Trúc Phương/Người Việt
Tiết lộ của Đại Sứ Mỹ tại Trung Quốc David Perdue, về việc Trump từng nói với Tập Cận Bình rằng Mỹ sẵn sàng bán vũ khí cho Trung Quốc, đang thật sự gây sốc. Liệu Perdue “lỡ mồm” hay đó là thông điệp gián tiếp nhằm thăm dò dư luận, ngay sau chuyến công du “nồng ấm” chưa từng có của Tập Cận Bình? Thật khó có thể nghĩ một nhà ngoại giao Mỹ lại có thể “hồ đồ” xì ra một tin chấn động như vậy mà không có dụng ý.
Từ chuyện xưa đến chuyện nay
Ngày 28 Tháng Chín, Craig Singleton, chuyên gia cấp cao tại Quỹ Bảo Vệ Dân Chủ, nói với tờ The Hill: “Việc này đòi hỏi phải vượt qua các hạn chế pháp lý hiện hành, làm dấy lên những lo ngại về việc chuyển giao công nghệ quân sự nhạy cảm của Mỹ cho đối thủ chiến lược chính của mình, cũng như đảo lộn những giả định lâu nay về chính sách an ninh của Mỹ tại Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương… Tôi cho rằng phát biểu đó phản ánh thế giới quan của Trump chứ không phải một đề xuất chính sách có thể thực thi.”
Lyle Goldstein, giám đốc Chương Trình Châu Á thuộc tổ chức Defense Priorities, nói, có thể Trump đã lỡ lời hoặc đưa ra đề nghị “mà chưa suy tính kỹ.” Một số ý kiến khác không nghĩ vậy. Jonathan Czin, cựu viên chức cấp cao CIA và là chuyên gia nghiên cứu về Trung Quốc tại Viện Brookings, cho rằng ý tưởng bán vũ khí cho Bắc Kinh sẽ đánh dấu một sự thay đổi lớn trong chính sách của Mỹ. Czin nhận xét, “nếu thông tin này là sự thật chứ không phải là lời nói hớ thì đó là cú ‘quay xe’ đầy bất ngờ…”
Trong lịch sử, Mỹ từng bán vũ khí cho Trung Quốc. Tuy nhiên, bối cảnh địa chính trị lúc đó hoàn toàn khác. Đầu thập niên 1970, mục tiêu của Mỹ không còn làm suy yếu mà ngược lại phải làm cho Cộng Sản Trung Quốc mạnh. Cụ thể là việc hỗ trợ Quân Giải Phóng Nhân Dân Trung Quốc (PLA) bằng nhiều loại vũ khí hiện đại, đủ sức để Trung Quốc đương đầu nếu nước này xảy ra chiến tranh với Liên Xô.
Trong số thiết bị-phương tiện viện trợ cho Trung Quốc lúc đó, có hệ thống bắt tín hiệu truyền hình vệ tinh, 10 chiếc Boeing 707 và hai máy tính tốc độ cao. Năm 1975, Ngoại Trưởng Henry Kissinger bắt đầu kêu gọi xóa một số hạn chế xuất cảng được áp dụng thời Chiến Tranh Lạnh, trong đó có việc bán động cơ phản lực Rolls-Royce (Anh sản xuất) cho Trung Quốc. Song song, Mỹ và Trung Quốc cũng thiết lập các chương trình tập trận, huấn luyện quân sự và thậm chí soạn thảo kịch bản tác chiến đánh Liên Xô…
Trong chuyến kinh lý Bắc Kinh cuối năm 1973, Kissinger nói với Thủ Tướng Chu Ân Lai rằng trong trường hợp Moscow tuyên chiến với “người anh em” Trung Quốc, Mỹ “có thể giúp đỡ bằng cách hỗ trợ thiết bị và các dịch vụ khác,” đồng thời giúp Trung Quốc giảm thiểu khả năng thiệt hại bằng cách cung cấp thông tin tình báo cảnh báo sớm. Điều này chỉ có thể thực hiện một khi thiết lập đường dây nóng “giữa các vệ tinh của chúng ta để chúng tôi có thể thông báo cho các bạn chỉ trong vài phút”…
Tháng Mười Hai, 1979, khi Liên Xô tấn công Afghanistan, quan hệ chiến lược Washington-Bắc Kinh tiếp tục được đẩy lên “tầm cao” mới. Trong chuyến công du Bắc Kinh vào Tháng Giêng, 1980, Bộ Trưởng Quốc Phòng Harold Brown đề xuất loạt trao đổi giữa các viên chức quốc phòng cấp cao hai nước, ở mức độ “chưa từng có trước nay.”
