DUBAI / WASHINGTON (NV) – Những nét phác thảo sơ bộ về một thỏa thuận kết thúc chiến tranh giữa Washington và Tehran chứa đựng một nghịch lý các điều khoản ưu đãi nhằm dỗ dành Iran tuân thủ thỏa ước củng cố trực tiếp sức mạnh cho lực lượng Vệ Binh Cách Mạng Hồi Giáo (IRGC), một tổ chức bị Mỹ cùng các đồng minh phương Tây liệt vào danh sách khủng bố, Reuters nhận định hôm Thứ Sáu, 19 Tháng Sáu.
Suốt nhiều thập niên, IRGC phát triển mạnh mẽ dưới bóng tối của các lệnh trừng phạt quốc tế, xây dựng thành công một đế chế thương mại khổng lồ trải dài từ dầu mỏ, xây dựng, vận tải biển cho đến viễn thông và cảng biển.
Báo cáo từ bốn nguồn tin cao cấp Iran xác nhận lực lượng tinh nhuệ này nắm giữ vị thế độc tôn để thâu tóm phần lớn dòng tiền tài chính phát sinh từ việc dỡ bỏ cấm vận, khôi phục xuất khẩu dầu và thu hút làn sóng đầu tư nước ngoài. Vai trò trung tâm của lực lượng này trong nền kinh tế nội địa hiện trở thành rào cản lớn nhất đối với tiến trình hòa bình, bởi danh xưng khủng bố của họ làm phức tạp các nỗ lực giải phóng thị trường.
Được cố lãnh đạo cách mạng Ayatollah Ruhollah Khomeini thành lập, IRGC liên tục mở rộng ảnh hưởng chính trị và kinh tế dưới thời người kế nhiệm Ayatollah Ali Khamenei thông qua các chiến dịch can thiệp quân sự tại Trung Đông và trấn áp bất đồng chính kiến trong nước.
Kể từ khi cuộc chiến bùng phát vào ngày 28 Tháng Hai bằng loạt không kích khiến ông Ali Khamenei tử nạn, IRGC lập tức thâu tóm quyền kiểm soát tối cao tại Tehran, trực tiếp đưa con trai của ông này thành là Lãnh Đạo Tối Cao Mojtaba Khamenei lên vị trí quyền lực cao nhất.
Một nguồn tin cao cấp nhận định IRGC chính là thực thể chiến thắng thực sự của cuộc chiến sau khi bảo đảm sự sống còn cho hệ thống chính trị hiện tại, đồng thời sở hữu kinh nghiệm dày dạn trong các hoạt động lách luật trừng phạt suốt nhiều thập niên qua. Hiện tại, chính giới lãnh đạo IRGC phát đi tín hiệu ủng hộ thỏa thuận chấm dứt chiến sự.
Thỏa thuận tạm thời công bố tuần này cho phép Mỹ cấp quyền miễn trừ đối với các hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran.
Trong khi đó, một hiệp định toàn diện hơn trong tương lai có thể dỡ bỏ toàn bộ các lệnh cấm vận còn lại và mở đường cho Tehran tiếp cận quỹ tái thiết trị giá lên tới $300 tỷ. Dù IRGC không công khai các dữ liệu tài chính, giới phân tích dự báo mọi nỗ lực khôi phục kinh tế đều làm phình to tầm ảnh hưởng của mạng lưới thương mại đa ngành thuộc lực lượng này. Nhánh kỹ thuật của IRGC là tập đoàn Khatam al-Anbia hiện giám sát hàng trăm công ty con chi phối toàn bộ hạ tầng, năng lượng, sản xuất xe hơi, du lịch và hậu cần.
Do luật đầu tư của Iran bắt buộc các tập đoàn nước ngoài phải thiết lập liên doanh với doanh nghiệp bản địa, các công ty liên kết với IRGC nghiễm nhiên trở thành những kẻ gác cổng vĩ đại đối với mọi nguồn vốn ngoại quốc đổ vào các lĩnh vực béo bở nhất. Thực tế này đẩy các công ty phương Tây khi quay lại thị trường Iran vào thế buộc phải hợp tác hoặc vận hành song song với các thực thể khủng bố ngầm, kích hoạt rủi ro pháp lý nghiêm trọng từ các lệnh trừng phạt đơn phương của Mỹ.
Cựu điều tra viên Jeremy Paner thuộc Bộ Tài Chính Mỹ, hiện là đối tác tại công ty luật Hughes Hubbard & Reed, đưa ra lời cảnh báo: “IRGC là thực thể giật dây đằng sau lĩnh vực dầu mỏ, vì vậy chúng ta không thể phớt lờ tất cả các hệ lụy pháp lý khi kinh doanh với họ.”
Ông Paner lưu ý rằng ngay cả khi chính quyền cho phép xuất khẩu dầu, các doanh nghiệp Mỹ vẫn đối mặt rủi ro pháp lý lớn từ Đạo Luật Công Lý Chống Tài Trợ Khủng Bố (JASTA) năm 2016. Đạo luật này cho phép các nạn nhân khủng bố khởi kiện đòi bồi thường nếu phát hiện tập đoàn có hành vi hỗ trợ tài chính gián tiếp cho IRGC.
Sự trỗi dậy kinh tế của lực lượng Vệ Binh Cách Mạng tăng tốc mạnh mẽ từ đầu những năm 2000 nhờ hệ thống công ty bình phong lách luật tinh vi. Mặc dù chiến dịch “áp lực tối đa” do Tổng Thống Donald Trump phát động vào năm 2018 gây ra nhiều tổn thất và làm gia tăng chi phí vận hành các mạng lưới bất hợp pháp này, việc dỡ bỏ cấm vận toàn diện sắp tới có thể biến đế chế IRGC thành lực lượng nắm giữ huyết mạch tài chính tại vùng Vịnh. (MPL) [dt]
