LTS: Nhật báo Người Việt mở mục “Độc Giả Viết” nhằm mời gọi quý độc giả “cùng làm báo” với Người Việt, chia sẻ những rung cảm, ý tưởng, quan niệm, hồi ức, kiến thức, kinh nghiệm… về đời sống và xã hội. Để tham gia, quý độc giả vui lòng gởi email: [email protected].
Ngọc Diệp
Nó sà vô cái góc thân quen ấy sau khi thưa “Ba con mới về!” Lần nào cũng vậy, nhất định là có mạ ở đó.
Khi đang nhặt dỡ bó rau, lúc chiên xào chi đó cho bữa trưa, có khi chêm củi cho nồi cám heo sôi sùng sục. Hít hà mùi khói và bồ hóng thơm thơm, mở to mắt ngó nghiêng nào mẹt hột ném, gừng củ góc này, rổ khoai lang đọt bí góc kia, trái mít ai vừa hái thơm lan cả bếp… Mạ ơi! Ơ con về rồi hả? Mắt hấp háy vì khói nó thấy mình đã thật sự về nhà.
Mười sáu tuổi vô thành phố đi học. Đi vài tháng, nhớ mạ, nhớ ngoại quá chừng quay trở ra, rồi lại được “dẫn độ” trở vào. Bao năm rồi, chừ nó có một căn bếp vài chục mét vuông sáng đèn với tủ ốp tường, tủ lạnh, lò nướng, vi sóng, bệ rửa, soong nồi sáng bóng. Có thể đã phần nào thỏa mãn cho những người đàn bà trong “vương quốc” bếp núc thời công nghệ, nhưng riêng nó cứ thấy thiêu thiếu nhạt nhạt chi đó. Thật ra là vì nó “nghiện” mùi khói. Không phải mùi thức ăn chiên xào dầu mỡ, mà là khói củi khô. Ui thiệt, khói củi khô hoặc rơm rạ lá khô nhóm mồi.
Thời của nó ở quê 6, 7 tuổi đã biết bồng em quét nhà; 8, 9 tuổi nấu cơm mót lúa nấu cám heo tưới cây, đôi khi giã gạo giúp mạ. Ba nó biền biệt chiến trường, mạ vừa dạy học, vừa ruộng vườn nuôi con.
Đất trồng cấy năm hai vụ nộp thuế xong nhiều mùa chỉ còn đủ bữa bơ gạo độn khoai. Nghèo cực là rứa nhưng góc bếp mạ luôn tươm tất gọn gàng. Mạ dạy con gái nấu nướng những món quê đơn giản thanh tao.
Nó biết chùi soong bằng xơ mướp trụng nước sôi úp lên giá gỗ. Chén đọi dăm ba cái đủ loại cũ mới vẫn thơm tho sạch sẽ. Nó nhớ như in cái giàn bếp của mạ. Là cái giàn gỗ đen bóng có đủ thứ quanh năm xông khói ở đó. Trên chùm bắp mới hái, hành củ, tỏi thơm treo lủng lẳng là những thúng mủng rá mây tre ngoại đan. Vô mùa săn của ngoại thỉnh thoảng còn có cả chân giò hươu nai. Thịt heo nhà chia một phần từ hàng xóm ủ muối, để ăn dần cũng treo lên giàn bếp. Đồ dùng qua vài ba tháng đã có màu vàng nâu bóng không còn sợ mối mọt. Trong mùi vị lát thịt, miếng canh rau cũng có mùi khói. Trong bộ đồ mới may, nồi nước gội đầu chanh sả cũng vương vương mùi khói. Khói ám ảnh cả những giấc mơ bay của nó. Một giấc mơ lặp đi lặp lại từ khi là đứa trẻ tóc bím, qua biết bao khúc sông con đường buồn vui. Nhón chân bay lên. Như bầy chim đập cánh bay qua đồng làng. Như cơn gió không chút ngại ngần đùa rỡn những vạt lúa xanh đang thì con gái. Bờ ruộng chấp chới bông cỏ dại, màu hiu hắt những đám rạ trên cánh đồng sau mùa gặt… Nhưng lúc nào cũng có khói. Kiểu gì cũng có khói.
