Trúc Phương/Người Việt
Chưa đầy một tháng nữa là đến ngày bầu cử giữa kỳ, cựu Phó Tổng Thống Kamala Harris đang ở một tình thế tế nhị mà hiếm cựu phó tổng thống nào đối mặt theo cách tương tự: Bà vừa là người đại diện đáng chú ý nhất của Dân chủ, đồng thời là nhân tố gây bất lợi phức tạp nhất cho chính đảng của mình.
Kamala Harris có thật sự muốn tranh cử tổng thống?
Bất cứ nơi nào xuất hiện trong quá trình vận động cho ứng cử viên đảng nhà trong cuộc bầu cử giữa kỳ, bà Harris luôn bị truyền thông “dí” với câu hỏi, liệu bà có định tranh cử tổng thống lần thứ ba vào năm 2028?
Một cuộc khảo sát Morning Consult cuối Tháng Tám cho thấy bà Harris nhận được 29% ủng hộ từ cử tri Dân Chủ và cử tri độc lập. Tỷ lệ này cao hơn khoảng 10 điểm phần trăm so với đối thủ bám đuổi gần nhất là Thống Đốc Gavin Newsom của California. Một khảo sát khác của Harvard-Harris, thực hiện vào Tháng Ba, cho biết Harris nhận được 41% ủng hộ từ cử tri Dân Chủ – một tỷ lệ thật sự đáng kể trong bối cảnh có nhiều ứng cử viên tiềm năng trong hàng ngũ Dân Chủ.
Và cuộc khảo sát cuối Tháng Tám do The Center Square thực hiện cho biết cử tri Dân Chủ vẫn dành sự ủng hộ cho Kamala Harris nhiều hơn so với 12 ứng cử viên khác nếu cuộc bầu cử sơ bộ chọn ứng viên tổng thống 2028 được tổ chức vào thời điểm thăm dò. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định rằng các con số trên chủ yếu phản ánh mức độ nhận diện tên tuổi gần như tuyệt đối của bà, chứ chưa hẳn là làn sóng nhiệt huyết mới dành cho chiến dịch tranh cử lần thứ ba của bà Kamala Harris.
Một trong những diễn biến bất ngờ trong cục diện sơ khởi hướng tới năm 2028 là việc ông Gavin Newsom bóng gió trong cuộc phỏng vấn CNN vào Tháng Chín rằng ông sẽ không tranh cử nếu đường đua chứng kiến sự tái xuất của bà Kamala Harris. Giới chính trị Dân Chủ khá bất ngờ trước tuyên bố của ông Newsom, khi ông từng dành gần như trọn cả năm để xây dựng hình ảnh, trong đó có hai chuyến đi đến South Carolina, tiểu bang đầu tiên trong lịch trình đề cử của Dân Chủ. Nhiều người cho rằng việc ông Newsom tuyên bố tham gia cuộc đua 2028 chỉ là vấn đề thời điểm chứ không phải vấn đề ý định.
Phần mình, bà Harris khởi động chiến dịch tranh cử giữa kỳ cho ứng cử viên đảng nhà bằng chuyến đi đến Michigan vào Tháng Chín, giúp vận động ghế thượng nghị sĩ cho ông Abdul El-Sayed. Bà Harris cũng dự tính thực hiện chiến dịch vận động cho Thượng Nghị Sĩ Jon Ossoff (Dân Chủ-Georgia). Tại Nevada, bà dự kiến vận động tranh cử cho ứng cử viên thống đốc, ông Aaron Ford. Michigan, Georgia và Nevada đều đóng vai trò quan trọng đối với bất kỳ lộ trình nào trong việc xây dựng liên minh cử tri ủng hộ ứng viên tổng thống Dân Chủ vào năm 2028.
