Trân Văn/Người Việt
Nếu chịu khó theo dõi các diễn đàn của cộng đồng người Việt ở Nhật, Nam Hàn, Đài Loan, Đức, Ba Lan,… trên mạng xã hội, hẳn sẽ dễ dàng nhận ra những người Việt đang tha phương, cầu thực ở xứ người, vừa sửng sốt, vừa lo âu khi có đại biểu Quốc Hội Việt Nam đề nghị cấm những người Việt từng vi phạm pháp luật khi làm thuê ở ngoại quốc được xuất cảnh nhằm “làm lành mạnh môi trường xuất khẩu lao động.”
Một trong những dự luật được Quốc Hội Việt Nam mang ra mổ xẻ ở kỳ họp lần này là dự luật sửa đổi, bổ sung Luật Người Lao Động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.
Ông Trần Đình Gia – một đại biểu của Hà Tĩnh tại Quốc Hội Việt Nam – nêu hai chuyện: Chuyện thứ nhất, Hà Tĩnh là tỉnh có rất nhiều người đi làm thuê ở ngoại quốc. Rất nhiều người sau vài tháng làm việc theo hợp đồng đã tự ý bỏ ra ngoài làm việc bất hợp pháp, dẫn đến việc nhiều thị trường khắt khe không nhận lao động từ một số địa phương như Hà Tĩnh và một số tỉnh miền Trung, ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của rất nhiều người lao động chân chính khác.
Chuyện thứ hai, theo quy định hiện hành, có những thị trường khi tiếp nhận lao động không thu phí hoặc thu phí rất thấp nhưng nhiều người lao động phải chi trả những khoản phí rất cao, từ 300 triệu đồng đến 400 triệu đồng, thậm chí có những trường hợp phải đóng đến hàng tỷ đồng, số tiền đó đi đâu?
Ông Gia là người đề nghị cần có chế tài nghiêm khắc đối với những người vi phạm pháp luật lao động ở nước ngoài, ví dụ như cấm xuất cảnh. Ông lập luận, có thể cấm người đứng đầu doanh nghiệp xuất cảnh vì nợ thuế thì tại sao không làm như vậy đối với người đi làm thuê ở ngoại quốc, vi phạm pháp luật tại xứ đó rồi quay về, đi làm thuê ở xứ khác. Chế tài nghiêm khắc người đi làm thuê còn là cách giúp hình ảnh quốc gia tốt đẹp hơn trong mắt thiên hạ.
***
Một số điểm ông Gia nêu ra hoàn toàn chính xác nhưng không mới. Ví dụ vào lúc ông Gia đặt vấn đề về việc tại sao người Việt ra nước ngoài làm thuê phải trả phí rất cao và thắc mắc những khoản phí từ vài trăm triệu đến cả tỷ đồng đi đâu (?) thì hệ thống tư pháp Việt Nam loan báo giữa tuần tới sẽ đưa 28 bị cáo có liên quan đến việc đưa người Việt đi làm thuê ở ngoại quốc ra xét xử vì “môi giới hối lộ,” “nhận hối lộ,” “vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng.”
Trong số 28 bị cáo đó có ông Nguyễn Bá Hoan – cựu thứ trưởng Lao Động Thương Binh Xã Hội – cùng với tám công chức cao cấp là cục trưởng, lãnh đạo các phòng đặc trách việc kiểm soát các doanh nghiệp chuyên đưa người Việt ra ngoại quốc làm thuê.
Theo cáo trạng, từ 2017 đến 2025, ông Hoan và các thuộc cấp đã lợi dụng việc thẩm định hồ sơ, cấp giấy phép đưa người đi làm thuê của 28 công ty để tống tiền.
Suốt tám năm, ông Hoan và tám thuộc cấp đã nhận khoảng 30 tỷ đồng. Khi bị khởi tố, ông Hoan đã nộp lại 15.8 tỷ trong số 16.3 tỷ đã nhận. Nếu cộng hết các khoản mà ông Hoan và thuộc cấp đã nộp lại thì tổng số tiền là hơn… 31 tỷ đồng (chưa rõ vì sao có khoản chênh lệch hơn một tỷ). Đó không phải là vốn của 28 doanh nghiệp bị tống tiền, Đó là tài sản do những người Việt quyết định đi làm thuê ở ngoại quốc và gia đình họ tích lũy từ mồ hôi, nước mắt trong nhiều năm, thậm chí phải vay mượn và gánh cả lãi ở tương lai mới có.
Lẽ nào ông Gia không biết vì sao phí cao và không biết phí đi đâu. Phí cao đâu đơn thuần do nhũng nhiễu ở riêng Bộ Lao Động Thương Binh Xã Hội. Không cần phải thông minh mới xác định được vài chục tỷ mà các doanh nghiệp đã đưa hối lộ được lấy từ đâu. Những người đại diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân như ông Gia có dám yêu cầu hệ thống tư pháp hoàn trả vài chục tỷ cho khoảng 16,000 nạn nhân mà 28 doanh nghiệp đã từng trấn lột của họ để cống nạp cho các đầy tớ nhân dân?
Một số điểm ông Gia nêu ra tuy mới nhưng không đúng! Khi tham gia thảo luận về dự luật sửa đổi, bổ sung Luật Người Lao Động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng tại Quốc Hội, ông Chu Lương Trí – một đồng viện với ông Gia – đề cập đến hiện tượng được đưa ra ngoại quốc theo dạng thực tập sinh nhưng trên thực tế từ công việc, trách nhiệm đến thời gian làm việc chẳng khác gì công nhân chính thức.
Ông Trí lưu ý, nếu quyền lợi của người làm thuê không tương xứng với thực tế công việc thì đó không chỉ là những vấn đề liên quan đến pháp lý mà còn là vấn đề bảo hộ công dân. Ông Trí yêu cầu làm rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý, doanh nghiệp đưa người đi làm thuê ở ngoại quốc, cơ quan đại diện Việt Nam ở ngoại quốc để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người Việt làm thuê ở ngoại quốc. Trong vài thập niên vừa qua, khó mà đếm xuể đã có bao nhiêu người nhận xét, đề nghị giống như ông Trí nhưng hệ thống không thèm để ý.
Tiếc rằng không có đại biểu Quốc Hội hay phóng viên của cơ quan truyền thông nào chất vấn ông Gia: Nếu không vay mượn, trả lãi cao để có thể ra ngoại quốc làm thuê, không bị vứt bỏ khi mưu sinh trên xứ người, không bị dồn vào tuyệt lộ, bao nhiêu người chọn con đường cư trú bất hợp pháp, chấp nhận kiểu sống chui nhủi, chịu chèn ép đủ đường để trả không chỉ nợ cơm áo của mình, của gia đình mình mà còn thanh toán chi phí làm công dân Cộng Hòa XHCN Việt Nam? [kn]