Nó chẳng bao giờ thấy bất tiện hay khó thở, khi dưới không gian xanh cây lá có thoang thoảng mùi khói. Đến mức, ở phố mỗi lần đi ngang ngôi chùa nhỏ hoặc khu vườn ai đó thấy người ta vun lá đốt nó cũng hít hà vài hơi cho đã.
Nói thế để biết mùi hương kí ức ám ảnh người ta đến mức nào.
Là khi con gà trống vỗ cánh phành phạch sau chái bếp với giọng gáy dõng dạc, tiếng gàu kéo nước giếng óc ách, tiếng ngoại gọi con gái con lứa dậy đi mặt trời gác đọt tre rồi kìa… Mấy chị em rửa mặt xong là thò đầu vô cửa bếp chờ mạ sai bảo. Đứa phụ cắt rau nấu cám, đứa giã cối mè đen sắp tô chén ra mâm. Nó ngửi mùi khói để biết nhà hôm ni ăn cơm độn khoai khô hay có việc chi mạ kho nồi thịt và nấu vài lon nếp.
Nhớ cái góc bếp của mạ là nhớ cái cối xay. Sắp đặt kiểu chi thì cái cối xay cũng luôn ở đó. Cối xay đan bằng tre đóng cọc gỗ nhồi đất sét chia làm hai thớt để xay và sàng. Nó từng đọc truyện Kiều hoặc các bài thuộc lòng khi xay lúa. Từng nấp vào cái góc hẹp của cối xay và cánh cửa gỗ trốn mạ đọc sách “người lớn” Thép Đã Tôi Thế Đấy, Ruồi Trâu… Từng khóc rất lâu trong góc cửa tối ấy, vì không được theo các dì, cậu đi xem phim bãi. Khóc và ngủ quên cho đến khi phim tan cả nhà nháo nhác đi tìm…
Những mùa đói kém thiếu hụt, những trận bão mưa tốc mái, bếp chơ vơ hai bộ kiềng ám khói và nồi niêu úp ngửa. Mạ ngồi trước ngọn đèn mù mù bóng in trên vách bếp rang nồi muối đâụ, nghiêng lu vét mấy lon gạo cho con canh ba đi học trường huyện. Không dám nhìn mạ, nép sau cánh cửa, nó khóc.
Mấy hôm rồi trời làm dông buổi chiều suốt. Nó vẫn nhớ lời ngoại dặn con yếu người, tránh ra ngoài trời mưa, cảm hàn. Lỡ ướt thì mau tắm gội và uống ly trà gừng nóng. Ở phố con đi giày ấm quanh năm, nắng có áo mũ che, mưa chỉ ngồi trong cửa ngó ra, mấy khi chạy dông ngoại à. Rứa mà đôi khi nó giật mình nghe trong tiếng sấm báo dông và cơn mưa thình lình đổ xuống, có tiếng ngoại gọi “ôm củi khô vô bếp đi con.” Nhìn mưa qua cửa kính, mắt nó nhòe đi cứ như khói củi ướt mưa năm nảo năm nao về làm cay xè hai con mắt.
Hồi này góc bếp nhà mạ đã thành phòng bếp rộng có hai cửa sổ, bàn ăn và đôi chiếu dài phòng khi con cháu ở xa về đông đủ. Những gốc chanh, bưởi, tiêu ngoại trồng khi nó lên chín mười tuổi chừ um tùm lá xanh và quả. Từ góc bếp ngó ra, nắng sớm lấp lánh màu lục ngọc. Và khu vườn bồng bềnh trong làn khói từ mái bếp lan ra như những giấc mơ phố nó thường mơ mộng ngày xưa.
Tới cửa nhà, bỏ túi xách là nó chạy ào ra bếp. Mạ ngồi đó, tóc bạc nhiều và lưng đã còng thêm, nhưng mạ đang ngồi đó, nơi góc bếp như muôn năm qua người ở đó. Và nó là đứa trẻ hạnh phúc nhất đời!