Cùng lúc, Tổng Thống Jimmy Carter cho biết ông sẽ chuẩn y các giấy phép xuất cảng cho những mặt hàng liên quan kỹ thuật kép (dùng cho dân sự lẫn quân sự), và lần đầu tiên cũng chuẩn y phi vụ bán các hệ thống quân sự không sát thương, như radar, vận tải cơ, trực thăng và phần cứng viễn thông. Tuy nhiên, Carter vẫn còn tỉnh táo và thận trọng không đồng ý bán vũ khí tấn công.
Trong nửa sau thập niên 1980, Washington đồng ý bán cho Trung Quốc ngư lôi, radar chiến thuật, thiết bị máy móc để sản xuất vỏ đại bác và hệ thống điện tử cho thiết bị đánh chặn của chiến đấu cơ. Giới chức Mỹ thậm chí còn bày tỏ việc sẵn lòng thảo luận việc bán hệ thống hỏa tiễn chống tăng, hệ thống dò âm chống tàu ngầm, động cơ turbine khí cho tàu chiến và hệ thống hỏa tiễn không đối không.
Cuối cùng, năm 1989 xảy ra hai sự kiện kinh thiên động địa khiến Mỹ bắt đầu giảm dần, dù rất chậm, mối quan hệ với Trung Quốc. Thứ nhất đó là sự kiện Thiên An Môn vào Tháng Sáu và sự kiện bức tường Berlin sụp đổ vào Tháng Mười Một. Cả hai sự kiện đều mang lại những ảnh hưởng sâu sắc đối với chính sách đối ngoại của Mỹ lẫn Trung Quốc. Kể từ đó đến nay, Quốc Hội Mỹ cấm hẳn việc bán vũ khí cho Trung Quốc…
“Mèo mả, gà đồng”
Trở lên là bối cảnh lịch sử trong quan hệ quốc phòng Mỹ-Trung thời Chiến Tranh Lạnh, được thiết kế nhằm đối phó Liên Xô. Bức tranh địa chính trị hiện nay hoàn toàn khác.
Trung Quốc đã trở thành đối thủ mạnh nhất và duy nhất của Mỹ. Chẳng có giằng co ý thức hệ nào ở đây. Vấn đề thuần túy là tranh giành vị thế toàn cầu. Do vậy, việc bán vũ khí cho một đối thủ trực tiếp thách thức sức mạnh lẫn an ninh Mỹ là điều hoàn toàn không thể tưởng tượng. Bán vũ khí cho chính kẻ thù chẳng khác nào “bán nước.”
Nếu ý tưởng bán vũ khí cho Trung Quốc được hiện thực hóa, nghịch lý lớn nhất nằm ở Đài Loan. Trong khi chính quyền Trump bóng gió việc bán vũ khí cho Bắc Kinh, gói vũ khí trị giá $14 tỷ cho Đài Loan vẫn đang bị trì hoãn. Đặt hai sự việc cạnh nhau, câu hỏi lớn nhất bây giờ là Washington duy trì sự cân bằng an ninh ở eo biển Đài Loan bằng cách nào, nếu đồng thời cung cấp phương tiện quân sự cho cả bên bảo vệ, lẫn bên đang ngày đêm đe dọa hòn đảo.
David Sacks thuộc Hội Đồng Quan Hệ Đối Ngoại (CFR) chuyên về quan hệ Mỹ-Trung-Đài nhận định, khả năng đề xuất bán vũ khí cho Trung Quốc “cho thấy rõ rằng Tổng Thống Trump không coi Trung Quốc là đối thủ” mà là một khách hàng tiềm năng. “Điều này càng tăng sự hoài nghi của Đài Loan đối với Mỹ… Tôi cho rằng với Trung Quốc, đây là một thắng lợi lớn về mặt tuyên truyền mà họ có thể sử dụng để tác động đến người dân Đài Loan.”
