Đỗ Bảo Anh, phó chủ biên phụ trách văn hóa và tài năng, Los Angeles Times
Tino Cao, Người Việt (chuyển ngữ)
LTS: Bắt đầu từ Tháng Giêng, 2024, nhật báo The Los Angeles hợp tác với nhật báo Người Việt dịch và đăng những bài viết của LA Times qua nhiều đề tài. Ngược lại, LA Times cũng được phép đăng những bài của tờ báo này. Bài viết sau đây có tựa đề tiếng Anh là “How Vietnamese pop star Lynda stays in the banh mi game” đăng ngày 21 Tháng Bảy.
Ông Tim Bùi xem thực đơn của tiệm, chụp lại màn hình rồi gọi FaceTime cho nhóm đồng nghiệp tại công ty thiết kế đồ họa.
“Các bạn muốn bánh mì đặc biệt hay chả tôm?” ông hỏi.
Món đặc biệt mà ông nhắc đến là “Lynda Special,” mang tên nữ ca sĩ Việt Nam sở hữu tiệm bánh mì lâu năm trong khu thương mại Westminster Super Center trên đường Beach.
Được mệnh danh là “Madonna Việt Nam,” Lynda Trang Đài nổi tiếng với những ca khúc pop mang âm hưởng của thập niên 1980 như “Supermarket Love Affair,” “Jump in My Car,” và “Mercedes Boy.” Từ khi mở Lynda Sandwich cách đây 15 năm, tên tuổi của cô còn gắn với liền thêm với bánh mì.
Buổi chiều hôm ấy là lần thứ ba trong vòng hai tháng, ông Tim Bùi, một giám đốc sáng tạo ở Anaheim, ghé tiệm. Ông thích thực đơn đa dạng với xúc xích gà, xíu mại, và trứng chiên, giá từ $9 đến $10.
Món bán chạy nhất, bánh mì “Lynda Special,” với nhân gồm thịt nguội, chả lụa, thịt gà, pa tê, và nước sốt đặc biệt của Lynda Trang Đài.
Nhờ tên tuổi của chủ tiệm, các nhận xét tích cực trên mạng và mức giá hợp lý, Lynda Sandwich tồn tại lâu hơn nhiều tiệm khác giữa thị trường bánh mì cạnh tranh gay gắt tại Westminster. Chỉ trên một đoạn đường dài hai khu phố dọc đại lộ Bolsa đã có tới 10 tiệm bánh mì.
Orange County là nơi có cộng đồng người Việt lớn nhất hải ngoại. Quy mô cộng đồng tạo ra một thị trường ẩm thực gắn liền với văn hóa, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh về giá cả và đổi mới thực đơn.
Bên trong tiệm là một bức tranh tường vẽ Beatles, Michael Jackson, James Dean, và Elizabeth Taylor, những nghệ sĩ Lynda Trang Đài ngưỡng mộ. Nền tranh sử dụng màu cam và nâu, là hai màu cô yêu thích.
Cờ Mỹ được trang trí tại cửa ra vào và quầy tính tiền. Hơn 100 hình ảnh ca sĩ Việt Nam phủ kín một mảng tường, tạo thành khu trưng bày hình ảnh những nghệ sĩ từng ghé tiệm.
Lynda Trang Đài chia thời gian giữa việc quản lý tiệm bánh mì và những chuyến bay liên tục để biểu diễn tại nhiều thành phố khắp nước Mỹ.
Lớn lên ở miền Trung Việt Nam, cô cùng gia đình vượt biên bằng thuyền năm 1979. Sau nhiều chặng đường tị nạn, gia đình đến miền Nam California. Cô bắt đầu ca hát khi còn học trung học.
Một người Việt tị nạn nhận ra tài năng của cô và giúp cô có cơ hội xuất hiện lần đầu trên sân khấu “Paris by Night,” chương trình ca nhạc tạp kỹ tiếng Việt nổi tiếng, được phát hành dưới dạng băng video và có sức ảnh hưởng tương tự MTV trong cộng đồng người Việt hải ngoại.
Tên tuổi Lynda Trang Đài nhanh chóng được nhiều người biết đến. Khả năng hát bằng cả tiếng Anh lẫn tiếng Việt, phong cách trình diễn mạnh mẽ, cùng lối ăn mặc táo bạo giúp cô thu hút đông đảo khán giả.
Hiện nay, giữa những chuyến lưu diễn, cô vẫn tự chế biến loại nước sốt riêng dùng cho bánh mì. Nước sốt được phết lên ổ bánh mì trước khi thêm ớt, cà rốt, và củ cải trắng ngâm chua, dưa leo cắt thật mỏng cùng thịt gà, thịt heo, thịt bò, hải sản, hoặc thịt nguội.
“Đây là lý do làm cho khách quay lại,” cô nói. “Tiệm không dùng thực phẩm đông lạnh. Nhiều người nói nước sốt Lynda ăn rất dễ ghiền.”
Bánh mì Việt Nam ra đời từ những gánh hàng rong cách đây hơn một thế kỷ, chịu ảnh hưởng từ món ăn nhẹ của Pháp gồm pa tê, bơ, và bánh mì.