“Cám ơn, xin miễn”
Trong nội bộ Dân Chủ, nhiều người công khai phản đối khả năng bà Harris tái tranh cử, cũng như việc bà giúp vận động cho họ. Tại Iowa, ứng viên thống đốc của Dân Chủ là ông Rob Sand, nói với tờ Politico rằng cả cựu Tổng Thống Biden lẫn bà Harris đều không được chào đón trong chiến dịch tranh cử của ông. Khi được đề cập bà Harris, ông Rob Sand không ngần ngại nói, “Xin miễn. Hãy hướng về phía trước. Chúng tôi cần dàn lãnh đạo mới.” Nhóm vận động tranh cử của ông Rob Sand thậm chí nói với tờ Washington Examiner rằng họ không muốn bà Harris dính dáng họ. Cần nhắc lại, Iowa là nơi ông Trump giành chiến thắng với cách biệt hai con số trong cả ba kỳ bầu cử tổng thống.
Phản ứng từ bà Kansas thậm chí gay gắt hơn. Mục Sư Adam Hamilton, ứng viên Dân Chủ tranh ghế Thượng Viện, thẳng thắn tuyên bố trong cuộc phỏng vấn được phát sóng toàn quốc: “Chúng tôi là kiểu đảng viên Dân Chủ khác biệt. Xin đừng đến tiểu bang của tôi.” Ông Hamilton đang đối đầu thượng nghị sĩ đương nhiệm là ông Roger Marshall tại một tiểu bang chưa từng bầu bất kỳ gương mặt Dân Chủ nào vào Thượng Viện liên bang kể từ năm 1932.
Chiến lược tranh cử của ông Hamilton phụ thuộc vào việc thu hút cử tri Cộng Hòa lẫn cử tri độc lập. Phần mình, bà Mary Peltola, ứng viên Dân Chủ của Alaska trên đường đua Thượng Viện, tỏ ra tế nhị hơn, khi nói rằng bà “không tìm kiếm sự hỗ trợ từ các nhân vật chính trị bên ngoài tiểu bang.”
Xét ở bất kỳ góc độ nào, sự trở lại của bà Kamala Harris thật sự là vấn đề “được ăn cả, ngã về không.” Nếu thất bại lần nữa, không chỉ sự nghiệp cá nhân bà mà cả sự nghiệp của toàn bộ đảng Dân Chủ cũng tan nát với hậu quả cực kỳ lâu dài.
Điều rõ ràng nhất thời điểm hiện tại là dù nội bộ Dân Chủ vẫn mổ xẻ cú ngã đau điếng của bà Harris năm 2024, nhưng sức ảnh hưởng của bà vẫn bao trùm không chỉ với Dân Chủ mà cả trên bình diện quốc gia. Chỉ nội việc bà loan bố tái tranh cử cũng đã có thể khiến toàn bộ đảng Dân Chủ rúng động và lập tức làm thay đổi cục diện. Một số ứng viên nản lòng sẽ từ bỏ đường đua và một số người khác phải định hình lại toàn bộ chiến dịch dựa trên sự hiện diện của bà.
Một cách khách quan, thất bại của bà Harris năm 2024 là điều có thể hiểu được. Bà tiếp nhận vị trí đại diện Dân Chủ trong bối cảnh có nhiều bất lợi: Một tổng thống đương nhiệm không được lòng dân, sự bất mãn sâu sắc của cử tri về lạm phát, cùng quỹ thời gian vỏn vẹn chưa đầy ba tháng để thuyết phục cử tri rằng bà đại diện cho sự thay đổi, vào ngay thời điểm mà bà vẫn giữ chức phó tổng thống cho ông Biden. Bà Harris thua ông Trump khoảng 2.3 triệu phiếu phổ thông và với 226-312 lá phiếu đại cử tri.
Giờ đây, nếu trở lại, bà không bị ảnh hưởng bất kỳ gì, không còn bị phủ che bởi bất kỳ cái bóng nào. Đó là một lợi thế khác hẳn bối cảnh 2024. Dù vậy, một số ý kiến dè dặt vẫn không thật sự tin bà có thể làm nên lịch sử. Những lợi thế vừa kể có thể chẳng có ý nghĩa gì khi người ta đang trông chờ sự lột xác của Dân Chủ, với ngôn từ mới và bản sắc chính trị mới. Thấy bà một lần nữa trên vũ đài, người ta có cảm giác Dân Chủ chẳng tạo nên sự khởi đầu gì mới cho kỷ nguyên mới của đảng nói riêng và cho quốc gia nói chung. Nó chỉ gợi đến hình ảnh một tàn dư quá khứ.
