biến lương thực-thực phẩm; hóa chất-nhựa cao su; cơ khí; điện tử-công nghệ thông tin.
Tuy nhiên, khu vực này vẫn vận hành song song hai mô hình: phát triển công nghệ và chế biến sâu nhưng đồng thời tiếp tục dựa vào gia công, lao động giá rẻ và mở rộng theo chiều rộng để duy trì các chỉ số kinh tế-xã hội.
Báo VnExpress hôm 18 Tháng Năm dẫn phúc trình từ Ban Quản Lý Các Khu Chế Xuất, Công Nghiệp TP.HCM (Hepza), cho biết trước khi sáp nhập, Sài Gòn có 17 khu chế xuất, khu công nghiệp đang hoạt động, thì nay đã lên đến 58 khu.
Bà Nguyễn Võ Minh Thư, phó Ban Quản Lý Hepza, cho rằng nhiều khu công nghiệp hiện không còn phù hợp với bối cảnh phát triển của “siêu đô thị.”
Theo bà Thư, một số khu công nghiệp hình thành từ giai đoạn đầu “công nghiệp hóa,” nay đã nằm giữa khu dân cư đông đúc, hạ tầng và mô hình vận hành lạc hậu, chưa khai thác hiệu quả lợi thế vị trí, giá trị đất đai và nguồn nhân lực phẩm chất cao. Đồng thời, nhiều khu công nghiệp cũng đang tiến gần thời hạn sử dụng đất, tạo áp lực tái cấu trúc mô hình phát triển.
Không chỉ công nghiệp, nhiều động lực tăng trưởng khác của Sài Gòn cũng không còn giữ ưu thế vượt trội.
Theo bảng xếp hạng GRDP 34 tỉnh, thành của Cục Thống Kê, quy mô kinh tế Sài Gòn năm 2025 đạt khoảng 2.74 triệu tỷ đồng ($9,370 tỷ) – lớn nhất Việt Nam, nhưng tỷ trọng đóng góp vào GDP quốc gia chỉ còn khoảng 23.1%, trong khi trước đây từng đạt 30%.
Cụ thể, Sài Gòn tăng trưởng 7.53%, thấp hơn mức tăng GDP của Việt Nam là 8.02%, xếp thứ 21/34 địa phương, sau Hà Nội và nhiều tỉnh khác.
Bên cạnh đó, năng lực cạnh tranh của thành phố này cũng suy giảm.
Theo Chỉ Số Năng Lực Cạnh Tranh Cấp Tỉnh (PCI) năm 2025 do Liên Đoàn Thương Mại và Công Nghiệp Việt Nam công bố, Sài Gòn rời khỏi top 5, chỉ đứng trong nhóm khá cùng các tỉnh Hưng Yên, Thái Nguyên, Khánh Hòa và Lạng Sơn.
Ông Trần Hoàng Ngân, chủ tịch Hội Đồng Tư Vấn Phát Triển Đột Phá Trường Đại Học Sài Gòn, cho rằng sự suy giảm của thành phố không diễn ra đột ngột mà là hệ quả của hàng loạt “điểm nghẽn” tích tụ kéo dài từ hạ tầng, thể chế đến mô hình tăng trưởng.
Theo ông Ngân, nguyên nhân lớn nhất là mô hình tăng trưởng theo chiều rộng đã “đụng trần.” Các khu công nghiệp dù lấp đầy vẫn là mô hình cũ, khó tạo đột phá mới. “Đường ray” dựa vào vốn, đất đai, gia công không còn phù hợp với vai trò “đầu tàu,” trong khi công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số… chưa tạo ra giá trị đủ lớn dù Sài Gòn đang nỗ lực chuyển đổi.
Ngoài ra, sau nhiều thập kỷ phát triển, quy mô kinh tế và dân số thành phố tăng nhanh nhưng giao thông, trường học, bệnh viện, nhà ở xã hội không được đầu tư tương xứng.
Theo ông Ngân, thành phố đang đối mặt hàng loạt “khuyết tật đô thị” như kẹt xe, ngập nước, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng công cộng.
Trong khi đó, tỷ lệ ngân sách được giữ lại giảm mạnh từ 33% xuống 18% giai đoạn 2017-2021, khiến “siêu đô thị” thiếu nguồn lực tái đầu tư hạ tầng.
“Sức khỏe của thành phố giảm sút vì mất nguồn lực tái đầu tư trong khi các mô hình mới phải dừng lại,” ông Ngân nhận định.
Ở góc nhìn doanh nghiệp, ông Đinh Hồng Kỳ, chủ tịch Hiệp Hội Xây Dựng và Vật Liệu Xây Dựng TP.HCM, cho rằng thành phố đang chịu “gánh nặng hạ tầng kép” khi vừa quá sức chứa trong lõi đô thị, vừa thiếu kết nối liên vùng. Trong khi đó, dòng vốn tư nhân – được xem là sức sống của kinh tế thành phố đang chững lại.
Ngoài các điểm nghẽn nội tại, Sài Gòn còn chịu nhiều cú sốc liên tiếp suốt hơn 15 năm qua.
Theo ông Ngân, khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2012 ảnh hưởng nặng đến lĩnh vực tài chính và bất động sản; giai đoạn phục hồi sau đó tiếp tục gặp COVID-19, khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp và vụ SCB – Vạn Thịnh Phát.
Tại buổi làm việc với Ban Thường Vụ Thành Ủy TP.HCM hồi cuối Tháng Tư vừa qua, ông Tô Lâm, tổng bí thư, chủ tịch nước, đánh giá sau 40 năm “đổi mới,” thành phố “không còn là nền kinh tế chi phí thấp nhưng cũng chưa trở thành nền kinh tế giá trị cao. Biểu hiện rõ nhất là tốc độ tăng trưởng của thành phố không còn dẫn đầu như trước.” (Tr.N)