Qua thời gian, người Việt phát triển món ăn này bằng cách kết hợp nhiều hương vị và công thức khác nhau. Rau thơm, ớt tươi, rau củ giòn, và đồ chua có vị chua nhẹ giúp cân bằng độ béo của pa tê và thịt nguội. Xốt mayonnaise về sau được dùng thay cho bơ tại nhiều tiệm.
Khách thường đoán các thành phần trong nước sốt của Lynda Trang Đài, nhưng cô vẫn giữ kín công thức chế biến.
“Có thể có mayonnaise, cũng có thể không,” cô nói nhỏ, ánh mắt tinh nghịch.
Khách hàng tại miền Nam California hiểu khá rõ về bánh mì Việt Nam. Ngay cả những tiệm ở mức trung bình cũng phải đáp ứng các yêu cầu căn bản gồm vỏ bánh nhẹ và giòn, ruột thoáng xốp, pa tê nhà làm đậm đà, thịt nguội hoặc thịt quay, đồ chua tươi, rau thơm, và loại nước sốt đủ vị để kết nối các thành phần.
Bánh mì tại Lynda Sandwich sử dụng loại “low-dough,” nghĩa là ổ bánh có ít ruột, phần bên trong nhẹ và xốp hơn loại bánh thông thường.
Trong lúc trò chuyện với khách, Lynda Trang Đài thường nhấn mạnh sự tiện lợi của bánh mì.
“Muốn ăn phở thì phải ngồi lại một lúc. Còn bánh mì có thể mang lên máy bay, đem theo khi đi cắm trại hoặc đi bộ đường dài,” cô nói.
Vừa nói, cô vừa hất nhẹ mái tóc được tạo kiểu, bước trên giày cao gót trong chiếc váy ngắn màu trắng để chào khách mới vào tiệm. Trên quầy, những túi thức ăn dành cho tài xế Grubhub chất cao, trong khi khách địa phương liên tục gọi điện thoại đặt món đến lấy.
Trong nhiều năm, khách hàng tại Little Saigon chứng kiến cuộc cạnh tranh giá bánh mì giữa các tiệm. Mật độ kinh doanh cao buộc nhiều chủ tiệm giữ giá thấp, đôi khi rẻ hơn đáng kể so với các loại bánh mì khác.
Khi một tiệm bánh mì tăng giá, khách thường có thể đi thêm một đoạn đường ngắn để tìm tới ổ bánh mì có phẩm chất tương đương với giá thấp hơn.
“Quý vị có còn nhớ thời chúng ta là thiếu niên trong thập niên 1980, bánh mì chỉ có giá $1.50, hoặc mua ba tặng một chứ?” bà Andrea Nguyễn, tác giả cuốn “The Banh Mi Handbook,” nói. “Tất nhiên, thời thế đã thay đổi.”
Theo bà Andrea Nguyễn, Little Saigon hiện có gần như mọi món ăn mà khách có thể nghĩ tới. Muốn thu hút thực khách, một tiệm phải cung cấp món ăn tiện lợi, ngon, và có giá cả hợp lý.
Lynda Trang Đài cho biết cô tránh sử dụng nguyên liệu chỉ nhằm gây chú ý. Tiệm tập trung vào hương vị và mức giá công bằng.
Bánh mì tại Lynda Sandwich có giá từ $8 đến dưới $10. Món bánh mì gà quay bán chạy nhất có giá $8.50.
Anh Hảo Nguyễn, sinh viên đại học cộng đồng Golden West College, lái xe từ Huntington Beach đến tiệm, nhận xét mức giá này hợp lý vì bánh mì là một bữa ăn đáng tin cậy. Mỗi tháng, anh ghé Lynda Sandwich khoảng ba lần để mua bánh mì gà nướng.
Lynda Trang Đài cho biết vào thời điểm Lynda Sandwich mới mở cửa, bánh mì vẫn còn tương đối mới lạ đối với nhiều người.
“Bây giờ bánh mì phổ biến khắp nơi,” cô nói.
Bà Andrea Nguyễn cho biết bà thường quan sát các loại bánh mì được làm trên thế giới. Trong một số trường hợp, người ta ăn bánh mì lần đầu tại miền Nam California rồi làm theo khi quay về địa phương của mình.
Theo bà, xu hướng này vẫn tiếp tục. Với một tiệm như Lynda Sandwich, người Mỹ gốc Việt lớn tuổi thường biết Lynda Trang Đài qua âm nhạc và những ca khúc nổi tiếng của cô. Cảm giác hoài niệm có thể khiến họ giới thiệu món ăn của tiệm cho thế hệ trẻ.
“Đi đến đâu, tôi cũng tìm ăn bánh mì hoặc những món Việt ngon nhất, bởi vì ẩm thực Việt thuộc vào hàng ngon nhất thế giới,” Lynda Trang Đài nói. “Đó là lý do tôi muốn tiếp tục phục vụ bánh mì. Với tôi, đây là mục đích. Tôi thích được làm món ăn cho mọi người.” [đ.d.]
