Trúc Phương/Người Việt
Với gương mặt quá quen thuộc với sân khấu chính trị Trung Đông, liệu ông Benjamin Netanyahu có thể “toàn mạng” sau cuộc bầu cử ngày 27 Tháng Mười? Đây là một trong những cuộc bầu cử quan trọng nhất Israel mà kết quả sẽ có tác động không chỉ đối với Israel mà còn với người Palestine ở các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng, lẫn quan hệ với Mỹ.
Cuộc bầu cử quan trọng đặc biệt
Là nhà lãnh đạo tại vị lâu nhất Israel, với tổng thời gian nắm quyền gần hai thập niên, ông Benjamin Netanyahu đang trải qua một trong những giai đoạn biến động nhất lịch sử Israel lẫn sự nghiệp kể từ sau vụ tấn công của Hamas ngày 7 Tháng Mười, 2023. Suốt từ đó đến nay, ông Netanyahu luôn đối mặt vô số chỉ trích, từ cách điều hành các cuộc chiến tại Gaza, Iran và Lebanon, cho đến quan hệ giữa Israel với phương Tây. Chưa kể hàng loạt vấn đề nội bộ gây chia rẽ sâu sắc người dân trong nước. Tệ hại nhất là cuộc chiến mà ông cùng Trump khai mào tại Iran.
Việc ông Netanyahu tiếp tục từ chối thành lập ủy ban điều tra về nguyên nhân thất bại vụ 7 Tháng Mười là chủ đề lớn nhất trước cuộc bầu cử và nó có thể ảnh hưởng mạnh đến lá phiếu. Hơn 35 năm hoạt động chính trị, ông Netanyahu luôn xây dựng hình ảnh như một lãnh đạo diều hâu sẵn sàng đương đầu với khủng bố Hamas và thậm chí với Iran. Hình ảnh cứng rắn của ông đã tan nát vào ngày 7 Tháng Mười, 2023, khi hơn 1,000 tay súng Hamas tiến vào Israel theo cách mà nhiều người Israel gọi là bằng chứng thất bại về an ninh và tình báo tồi tệ nhất trong lịch sử 75 năm của Israel.
Cách tiếp cận kéo dài nhiều thập niên của ông Netanyahu đối với Hamas đang được xem xét tận chân tơ kẽ tóc. Chính trị gia Itamar Ben-Gvir viết trên X (Twitter) rằng thất bại của Israel trong sự kiện 7 Tháng Mười không phải là do thông tin sai lệch mà là bởi “quan niệm hoàn toàn sai lầm” về việc ngăn chặn Hamas. Theo Uzi Arad, cố vấn an ninh quốc gia của Israel dưới thời Netanyahu từ năm 2009 đến năm 2011, trong khi một số thành viên lãnh đạo an ninh Israel thúc đẩy phi quân sự hóa Hamas thì ông Netanyahu lại chọn chiến lược cho phép Hamas duy trì vũ trang cai trị Gaza.
Chính sách này vẫn tiếp tục ngay cả khi Israel tiến hành các cuộc xung đột “ăn miếng trả miếng” với Hamas ở Gaza. Trong vụ xung đột lớn nhất giữa hai bên vào năm 2014, Israel đã đưa quân tới Gaza để phá hủy mạng địa đạo chằng chịt mà Hamas dùng để thực hiện các cuộc tấn công du kích vào Israel, nhưng Israel lại không thực hiện một cuộc tấn công trên bộ rộng hơn để truy quét và tiêu diệt tận gốc Hamas.
Phần lớn giới lãnh đạo cấp cao an ninh và tình báo Israel ủng hộ chính sách kiềm tỏa Hamas của ông Netanyahu. Tuy nhiên, việc ông ngầm cho phép Hamas trang bị vũ khí khi cai trị Gaza là một sai lầm tai hại. Sở dĩ ông Netanyahu để cho Hamas tiếp tục cầm súng bởi vì sự hung hãn của Hamas, giúp gây chia rẽ giới lãnh đạo Palestine giữa Gaza và Bờ Tây – nơi thuộc quyền kiểm soát của Nhà Nước Palestine (Palestinian Authority – PA).