Tháng Mười Một hé lộ điều gì cho tương lai Kamala Harris?
Xét theo hầu hết thước đo khách quan, bối cảnh trước thềm Tháng Mười Một đang nghiêng về Dân Chủ. Cuộc thăm dò vào Tháng Chín của NPR/PBS News/Marist cho thấy 45% cử tri cho biết lựa chọn lá phiếu Quốc Hội của họ chủ yếu là nhằm thể hiện sự phản đối ông Trump. Tỷ lệ này gồm 4/5 cử tri Dân Chủ và khoảng ½ cử tri độc lập. Cũng trong khảo sát trên, Dân Chủ dẫn trước 12 điểm – một sự đảo chiều dữ dội hơn nhiều so với tỷ lệ phân hóa cử tri từng dẫn đến chiến thắng cho ông Trump năm 2024.
Dữ liệu về tỷ lệ cử tri bỏ phiếu trong các cuộc bầu cử sơ bộ càng củng cố hình ảnh càn quét của Dân Chủ với khí thế hừng hực khác thường. Cử tri Dân Chủ tại Wisconsin bầu gần 800,000 phiếu trong cuộc bầu cử sơ bộ vào Tháng Tám – con số cao nhất trong một cuộc bầu cử giữa kỳ suốt hơn hai thập niên qua. Tương tự, Michigan cũng thu hút 1.5 triệu cử tri Dân Chủ tham gia bầu cử sơ bộ. Texas và Georgia cũng ghi nhận mức tăng đáng kể số cử tri ngay từ giai đoạn đầu của chu kỳ bầu cử. Trong khi đó, tỷ lệ tham gia bầu cử sơ bộ của Cộng Hòa vẫn bình thường như các kỳ bầu cử trước.
Bầu không khí thuận lợi cho Dân Chủ khiến các cuộc đua vào Thượng Viện tại Ohio, Iowa, Alaska và thậm chí Texas đang trở thành cuộc cạnh tranh thực sự gay cấn, khi các ứng cử viên Dân Chủ vượt qua đối thủ Cộng Hòa về khả năng gây quỹ lẫn mức độ thu hút từ các diễn đàn.
Kết quả bầu cử giữa kỳ chắc chắn mang lại nhiều ý nghĩa quan trọng đối với bà Kamala Harris. Nếu Dân Chủ đạt kết quả khả quan, đặc biệt là chiến thắng tại các tiểu bang mà bà trực tiếp vận động tranh cử, bà sẽ có cơ sở vững chắc để khẳng định sự hiện diện mà bà mang lại lợi ích chứ không phải bất lợi, đồng thời chứng minh vị thế chính trị của bà vượt qua được dư âm thất bại năm 2024. Ngược lại, một kết quả thất vọng, nhất là tại những nơi cử tri từng quay lưng với bà, sẽ khiến con đường hướng tới việc tranh cử 2028 trở nên gian nan hơn.
Tờ Axios cho rằng bà Harris dường như không mặn mà việc tái tranh cử. Không còn trực tiếp quản lý danh khoản @KamalaHQ, bà cũng đã mua căn nhà $8 triệu ở Malibu để “dưỡng già.” Trợ lý cấp cao Kirsten Allen không còn làm việc với bà. Tuy nhiên, một người tham vọng như bà Harris khó có thể cưỡng lại được sức hấp dẫn của sân khấu chính trị. Nếu thật sự ấp ủ kế hoạch tái tranh cử, bà chỉ cần ngồi yên quan sát tình hình Tháng Mười Một.
Những ngày sắp tới không đơn thuần là thước đo cục diện bầu cử. Với bà Harris, đó là bước đánh giá đầu tiên cho quá trình vực dậy vị thế chính trị; và là dữ liệu thực tế quan trọng đầu tiên giúp bà tự tin hay không để đưa ra quyết định cuối cùng. [dt]