Nói cách khác, nếu Trump thực sự đặt vấn đề bán vũ khí cho Tập Cận Bình, Bắc Kinh có thể tận dụng điều đó để thúc đẩy cách tiếp cận, trong đó quan hệ quân sự với Mỹ được đặt trên cơ sở lợi ích thương mại, thay vì những nguyên tắc chiến lược mà Washington theo đuổi.
Ngày 28 Tháng Chín, Trump tỏ ra “ngạc nhiên” khi được hỏi về tiết lộ của Đại Sứ David Perdue trong cuộc phỏng vấn Fox News ngày 27 Tháng Chín. Trump nói, “Tôi chưa từng nghe về chuyện đó. Tôi sẽ phải hỏi lại ông ấy. Có lẽ họ muốn mua vì chúng ta chế tạo khí tài tốt hơn họ… Có thể đó là một ý tưởng hay. Tuy nhiên, chúng tôi chưa hề thảo luận việc này.” Nếu vậy thì hoặc Trump nói láo hoặc David Perdue đơm đặt bịa chuyện vu khống cho ông chủ của mình.
Bất luận thế nào, có thể dùng hình ảnh “mèo mả, gà đồng” để cho thấy sự “vun vén tình cảm” mà Trump đặc biệt dành cho Tập. Trong khi Trump xem những lời hứa từ Bắc Kinh như thành tích ngoại giao, Tập chỉ lợi dụng sự ham thích những thỏa thuận mang tính cá nhân của Trump để thúc đẩy những mục tiêu chiến lược cho Trung Quốc. Trong bài bình luận ký tên ban biên tập đăng ngày 24 Tháng Chín về quan hệ Trump-Tập, The New York Times viết:
“Ông (Trump) là một chính trị gia thiếu kỷ luật, đặt lợi ích cá nhân lên trên lợi ích quốc gia và điều hành một chính quyền không có chiến lược mạch lạc để giải quyết các vấn đề trọng đại. Thay vào đó, ông thường xuyên làm trầm trọng thêm những vấn đề lớn nhất của thế giới…
“Trong hơn một thế kỷ qua, các đời tổng thống Mỹ đều tin rằng đất nước họ có lợi ích khi đóng vai trò dẫn dắt thế giới… Trump dường như chẳng mấy quan tâm những lợi ích này. Ông sử dụng quan hệ quốc tế để trục lợi cá nhân, tìm kiếm sự tán dương từ những kẻ nịnh nọt và thèm khát có vị thế ngang hàng với các nhà lãnh đạo độc tài. Nhiệm kỳ tổng thống đầy bất ổn của ông khiến người Mỹ chỉ còn lại một hy vọng mong manh về hội nghị thượng đỉnh tuần này: Đó là ông sẽ không gây thêm tổn hại nào cho lợi ích quốc gia.” (Hết trích)
Chỉ hai ngày sau “hội nghị thượng đỉnh tuần này,” Trump lại gây thêm tổn hại lợi ích quốc gia, với tiết lộ của Đại Sứ David Perdue. Vụ việc một lần nữa khiến đồng minh tiếp tục nhìn Trump bằng cặp mắt thêm phần ngờ vực. Điều đó cho thấy sự bốc đồng “thiếu kỷ luật” của Trump, khi ông hành xử theo bản năng và luôn tận dụng cơ hội để chứng minh rằng cá nhân ông, bất chấp việc đánh đổi an ninh quốc gia Mỹ, sẵn sàng làm mọi thứ để thắt chặt quan hệ với Tập Cận Bình – “một con bò sát đầu đàn, trong cái bầy bò sát gồm Trung Quốc, Iran, Nga và Bắc Hàn,” như cách nói của Thượng Nghị Sĩ John Kennedy (Cộng Hòa-Louisiana). Tuy nhiên, như ai cũng thấy, Trump giờ chỉ thích chơi với… “bò sát.” [kn]