Ông Netanyahu trong thực tế thậm chí ngầm hỗ trợ Hamas và dùng lực lượng vũ trang này làm đối trọng với PA. Năm 2019, chính ông nói rằng ông cho phép Qatar tài trợ Hamas như một chiến thuật nhằm khiến người Palestine bị chia rẽ. Ông Netanyahu nói thẳng: “Bất kỳ ai chống lại nhà nước Palestine đều nên ủng hộ,” bởi chính sách này giúp cắt đứt quan hệ Hamas với PA, khiến mô hình một nhà nước Palestine trở nên bất khả. Như Tal Schneider viết trên tờ The Times of Israel, “Chính sách của Israel là coi chính quyền Palestine như một gánh nặng, và Hamas như một tài sản.”
Từ năm 2019, ông Netanyahu dồn sức vào nội chính, với những cuộc đấu đá chính trị nội bộ để củng cố ghế thủ tướng, hơn là giải quyết vấn đề Hamas. Lúc đó, không đảng chính trị nào của Israel có đủ số phiếu để kiểm soát Quốc Hội, dẫn đến bế tắc kéo dài nhiều năm. Có lúc giới quan sát nghĩ rằng sự nghiệp chính trị của ông Netanyahu coi như hạ màn. Ông phải đối mặt với phiên tòa xử tội tham nhũng, và bị đẩy ra khỏi chính phủ vào năm 2021.
Cuối năm 2022, chính trường Israel bát nháo với cuộc bầu cử lần thứ năm chỉ trong vòng bốn năm. Ông Netanyahu một lần nữa chiến thắng, nhưng điều đó chỉ đạt được sau khi ông tập hợp một liên minh các đảng tôn giáo và chủ nghĩa dân tộc cực đoan, với kết quả giành được thế đa số (64 ghế) trong Quốc Hội 120 ghế. Liên minh chính trị của ông Netanyahu tập trung nguồn lực chính phủ và quân đội vào việc bảo vệ người Do Thái định cư ở Bờ Tây và thúc đẩy cải cách hệ thống tư pháp, dẫn đến cuộc phản đối dữ dội của nhiều tầng lớp Israel trong suốt thời gian dài. Hamas không là mối quan tâm lớn của họ vào thời điểm đó. Và hậu quả là sự kiện 7 Tháng Mười xảy ra.
Netanyahu có thể vẫn sống sót?
Trở lại cuộc bầu cử ngày 27 Tháng Mười. Hiện tại, ít nhất 10 đảng phái được dự đoán vượt qua ngưỡng 3.25% số phiếu cần thiết để có thể có đại diện tại Knesset (Quốc Hội Israel). Điều này báo trước một cục diện chính trị phân mảnh sâu sắc, khiến việc giải quyết các vấn đề căn bản về tương lai nền dân chủ Israel, sự cân bằng giữa các nhánh quyền lực, cũng như mối quan hệ giữa các cộng đồng đa dạng trong nước càng trở nên khó khăn.
Đáng chú ý nhất là căng thẳng giữa người Israel theo chủ nghĩa thế tục và cộng đồng người Do Thái siêu chính thống (ultra-Orthodox). Một trong những vụ việc gây chia rẽ sâu sắc nhất là dự luật miễn quân dịch dành cho nam giới thuộc cộng đồng ultra-Orthodox. Với những người Israel từng thực hiện quân dịch hoặc phải tham gia quân ngũ dự bị hàng trăm ngày như quy định kể từ Tháng Mười, 2023, thì việc miễn trừ như một đặc quyền dành riêng cho ultra-Orthodox là điều không thể chấp nhận được.
Ngoài ra, một trong những nghịch lý dai dẳng của chính trường Israel là dù ông Netanyahu gây ra những thất bại chưa từng có nhưng các đảng đối lập chính vẫn loay hoay trong việc đưa ra phương án thay thế. Với những vấn đề liên quan Iran, Lebanon và Syria, sự khác biệt giữa các bên chủ yếu nằm ở phong cách và phương pháp tiếp cận chính trị hơn là định hướng chiến lược.
Nhìn chung các nhóm đối lập vẫn duy trì cách tiếp cận dựa vào sức mạnh quân sự, theo cách chẳng khác gì ông Netanyahu. Sự kiện 7 Tháng Mười, cùng với quan niệm ăn sâu trong tâm trí người Israel rằng mọi mối đe dọa an ninh đều là vấn đề sống còn quốc gia và gần như không có giải pháp ngoại giao, khiến chính sách Israel nói chung khó có thể thay đổi một cách căn bản.
Tám ngày trước cuộc bầu cử, thăm dò của Channel 12 (Israel) cho thấy cả hai khối chống và ủng hộ ông Netanyahu đều khó có thể giành được 61 ghế theo quy định để thành lập chính phủ và như vậy họ buộc phải xây dựng liên minh.
Việc Tổng Thống Trump ủng hộ ông Netanyahu chẳng ảnh hưởng gì đến tâm lý lá phiếu Israel. Cuộc thăm dò ngày 19 Tháng Mười cho thấy ứng cử viên hàng đầu phe đối lập, Gadi Eisenkot (cựu tổng tham mưu trưởng quân đội), hiện nới rộng khoảng cách về tỷ lệ ủng hộ so với ông Netanyahu với vỏn vẹn 2%, so với tuần trước đó. Channel 12 cho biết thêm có 72% cử tri dự định đi bỏ phiếu. Con số này trong thành phần cử tri đối lập là 81%, so với 74% ở thành phần cử tri ủng hộ ông Netanyahu.
Ngày 19 Tháng Mười, Channel 14 cho biết thêm, đảng Likud của ông Netanyahu có thể giành được 29 ghế và đảng Yashar của Gadi Eisenkot giành được 22 ghế – cách rất xa mức 61 ghế để có thể lập chính phủ. Nếu không bên nào đạt đủ ngưỡng cần thiết, ông Netanyahu sẽ tự động đứng đầu chính phủ lâm thời cho đến khi chính phủ mới được lập, có nghĩa ông vẫn tiếp tục nắm quyền, ngay cả khi không chiến thắng. Israel từng đối mặt tình huống tương tự. Từ năm 2019 đến 2022, Israel phải tổ chức năm cuộc bầu cử vì đảng Likud của ông Netanyahu lẫn phe đối lập đều không giành đủ số ghế thành lập liên minh.
Như nói ở trên, dù ai chiến thắng, lập trường an ninh và chính sách đối ngoại của Israel cũng khó có khả năng thay đổi. Ông Michael Oren, cựu Đại Sứ Israel tại Washington, nhận định rằng tân chính phủ Israel sẽ không rút quân khỏi các vùng đệm ở Gaza, Lebanon và Syria; hoặc chấp nhận việc thành lập nhà nước Palestine.
Về quan hệ Israel với Mỹ, nếu đảng Dân Chủ giành được Hạ Viện (hoặc thậm chí Thượng Viện) sau cuộc bầu cử giữa kỳ, Quốc Hội Mỹ có thể gay gắt hơn với Israel, chẳng hạn bị giảm viện trợ, kể cả khi Israel được ông Trump chống lưng. Trong thực tế, khuynh hướng chống Israel đang tăng ở Mỹ.
Khảo sát của YouGov/The Economist vào giữa Tháng Tám, 2025 cho thấy 43% người Mỹ đồng ý rằng Israel phạm tội diệt chủng ở Gaza. Trước cuộc tấn công của Hamas ngày 7 Tháng Mười và cuộc chiến hai năm tiếp theo ở Gaza, bức tranh khác hẳn. Tháng Tư, 2026, khảo sát của Pew cho biết 60% người trưởng thành tại Mỹ có cái nhìn không thiện cảm về Israel, so với 53% năm 2025. Ở cả hai đảng Dân Chủ lẫn Cộng Hòa, đa số người trưởng thành dưới 50 tuổi đều có cái nhìn tiêu cực về Israel và cá nhân ông Netanyahu. [dt]
